چند دقیقه با اولریش بک:
آلمان یک امپراتوری اتفاقی به وجود آورده
ترجمه: کاوه شکیب
آیا ما اکنون در یک اروپای آلمانی زندگی میکنیم؟ اولریش بک در مصاحبه با ویراستاران EUROPP -استوارت ای. براون و کریس ژیلسون- از سلطه آلمان بر اتحادیه اروپا، عواقب تفرقهانداز سیاستهای ریاضتی و ربط مفهوم «جامعه مخاطرهپذیر» با مسایل جاری منطقه یورو میگوید.
چه شد که آلمان بر اتحادیه اروپا سلطه پیدا کرد؟
خب بهنحوی اتفاقی شد. در واقع آلمان یک «امپراتوری اتفاقی» به وجود آورده. نه نقشهای در کار است و نه برنامهای برای تسخیر اروپا. این اتفاق مبنای نظامی ندارد، لذا آنهمه حرفوحدیث درباره «رایش چهارم» بیمورد است. راستش مبنای آن اقتصادی است- اصل قضیه قدرت اقتصادی است- و جالب اینکه بدانیم چگونه برای پیشگیری از بروز فاجعه در اروپا، یعنی بر اثر ترس از فروپاشی منطقه یورو و چهبسا اتحادیه اروپا، چشمانداز قدرت در اروپا از بنیاد عوض شده است.
اول از همه اینکه میان کشورهای عضو منطقه یورو و کشورهایی که عضو آن نیستند، شکافی هست. مثلا بریتانیا که فقط عضو اتحادیه اروپاست و نه عضو منطقه یورو، ناگهان حق وتو خود را از دست میدهد. این از آن کمدیهای تراژیک است که نخستوزیر بریتانیا سعی دارد به ما بگوید تغییرات وضعیت اروپا هنوز وابسته به شخص اوست. شکاف دوم، شکافی است میان خود کشورهای منطقه یورو؛ به واقع میان کشورهای وامدهنده و کشورهای وامگیرنده، تقسیم قدرت مهمی وجود دارد. در نتیجه، آلمان که قویترین اقتصاد را در این میان دارد، قدرتمندترین دولت اتحادیه اروپا شده است.
آیا سیاستهای ریاضتی در اقتصاد، موجب تقسیم اروپا میشوند؟
راستش بله، از راههای بسیار: اول از همه اینکه تقسیمبندی جدیدی داریم میان کشورهای شمال اروپا و کشورهای جنوب اروپا. البته این خیلی واضح است، ولی قضیه از منظری جامعهشناختی از این قرار است که ما در حال تجربهکردن بازتوزیع مخاطره هستیم: دولتها مخاطرات را از دوش بانکها برمیدارند و به دامن فقرا، بیکاران و سالمندان میاندازند. این نوع نابرابری، جدید و عجیب است ولی ما هنوز در قالبی ملیتمحور فکر میکنیم و سعی داریم این بازتوزیع مخاطره را در چارچوب مقولات ملی قرار دهیم.
درخصوص سیاستهای ریاضتی در اقتصاد، همزمان دو ایدئولوژی اصلی وجود دارد: ایدئولوژی اول تا حد زیادی متکی است به آنچه من مدل «مرکیاولی» میخوانم و این نوواژه، ترکیبی است از آنگلا مرکل و نیکو ماکیاولی. به لحاظ شخصی، مرکل در تصمیمگیری خیلی درنگ میکند؛ او همیشه منتظر مینشیند تا نوعی اجماع پدید بیاید. ولی این تعلل باعث میشود کشورهای معطلِ تصمیمگیری آلمان، دریابند که عملا آلمان قدرت را در دست دارد. همین این پا و آن پا کردنِ عامدانه، استراتژی جالب توجهی است، بهگونهای که آلمان بهلحاظ اقتصادی بر دیگران سلطه دارد.
