حاشیهنگاری «شرق» از کنسرت «شهرام ناظری»
شوالیه و فردوسی در شبی زمستانی
مرتضی محسنپور
خیابان سئول و مسیر ورودی سالن همایشهای نمایشگاه بینالمللی تهران ترافیک سنگینی دارد. گرچه بخشی از آن مربوط به ایام پایان سال و نزدیکی بهار است اما دلیل اصلی دیگری دارد: برپایی کنسرت شهرام ناظری پس از یک سال و نیم در تهران. بالاخره به پارکینگ میرسیم و وارد سالن میلاد میشویم. بماند که در مقابل در ورودی سالن هم آنقدر جمعیت زیادی حضور دارد که مجبوریم دقایقی طولانی برای داخل شدن در صف بایستیم. بالاخره وارد سالن میشویم. اولین چیزی که به چشم میآید دکور صحنه است با پیش زمینهای سیاه که دو پر سیمرغ به رنگ سرخ بر بالای سر پیکره فردوسی با این نوشته به چشم میخورد «چو ایران نباشد تن من مباد». نور سرخ صحنه هم مزید بر علت شده تا ترکیبی از رنگهای سرخ و سیاه و سپید، بر روی صحنه ببینیم. چراغها خاموش میشود و کمی بعد شهرام ناظری همراه با گروه روی سن میآید و با تشویق بیامان حاضران روبهرو میشود. ابتدا به حاضران خیر مقدم میگوید و شرحی کوتاه بر روایت اجرای پنجشنبهشبش دارد: «اجرای امشب بخشی از شاهنامه فردوسی درباره داستان ضحاک است» و ادامه میدهد: «البته اجرای شاهنامهخوانی نیاز به گروههای بزرگتر دارد، ولی بضاعت
ما در همین حد است» بعد هم مقدمهای بر داستان نبرد میان فریدون و ضحاک را بیان میکند و آن را به «نبردی میان ظلمت و نور» تشبیه میکند. «اجرای شاهنامه در یکصد سال اخیر در موسیقی سنتی ما نبوده است و هیچیک از خوانندگان مطرح اشعار شاهنامه را اجرا نکردهاند» اینها بخشی دیگر از صحبتهای ناظری پیش از اجراست. بعد هم میگوید: «البته اجرای شاهنامه را پیش از این در آمریکا، فرانسه و ژاپن داشتهام و بعد از آن مسوولان دیدند اجرای اشعار فردوسی خطرناک نیست! و بعد از آن در ایران هم این اثر اجرا شد» این بخش از صحبتهای ناظری با تشویق حاضران همراه میشود. «فلسفه و حس انسانی فردوسی مبارزه با ظلم و بیعدالتیهاست، حالا هر کسی که میخواهد باشد؛ کوچک و بزرگ» این بار سخنان ناظری با تشویق بیشتر و البته طولانیتر همراه میشود. در پایان هم اشاره به اجرای شاهنامهخوانی در قالب موسیقی مقامی دارد و میگوید: «موسیقی سنتی شاید چندان با فضای شاهنامه همراه نباشد، ما هم موسیقی مقامی را برای اجرای اشعار فردوسی انتخاب کردیم» و حالا گروه اجرا را آغاز میکند. صدای ملایم تنبور همراه با کمانچه و عود، فضایی وهم آلود و معلق را تصویر میکند. بخش اول
با تلفیقی از آوازهای باستانی هوره، مور و سیاه چمانه که بر اساس آوازهای مردمان اورامی و جزیی از آوازهای اصیل کردی هستند، آغاز میشود و بعد هم روایت پادشاهی ضحاک با مطلع «چو ضحاک شد بر جهان شهریار... بر او سالیان انجمن شد هزار» خوانده میشود. اجرای هماهنگ تنبورنوازان، همراه با تمپوی مناسب و استفاده به موقع و مناسب از سازهای کوبهای و در نهایت دفنوازی فوقالعاده از نکاتی است که در بخش نخست اجرا جلب نظر میکند. البته همراهی صدای ناظری با گروه، گاهی چنان است که گویی سازی دیگر به جمع نوازندگان اضافه شده است. «شده بر بدی دست دیوان دراز... به نیکی نرفتی سخن جز به راز»، شوالیه آواز ایران در ادامه، داستان ضحاک را بیان میکند: «چنان بد که هر شب دو مرد جوان... چه کهتر چه از تخمه پهلوان». همخوانی اعضای گروه سبب شد همه سالن غرق در اجرا شود. «هنر خوار شد جادویی ارجمند... نهان راستی آشکارا گزند». داستان پادشاهی ضحاک روایت میشود تا آنکه به تولد فریدون میرسیم. «خجسته فریدون ز مادر بزاد... جهان را یکی دیگر آمد نهاد». همزمان با تولد فریدون ریتم اجرا شورانگیزتر و حماسیتر میشود. در آخر با این شعر بخش نخست به پایان
