|

دکتر احمد ساعی، استاد علوم‌سیاسی دانشگاه تهران:

آینده ایران؛ روشن و پرامید

عسل عباسیان: غروب چهارشنبه 24دی‌ماه، خیابان ویلا، تقاطع خیابان ورشو، خانه اندیشمندان علوم‌انسانی، میزبان دکتر احمد ساعی در ششمین جلسه گپ‌وگفت با صاحبنظران دانش سیاست در ایران بود. در سالنی کوچک که حداکثر 40نفر را در خود جای می‌داد، عده‌ای از اهالی دانش علوم‌سیاسی از جمله دکتر جواد اطاعت گردهم ‌آمده بودند تا با دکتر احمد ساعی، استاد علوم‌سیاسی دانشگاه تهران به گفت‌وگو بنشینند. بانوی مهربان و خندان «اوگت دلفوتری»، همسر فرانسوی دکتر ساعی با دسته‌گل نرگسی دردست هم کنار استاد نشسته بود و در میان گفت‌وگوها با فارسی آمیخته با فرانسوی و ترکی گاه‌گداری با شوخ‌طبعی نکته‌ای می‌گفت و لبخند او تا صورت همسرش امتداد می‌یافت. احمد ساعی، که دارای مدرک دکترای علوم‌سیاسی از دانشگاه گراتس اتریش در سال۱۳۵۰ است و سال‌ها در دانشگاه‌های مختلف از جمله دانشکده حقوق دانشگاه تهران به تدریس مشغول بوده، در کنار استادان و دانشجویان مشتاقی که گوش و جان به او سپرده‌ بودند، برگی از تاریخ پرفرازونشیب ایران عصر پهلوی را ورق زد.
او از سال‌های پرفرازونشیب کودکی‌اش شروع کرد؛ چنان تعریف می‌کرد که گویی مردی از دل تاریخ آمده و در یکی از شب‌های سرد دی‌ماه آنچه به چشم دیده را روایت می‌کند. حاضران در سالن نفس‌ها را در سینه حبس کرده و تنها به او گوش می‌دادند. ساعی با طمانینه از سه‌سالگی‌اش یاد کرد و گفت: «سه‌ساله بودم که کشورم با قدرت‌های بزرگی چون انگلیس و روسیه دست‌وپنجه نرم می‌کرد. در کنار این ابرقدرت‌ها، فرقه دموکرات جعفر پیشه‌وری آذربایجان را در تصرف خود داشت. آن‌موقع ذهن کودکانه من از فرقه دموکرات چیزی نمی‌دانست اما بعدها در کتاب «فراز و فرود فرقه دموکرات آذربایجان» خواندم که زمانی که من بچه‌سال بودم، پیشه‌وری به دستور استالین مجبور شد آذربایجان را ترک کند.» دانشیار علوم‌سیاسی دانشکده حقوق دانشگاه تهران با مرور خاطراتش در کتاب‌های درسی تهیه‌شده از سوی فرقه دموکرات و تکرار جمله بابا آب داد، هم گفت: «زمانی که در هفت‌سالگی به مدرسه رفتم، کتاب‌ها به زبان ترکی بود و ما به‌راحتی جمله «بابا آب داد» را زمزمه می‌کردیم. البته این روال طولی نکشید و کتاب‌های ترکی ما را پیش از 21آذر گرفتند و در حیاط مدرسه جمع کردند و آتش زدند.» سپس قصه خاطرات او به نقطه‌عطفی رسید که ماجرای تحصیلش در خارج از کشور بود: «با مشورت با برادرم تصمیم گرفتم که برای ادامه تحصیل عازم آلمان شوم اما علاقه به تحصیل در رشته علوم‌سیاسی، نهایتا مرا به اتریش کشاند. پس از پایان تحصیل به دیدن برادرم به فرانسه رفتم. در آنجا با افرادی مانند دکتر حسن حبیبی، دکتر علی شریعتی، محمد نخشب، ناصر تکمیل‌همایون، ابوالحسن بنی‌صدر و صادق قطب‌زاده آشنا شدم که در کنار برخی از این افراد به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی پرداختم، البته فعالیتی که بدون مبارزه چریکی بود. در همین زمان به‌طور تصادفی با بانویی که معلمم بود، آشنا شدم؛ بانو اوگت که این آشنایی در نهایت منجر به ازدواجمان شد.» نویسنده کتاب «درآمدی بر شناخت مسایل اقتصادی - سیاسی جهان سوم» پس از ازدواج به ایران آمده و مدتی هم گرفتار ساواک شده اما نهایتا با گذر از هفت‌خان ساواک به نخستین شغلی که پیدا کرده، اشاره کرد: «در بانک داریوش (بانک ملت امروز) در حوالی هفتم‌تیر مشغول به کار شدم و همسرم نیز در مدرسه رازی به تدریس زبان فرانسه مشغول شد که به‌دلیل شغل همسرم با برخی افراد سرشناسی که همسر فرانسوی یا سوئیسی داشتند، از جمله با دکتر آزمایش و دکتر رازی آشنا شدیم.»