دیگر اینکه سیاستهای ریاضتی آلمان بهطور کامل بر اصالت عمل (پراگماتیسم) مبتنی نیست، بلکه بر شالوده ارزشها نیز استوار است. اعتراض آلمان به کشورهایی که بیش از آنچه در کیسه دارند خرج میکنند، مسالهای است اخلاقی که از منظر جامعهشناختی با «اخلاق پروتستانی» گره خورده است. این منظری است که سابقه آن به مارتین لوتر و ماکس وبر برمیگردد. ولی در آلمان مساله را اخلاقی نمیبینند، بلکه آن را عقلانیت اقتصادی قلمداد میکنند. در نظر آلمانیها چنین سیاستی یک راهحل آلمانی برای بحران نیست؛ آلمانیها قضیه را اینطور میبینند؛ گویی معلمانی هستند که به کشورهای جنوب اروپا یاد میدهند چگونه چرخ اقتصاد خود را بگردانند.
خود این امر، شکافِ ایدئولوژیکی دیگری به وجود میآورد، چون از قرار معلوم این ایدئولوژی تا به حال کارآمد از آب درنیامده و ما اشکال مختلفی از اعتراض را شاهدیم؛ اعتراضهایی که قبرس آخرین نمونه آن است. ولی از طرف دیگر هنوز جناح نئولیبرال بسیار مهم و قدرتمندی در اروپا وجود دارد که همچنان باور دارد راهحل این بحران، سیاستهای ریاضتی است.
آیا بحران منطقه یورو شاهدی است بر اینکه ما در جامعهای مخاطرهپذیر زندگی میکنیم؟
بله، به نظر من که همینطور است. ایده «جامعه مخاطرهپذیر» من بسیار مستعد بدفهمی است، چون واژه «مخاطرهپذیر» به واقع دال بر این معناست که ما در وضعیتی هستیم که میتوانیم بر عدم قطعیت فائق آییم، ولی در نظر من جامعه مخاطرهپذیر، وضعیتی است که ما قادر «نیستیم» بر عدم قطعیت و پیامدهای آن در جامعه فائق آییم.
من میان «مدرنیته نخست» و وضعیت فعلیمان تمایز میگذارم. مدرنیته نخست، که از قرن هجدهم تا شاید دهه 1960 یا 1970 ادامه داشت، دورهای بود که در آن فضای زیادی برای آزمودن مهیا بود و ما برای عدم قطعیتهایی که به وجود آورده بودیم جوابهای زیادی داشتیم: مدلهای احتمالی، سازوکارهای ضمانتی و مانند آنها. ولی بعد، از آنجا که مدرنیته اهداف خود را با موفقیت محقق کرد، اینک ما شاهد پیامدهایی هستیم که هیچ جوابی برای آنها نداریم؛ پیامدهایی مثل تغییرات آبوهوا و بحرانهای مالی. بحران مالی مثالی از پیروزشدن تفسیری مشخص از مدرنیته است؛ یعنی مدرنیته نئولیبرال پس از فروپاشی نظام کمونیستی، مدرنیتهای که به ما دیکته میکند راهحل نهایی بازار است و هرچه نقش بازار را پررنگتر کنیم اوضاع بهتر خواهد شد. ولی حالا میبینیم که این مدل، شکست خورده و ما هم هیچ جوابی نداریم.
باید میان جامعه «مخاطرهپذیر» و جامعه «فاجعه» تمایزی بگذاریم. شعار جامعه فاجعهبار این است: «خیلی دیر شده»؛ در چنین جامعهای، کار ما به وحشت نومیدی میکشد. در مقابل، جامعه مخاطرهپذیر فاجعههای محتمل آینده را پیشبینی میکند تا مانع وقوع آنها شود. اما از آنجا که این فاجعههای محتمل نباید اتفاق بیفتند؛ نظام مالی ممکن است فروبپاشد یا فناوری هستهای ممکن است کل جهان را تهدید کند؛ لذا ما مبنایی برای آزمودن نداریم. عقلانیت متکی به محاسبه مخاطره، دیگر جوابگو نیست. ما داریم چیزی را پیشبینی میکنیم که نباید اتفاق بیفتد، یعنی وضعیتی کاملا جدید را.
