اهمیت شناسایی پایههای مالیاتی
غلامرضا حیدری کرد زنگنه-رییس سابق سازمان امور مالیاتی
ظرفیت مالیاتی در کشورها براساس درآمد و سرمایه ملی محاسبه میشود. بر این اساس نسبت درآمدهای مالیاتی کشور به تولید ناخالص داخلی، نشان میدهد ظرفیت افزایش درآمد مالیاتی در کشور وجود دارد. آنچه باید مورد بررسی دقیق کارشناسی قرار گیرد نحوه اخذ میزان منطقی مالیاتهاست. بهطور قطع فشار واردکردن بر پایههای محدود مالیاتی روش صحیحی نیست و تبعات اقتصادی قابل ملاحظهای برای کشور بههمراه خواهد داشت؛ از اینرو به حق همه تحلیلگران معتقد به افزایش پایه مالیاتی هستند. نکته قابلتامل آن است که گسترش پایه مالیاتی نیز به دوطریق یعنی جلوگیری از فرارهای مالیاتی و شناسایی پایههای جدید مالیاتی قابل انجام است. در بحث فرارهای مالیاتی اگرچه همواره بر درشتبودن اعدادی که از طریق فرارها از فهرست درآمدهای مالیاتی کشور خارج میشود، تاکید وجود دارد اما اینکه آماروارقام دقیق از این پدیده ارایه دهیم، چندان منطقی بهنظر نمیرسد. چراکه اگر اساسا این مبالغ قابل شناسایی و محاسبه بود، جلوگیری از این فرارها هم به سادگی ممکن میشد. با توجه به اینکه بهدلیل شفافنبودن سیستم و فقدان اطلاعات دقیق، دسترسی به درآمدها تحت فرار مالیاتی مقدور نیست، بنابراین دستیابی اطلاعات مربوط به این فرار نیز ممکن نبوده است.
به این ترتیب ارایه آمار دقیق نیز بعید بهنظر میرسد. منتها عوامل مختلفی که منجربه فرار مالیاتی میشود قابل شناسایی و رفع خواهد بود. در راس مشکلات شاید بتوان به کارآیی سازمان مالیاتی اشاره کرد. هرچه کارآیی این سازمان بیشتر شود؛ قطعا حجم فرارهای مالیاتی کاسته خواهد شد. با ایجاد سیستمهای الکترونیک و بهروزترین فنون مورد استفاده در جهان میتوان اطلاعات پایه در این سیستم را ساماندهی کرد و افزود. در بخش قوانین نیز نواقص موجود، خود عاملی برای تشویق فرار مالیاتی است به این صورت که به دلیل مکفینبودن جرایم کیفری و جزایی، عامل بازدارندهای برای این پدیده وجود ندارد. بعضا جرایم نقدی تعریفشده برای این متخلفان، انگیزه لازم برای ممانعت از ارتکاب فرار مالیاتی را فراهم نمیآورد و گاها مودیان جرایم نقدی را به پای مالیاتهای پرداختنکرده میگذارند. بهجز این عوامل باید به مواردی ایجابی نیز توجه کرده و عوامل تشویقکننده آن را افزود. مانند آنکه برای ایجاد فرهنگ خوداظهاری برنامهریزی شود. از سوی دیگر دولت باید آگاهی لازم را به مردم از خدمات ارایهشده به واسطه درآمدهای مالیاتی ارایه دهد و مردم مطلع شوند که مالیاتهای پرداختیشان صرف چه اموری میشود. همچنین اصلاح برخورد ماموران مالیاتی میتواند عاملی برای انگیزه پرداخت تلقی شود. وقتی ماموران بدون درنظرگرفتن شرایط مودی اعم از اینکه در یکسال گذشته بیمار بوده، فعالیت نداشته یا دیگر مشکلاتی که برای او بهوجود آمده، 20درصد رشد مالیاتی سالانه را لحاظ میکنند؛ مودی را وادار به کتمان یا فرار خواهند کرد. از سوی دیگر دولت استرداد مالیاتهای اضافی را در فهرست برنامههای خود ندارد و اگر یک مودی یکمیلیاردتومان هم اضافه مالیات پرداخت کرده باشد هیچگاه این مبلغ مسترد نمیشود، درحالیکه در سایر کشورها بحث استرداد جزو وظایف سازمان امور مالیاتی است. درعینحال فشار مضاعف به پایههای محدود، نمیتواند مشکل ما را در بحث استفاده ناکافی از ظرفیتهای مالیاتی حل کند. دنیا بهشدت پایههای مالیاتی خود را افزایش داده درحالی که در ایران روی شناسایی پایههای مالیاتی جدید کار نکردهایم.