میرسد «جهان جوی با فر جمشید بود/ بهکردار تابنده خورشید بود»ناظری داستان به دنیا آمدن فریدون را روایت میکند و البته تاکید میکند «برنامه امشب حالتی روایی دارد که تصمیم گرفتم خودم به شکلی ساده آن را روایت کنم.» بخش دوم نیز با این مطلع شروع میشود: «زمین کرده ضحاک پر گفتوگوی... بگرد جهان در همین جستوجوی»، این بخش با موسیقی شورانگیز مقامی آغاز میشود. تنبورنوازی یکدست و تحریرهای منحصربهفرد ناظری هم از نکات قابل توجه این بخش است. در ادامه به دادخواهی کاوه میرسیم. پس از آن تمبکنوازی و آوازخوانی به سبک پهلوانی و باستانی با این شعر، «چو آن پوست بر نیزه بر دید کی... بهنیکی یکی اختر افکند پی» و اضافه شدن اعضای گروه به صدای پرشور ناظری. پس از استراحتی کوتاه قسمت بعدی کنسرت که به «مولویخوانی» اختصاص دارد آغاز میشود. ناظری که با اشعار مولوی بخش مهمی از آثارش را خوانده است در ابتدا اجرا را با این غزل از مولانا آغاز میکند« روحیست بینشان و ما غرقه در نشانش... روحیست بیمکان و سر تا قدم مکانش»، اجرای این بخش در آواز اصفهان بسیار مورد توجه حاضران قرار میگیرد. وقتی ناظری میخواست قسمت پایانی کنسرت را اجرا
کند با درخواستهای متنوع حاضرین روبهرو شد. از درخواست برای اجرای یاوران و قفل زندان و اندکاندک و آتش در نیستان تا درخواست برای اجرای قطعه کردی. شهرام ناظری هم در پاسخ به جمعیت حاضر در سالن گفت: «شما هم بعد از دو سال ما را گیر آوردید و میخواهید همه قطعات را بخوانم. اما وقت کم است و باید سالن را تحویل بدهیم. همین قطعهای را که اجرا میکنیم به عنوان اشانتیون از ما بپذیرید!» و بعد هم شروع به اجرا میکند «یک شب آتش در نیستان میزدند...» همین یک مصراع کافی بود تا سالن میلاد سراسر شروع به تشویق ناظری کنند.
خیابان سئول و مسیر ورودی سالن همایشهای نمایشگاه بینالمللی تهران ترافیک سنگینی دارد. گرچه بخشی از آن مربوط به ایام پایان سال و نزدیکی بهار است اما دلیل اصلی دیگری دارد: برپایی کنسرت شهرام ناظری پس از یک سال و نیم در تهران. بالاخره به پارکینگ میرسیم و وارد سالن میلاد میشویم. بماند که در مقابل در ورودی سالن هم آنقدر جمعیت زیادی حضور دارد که مجبوریم دقایقی طولانی برای داخل شدن در صف بایستیم. بالاخره وارد سالن میشویم. اولین چیزی که به چشم میآید دکور صحنه است با پیش زمینهای سیاه که دو پر سیمرغ به رنگ سرخ بر بالای سر پیکره فردوسی با این نوشته به چشم میخورد «چو ایران نباشد تن من مباد». نور سرخ صحنه هم مزید بر علت شده تا ترکیبی از رنگهای سرخ و سیاه و سپید، بر روی صحنه ببینیم. چراغها خاموش میشود و کمی بعد شهرام ناظری همراه با گروه روی سن میآید و با تشویق بیامان حاضران روبهرو میشود. ابتدا به حاضران خیر مقدم میگوید و شرحی کوتاه بر روایت اجرای پنجشنبهشبش دارد: «اجرای امشب بخشی از شاهنامه فردوسی درباره داستان ضحاک است» و ادامه میدهد: «البته اجرای شاهنامهخوانی نیاز به گروههای بزرگتر دارد، ولی بضاعت
ما در همین حد است» بعد هم مقدمهای بر داستان نبرد میان فریدون و ضحاک را بیان میکند و آن را به «نبردی میان ظلمت و نور» تشبیه میکند. «اجرای شاهنامه در یکصد سال اخیر در موسیقی سنتی ما نبوده است و هیچیک از خوانندگان مطرح اشعار شاهنامه را اجرا نکردهاند» اینها بخشی دیگر از صحبتهای ناظری پیش از اجراست. بعد هم میگوید: «البته اجرای شاهنامه را پیش از این در آمریکا، فرانسه و ژاپن داشتهام و بعد از آن مسوولان دیدند اجرای اشعار فردوسی خطرناک نیست! و بعد از آن در ایران هم این اثر اجرا شد» این بخش از صحبتهای ناظری با