او پس از مدتی در دانشگاه مشغول تدریس شده: «مدت زیادی از تدریس من در دانشکده نگذشته بود که مدیرکل حراست به نام داورپناه، نامه‌ای به این مضمون فرستاد که بنا به دلایل امنیتی حضور احمد ساعی در این دانشکده به مصلحت نیست. به همین راحتی از دانشکده بیرون آمدم و از بانک داریوش هم استعفا دادم و به مدرسه عالی بازرگانی رفتم که در آنجا فعالیت‌های سیاسی‌ام را پررنگ‌تر کردم.» و بعد در لابه‌لای صحبت‌هایش ما را به دی‌ماه سرد تهران در حوالی سی‌وچندسال قبل برد: «با گروه فعالی که در مدرسه عالی بازرگانی داشتیم، تصمیم گرفتیم در یکی از روزهای نزدیک به انقلاب تحصن کنیم. بنابراین در یکی از روزهای دی‌ماه به همراه دکتر کاشانی، قندی، عباس‌پور و 55نفر دیگر از استادان در طبقه‌ششم ساختمان وزارت علوم تحصن کردیم. این تکاپوها از چشم رژیم دور نماند و شنیدم که قرار است به ساختمان متحصن‌شده‌ها حمله کنند. یک روز که توی تراس به اتفاق کامران نجات‌اللهی و برخی دیگر ایستاده بودیم، یک‌دفعه دیدم کامران خم شده و از او خون می‌چکد! به‌سرعت او را به بیمارستان آبان رساندیم که در همان‌جا درگذشت. در حالی که مبهوت مانده بودیم چه کسی و چگونه به او شلیک کرد!» در پایان مراسم از استاد ساعی در کنار همسرش -که یک شخصیت آکادمیک در فرانسه است و از سوی «ژاک شیراک» نشان شوالیه هم دریافت کرده - توسط اهالی خانه اندیشمندان تجلیل شد و در پایان با لبخندی که بر چهره داشت، در پاسخ به سوالی که از او پرسیدند که آینده ایران را چطور می‌بیند، بی‌درنگ گفت: «روشن و پرامید.» و نهایتا در پاسخ به «شرق» که چرایی این روشنی را جویا می‌شود، اینطور نقطه پایانی بر صحبت‌هایش می‌گذارد: «با وجود جوان‌های خوش‌فکر، روشن، فعال، پرانرژی، امیدوار، پر از عشق به زندگی و آینده، با وجود جوان‌هایی که عشق به ساختن ایران آباد و آزاد دارند، با وجود چنین جوانانی مسلما آینده روشن است.»

عسل عباسیان: غروب چهارشنبه 24دی‌ماه، خیابان ویلا، تقاطع خیابان ورشو، خانه اندیشمندان علوم‌انسانی، میزبان دکتر احمد ساعی در ششمین جلسه گپ‌وگفت با صاحبنظران دانش سیاست در ایران بود. در سالنی کوچک که حداکثر 40نفر را در خود جای می‌داد، عده‌ای از اهالی دانش علوم‌سیاسی از جمله دکتر جواد اطاعت گردهم ‌آمده بودند تا با دکتر احمد ساعی، استاد علوم‌سیاسی دانشگاه تهران به گفت‌وگو بنشینند. بانوی مهربان و خندان «اوگت دلفوتری»، همسر فرانسوی دکتر ساعی با دسته‌گل نرگسی دردست هم کنار استاد نشسته بود و در میان گفت‌وگوها با فارسی آمیخته با فرانسوی و ترکی گاه‌گداری با شوخ‌طبعی نکته‌ای می‌گفت و لبخند او تا صورت همسرش امتداد می‌یافت. احمد ساعی، که دارای مدرک دکترای علوم‌سیاسی از دانشگاه گراتس اتریش در سال۱۳۵۰ است و سال‌ها در دانشگاه‌های مختلف از جمله دانشکده حقوق دانشگاه تهران به تدریس مشغول بوده، در کنار استادان و دانشجویان مشتاقی که گوش و جان به او سپرده‌ بودند، برگی از تاریخ پرفرازونشیب ایران عصر پهلوی را ورق زد.