ظرفیت مالیاتی در کشورها براساس درآمد و سرمایه ملی محاسبه میشود. بر این اساس نسبت درآمدهای مالیاتی کشور به تولید ناخالص داخلی، نشان میدهد ظرفیت افزایش درآمد مالیاتی در کشور وجود دارد. آنچه باید مورد بررسی دقیق کارشناسی قرار گیرد نحوه اخذ میزان منطقی مالیاتهاست. بهطور قطع فشار واردکردن بر پایههای محدود مالیاتی روش صحیحی نیست و تبعات اقتصادی قابل ملاحظهای برای کشور بههمراه خواهد داشت؛ از اینرو به حق همه تحلیلگران معتقد به افزایش پایه مالیاتی هستند. نکته قابلتامل آن است که گسترش پایه مالیاتی نیز به دوطریق یعنی جلوگیری از فرارهای مالیاتی و شناسایی پایههای جدید مالیاتی قابل انجام است. در بحث فرارهای مالیاتی اگرچه همواره بر درشتبودن اعدادی که از طریق فرارها از فهرست درآمدهای مالیاتی کشور خارج میشود، تاکید وجود دارد اما اینکه آماروارقام دقیق از این پدیده ارایه دهیم، چندان منطقی بهنظر نمیرسد. چراکه اگر اساسا این مبالغ قابل شناسایی و محاسبه بود، جلوگیری از این فرارها هم به سادگی ممکن میشد. با توجه به اینکه بهدلیل شفافنبودن سیستم و فقدان اطلاعات دقیق، دسترسی به درآمدها تحت فرار مالیاتی مقدور نیست، بنابراین دستیابی اطلاعات مربوط به این فرار نیز ممکن نبوده است.
به این ترتیب ارایه آمار دقیق نیز بعید بهنظر میرسد. منتها عوامل مختلفی که منجربه فرار مالیاتی میشود قابل شناسایی و رفع خواهد بود. در راس مشکلات شاید بتوان به کارآیی سازمان مالیاتی اشاره کرد. هرچه کارآیی این سازمان بیشتر شود؛ قطعا حجم فرارهای مالیاتی کاسته خواهد شد. با ایجاد سیستمهای الکترونیک و بهروزترین فنون مورد استفاده در جهان میتوان اطلاعات پایه در این سیستم را ساماندهی کرد و افزود. در بخش قوانین نیز نواقص موجود، خود عاملی برای تشویق فرار مالیاتی است به این صورت که به دلیل مکفینبودن جرایم کیفری و جزایی، عامل بازدارندهای برای این پدیده وجود ندارد. بعضا جرایم نقدی تعریفشده برای این متخلفان، انگیزه لازم برای ممانعت از ارتکاب فرار مالیاتی را فراهم نمیآورد و گاها مودیان جرایم نقدی را به پای مالیاتهای پرداختنکرده میگذارند. بهجز این عوامل باید به مواردی ایجابی نیز توجه کرده و عوامل تشویقکننده آن را افزود. مانند آنکه برای ایجاد فرهنگ خوداظهاری برنامهریزی شود. از سوی دیگر دولت باید آگاهی لازم را به مردم از خدمات ارایهشده به واسطه درآمدهای مالیاتی ارایه دهد و مردم مطلع شوند که مالیاتهای پرداختیشان صرف چه اموری میشود. همچنین اصلاح برخورد ماموران مالیاتی میتواند عاملی برای انگیزه پرداخت تلقی شود. وقتی ماموران بدون درنظرگرفتن شرایط مودی اعم از اینکه در یکسال گذشته بیمار بوده، فعالیت نداشته یا دیگر مشکلاتی که برای او بهوجود آمده، 20درصد رشد مالیاتی سالانه را لحاظ میکنند؛ مودی را وادار به کتمان یا فرار خواهند کرد. از سوی دیگر دولت استرداد مالیاتهای اضافی را در فهرست برنامههای خود ندارد و اگر یک مودی یکمیلیاردتومان هم اضافه مالیات پرداخت کرده باشد هیچگاه این مبلغ مسترد نمیشود، درحالیکه در سایر کشورها بحث استرداد جزو وظایف سازمان امور مالیاتی است. درعینحال فشار مضاعف به پایههای محدود، نمیتواند مشکل ما را در بحث استفاده ناکافی از ظرفیتهای مالیاتی حل کند. دنیا بهشدت پایههای مالیاتی خود را افزایش داده درحالی که در ایران روی شناسایی پایههای مالیاتی جدید کار نکردهایم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.