تشویق حاضران همراه میشود. «فلسفه و حس انسانی فردوسی مبارزه با ظلم و بیعدالتیهاست، حالا هر کسی که میخواهد باشد؛ کوچک و بزرگ» این بار سخنان ناظری با تشویق بیشتر و البته طولانیتر همراه میشود. در پایان هم اشاره به اجرای شاهنامهخوانی در قالب موسیقی مقامی دارد و میگوید: «موسیقی سنتی شاید چندان با فضای شاهنامه همراه نباشد، ما هم موسیقی مقامی را برای اجرای اشعار فردوسی انتخاب کردیم» و حالا گروه اجرا را آغاز میکند. صدای ملایم تنبور همراه با کمانچه و عود، فضایی وهم آلود و معلق را تصویر میکند. بخش اول
با تلفیقی از آوازهای باستانی هوره، مور و سیاه چمانه که بر اساس آوازهای مردمان اورامی و جزیی از آوازهای اصیل کردی هستند، آغاز میشود و بعد هم روایت پادشاهی ضحاک با مطلع «چو ضحاک شد بر جهان شهریار... بر او سالیان انجمن شد هزار» خوانده میشود. اجرای هماهنگ تنبورنوازان، همراه با تمپوی مناسب و استفاده به موقع و مناسب از سازهای کوبهای و در نهایت دفنوازی فوقالعاده از نکاتی است که در بخش نخست اجرا جلب نظر میکند. البته همراهی صدای ناظری با گروه، گاهی چنان است که گویی سازی دیگر به جمع نوازندگان اضافه شده است. «شده بر بدی دست دیوان دراز... به نیکی نرفتی سخن جز به راز»، شوالیه آواز ایران در ادامه، داستان ضحاک را بیان میکند: «چنان بد که هر شب دو مرد جوان... چه کهتر چه از تخمه پهلوان». همخوانی اعضای گروه سبب شد همه سالن غرق در اجرا شود. «هنر خوار شد جادویی ارجمند... نهان راستی آشکارا گزند». داستان پادشاهی ضحاک روایت میشود تا آنکه به تولد فریدون میرسیم. «خجسته فریدون ز مادر بزاد... جهان را یکی دیگر آمد نهاد». همزمان با تولد فریدون ریتم اجرا شورانگیزتر و حماسیتر میشود. در آخر با این شعر بخش نخست به پایان
میرسد «جهان جوی با فر جمشید بود/ بهکردار تابنده خورشید بود»ناظری داستان به دنیا آمدن فریدون را روایت میکند و البته تاکید میکند «برنامه امشب حالتی روایی دارد که تصمیم گرفتم خودم به شکلی ساده آن را روایت کنم.» بخش دوم نیز با این مطلع شروع میشود: «زمین کرده ضحاک پر گفتوگوی... بگرد جهان در همین جستوجوی»، این بخش با موسیقی شورانگیز مقامی آغاز میشود. تنبورنوازی یکدست و تحریرهای منحصربهفرد ناظری هم از نکات قابل توجه این بخش است. در ادامه به دادخواهی کاوه میرسیم. پس از آن تمبکنوازی و آوازخوانی به سبک پهلوانی و باستانی با این شعر، «چو آن پوست بر نیزه بر دید کی... بهنیکی یکی اختر افکند پی» و اضافه شدن اعضای گروه به صدای پرشور ناظری. پس از استراحتی کوتاه قسمت بعدی کنسرت که به «مولویخوانی» اختصاص دارد آغاز میشود. ناظری که با اشعار مولوی بخش مهمی از آثارش را خوانده است در ابتدا اجرا را با این غزل از مولانا آغاز میکند« روحیست بینشان و ما غرقه در نشانش... روحیست بیمکان و سر تا قدم مکانش»، اجرای این بخش در آواز اصفهان بسیار مورد توجه حاضران قرار میگیرد. وقتی ناظری میخواست قسمت پایانی کنسرت را اجرا
کند با درخواستهای متنوع حاضرین روبهرو شد. از درخواست برای اجرای یاوران و قفل زندان و اندکاندک و آتش در نیستان تا درخواست برای اجرای قطعه کردی. شهرام ناظری هم در پاسخ به جمعیت حاضر در سالن گفت: «شما هم بعد از دو سال ما را گیر آوردید و میخواهید همه قطعات را بخوانم. اما وقت کم است و باید سالن را تحویل بدهیم. همین قطعهای را که اجرا میکنیم به عنوان اشانتیون از ما بپذیرید!» و بعد هم شروع به اجرا میکند «یک شب آتش در نیستان میزدند...» همین یک مصراع کافی بود تا سالن میلاد سراسر شروع به تشویق ناظری کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.