او از سال‌های پرفرازونشیب کودکی‌اش شروع کرد؛ چنان تعریف می‌کرد که گویی مردی از دل تاریخ آمده و در یکی از شب‌های سرد دی‌ماه آنچه به چشم دیده را روایت می‌کند. حاضران در سالن نفس‌ها را در سینه حبس کرده و تنها به او گوش می‌دادند. ساعی با طمانینه از سه‌سالگی‌اش یاد کرد و گفت: «سه‌ساله بودم که کشورم با قدرت‌های بزرگی چون انگلیس و روسیه دست‌وپنجه نرم می‌کرد. در کنار این ابرقدرت‌ها، فرقه دموکرات جعفر پیشه‌وری آذربایجان را در تصرف خود داشت. آن‌موقع ذهن کودکانه من از فرقه دموکرات چیزی نمی‌دانست اما بعدها در کتاب «فراز و فرود فرقه دموکرات آذربایجان» خواندم که زمانی که من بچه‌سال بودم، پیشه‌وری به دستور استالین مجبور شد آذربایجان را ترک کند.» دانشیار علوم‌سیاسی دانشکده حقوق دانشگاه تهران با مرور خاطراتش در کتاب‌های درسی تهیه‌شده از سوی فرقه دموکرات و تکرار جمله بابا آب داد، هم گفت: «زمانی که در هفت‌سالگی به مدرسه رفتم، کتاب‌ها به زبان ترکی بود و ما به‌راحتی جمله «بابا آب داد» را زمزمه می‌کردیم. البته این روال طولی نکشید و کتاب‌های ترکی ما را پیش از 21آذر گرفتند و در حیاط مدرسه جمع کردند و آتش زدند.» سپس قصه خاطرات او به نقطه‌عطفی رسید که ماجرای تحصیلش در خارج از کشور بود: «با مشورت با برادرم تصمیم گرفتم که برای ادامه تحصیل عازم آلمان شوم اما علاقه به تحصیل در رشته علوم‌سیاسی، نهایتا مرا به اتریش کشاند. پس از پایان تحصیل به دیدن برادرم به فرانسه رفتم. در آنجا با افرادی مانند دکتر حسن حبیبی، دکتر علی شریعتی، محمد نخشب، ناصر تکمیل‌همایون، ابوالحسن بنی‌صدر و صادق قطب‌زاده آشنا شدم که در کنار برخی از این افراد به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی پرداختم، البته فعالیتی که بدون مبارزه چریکی بود. در همین زمان به‌طور تصادفی با بانویی که معلمم بود، آشنا شدم؛ بانو اوگت که این آشنایی در نهایت منجر به ازدواجمان شد.» نویسنده کتاب «درآمدی بر شناخت مسایل اقتصادی - سیاسی جهان سوم» پس از ازدواج به ایران آمده و مدتی هم گرفتار ساواک شده اما نهایتا با گذر از هفت‌خان ساواک به نخستین شغلی که پیدا کرده، اشاره کرد: «در بانک داریوش (بانک ملت امروز) در حوالی هفتم‌تیر مشغول به کار شدم و همسرم نیز در مدرسه رازی به تدریس زبان فرانسه مشغول شد که به‌دلیل شغل همسرم با برخی افراد سرشناسی که همسر فرانسوی یا سوئیسی داشتند، از جمله با دکتر آزمایش و دکتر رازی آشنا شدیم.»
او پس از مدتی در دانشگاه مشغول تدریس شده: «مدت زیادی از تدریس من در دانشکده نگذشته بود که مدیرکل حراست به نام داورپناه، نامه‌ای به این مضمون فرستاد که بنا به دلایل امنیتی حضور احمد ساعی در این دانشکده به مصلحت نیست. به همین راحتی از دانشکده بیرون آمدم و از بانک داریوش هم استعفا دادم و به مدرسه عالی بازرگانی رفتم که در آنجا فعالیت‌های سیاسی‌ام را پررنگ‌تر کردم.» و بعد در لابه‌لای صحبت‌هایش ما را به دی‌ماه سرد تهران در حوالی سی‌وچندسال قبل برد: «با گروه فعالی که در مدرسه عالی بازرگانی داشتیم، تصمیم گرفتیم در یکی از روزهای نزدیک به انقلاب تحصن کنیم. بنابراین در یکی از روزهای دی‌ماه به همراه دکتر کاشانی، قندی، عباس‌پور و 55نفر دیگر از استادان در طبقه‌ششم ساختمان وزارت علوم تحصن کردیم. این تکاپوها از چشم رژیم دور نماند و شنیدم که قرار است به ساختمان متحصن‌شده‌ها حمله کنند. یک روز که توی تراس به اتفاق کامران نجات‌اللهی و برخی دیگر ایستاده بودیم، یک‌دفعه دیدم کامران خم شده و از او خون می‌چکد! به‌سرعت او را به بیمارستان آبان رساندیم که در همان‌جا درگذشت. در حالی که مبهوت مانده بودیم چه کسی و چگونه به او شلیک کرد!» در پایان مراسم از استاد ساعی در کنار همسرش -که یک شخصیت آکادمیک در فرانسه است و از سوی «ژاک شیراک» نشان شوالیه هم دریافت کرده - توسط اهالی خانه اندیشمندان تجلیل شد و در پایان با لبخندی که بر چهره داشت، در پاسخ به سوالی که از او پرسیدند که آینده ایران را چطور می‌بیند، بی‌درنگ گفت: «روشن و پرامید.» و نهایتا در پاسخ به «شرق» که چرایی این روشنی را جویا می‌شود، اینطور نقطه پایانی بر صحبت‌هایش می‌گذارد: «با وجود جوان‌های خوش‌فکر، روشن، فعال، پرانرژی، امیدوار، پر از عشق به زندگی و آینده، با وجود جوان‌هایی که عشق به ساختن ایران آباد و آزاد دارند، با وجود چنین جوانانی مسلما آینده روشن است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.