مثلا آلمان را در نظر بگیرید. همین چند سال قبل آنگلا مرکل گمان نمیکرد که یونان مشکل بزرگی پیش آورد یا نیازی نمیدید خود را درگیر آن کند؛ ولی حالا ما در وضعیتی کاملا متفاوت هستیم، چون مرکل یاد گرفته که اگر آدم در چشمهای فاجعه محتمل، خیره شود، ناگهان راهحلهایی جدید برایش ممکن میشود؛ مثلا ناگهان به فکر نهادهای جدید میافتد، یا به فکر معاهده مالی، یا اتحادیه بانکی، چرا؟ چون فاجعهای را پیشبینی میکند که نباید اتفاق بیفتد. این یک نیروی محرکه عظیم است ولی خب بهشدت دوپهلوست، چون میتوان به طرق مختلف از آن استفاده کرد؛ هم میشود از آن برای پروراندن چشماندازی جدید برای اروپا بهره گرفت و هم آن را در توجیه رهاکردن اتحادیه اروپا بهکار برد.
اروپا چطور باید مشکلاتش را حلوفصل کند؟
به نظر من، اولین چیزی که باید به آن فکر کنیم این است که هدف اتحادیه اروپا چیست؟ اصلا هدفی دارد؟ چرا اروپا و نه کل جهان؟ چرا این کار را فقط در آلمان نکنیم، یا در بریتانیا، یا در فرانسه؟
به نظرم در این خصوص چهار جواب وجود دارد: هدف اول اینکه اتحادیه اروپا میخواهد دشمنان را به دوست بدل کند. در بستر تاریخ اروپا این کار در واقع از جنس معجزه است. هدف دوم اتحادیه اروپا این است که نگذارد کشورها در دل سیاست جهانی گم شوند. بریتانیای پسااروپایی یا آلمان پسااروپایی، بریتانیا یا آلمانی گمشده است. اروپا بخشی از آن چیزی است که این کشورها را در نظر جهانیان بااهمیت کرده است. هدف سوم این است که فقط در فکر یک اروپای جدید نباشیم، باید به این مساله هم فکر کنیم که ملتهای اروپا باید تغییر کنند. این ملتها بخشی از فرآیند تغییر اروپا هستند و به نظر من، مساله اروپا بازتعریف منافع ملی به طریقی اروپایی است. اروپا مانعی بر سر راه حاکمیت ملی نیست بلکه وسیلهای است ضروری برای بهترکردن حاکمیت ملی. ملیگرایی اینک دشمن کشورهای اروپاست چون این کشورها تنها از طریق اتحادیه اروپا میتوانند حاکمیت واقعی داشته باشند.
هدف چهارم، مواجهشدن با این مساله است که مدرنیته اروپایی، مدرنیتهای که در سرتاسر جهان گسترده، پروژهای است که عاقبت آن، خودکشی است. این مدرنیته تا بخواهی مشکلات اساسی از همه نوع به وجود آورده، از تغییرات آبوهوا گرفته تا بحرانهای مالی. تا حدی مثل این است که یک کارخانه ماشینسازی، ماشینی بدون ترمز ساخته باشد و معلوم است که عاقبتی در انتظار آن نیست جز تصادف. علیالقاعده کارخانه این ماشینها را برمیگرداند تا آنها را دوباره طراحی کند و این دقیقا همان کاری است که اروپا باید با مدرنیته انجام دهد. ابداع دوباره مدرنیته میتواند هدفی مشخص برای اروپا باشد.
اگر این چهار هدف را با هم در نظر بگیریم، آنچه میتوان گفت، روایتی عظیم درخصوص اروپاست، ولی یک مساله اصلی در کل این طرح از قلم افتاده است. تا به اینجا ما درخصوص چیزهایی مثل نهادها، قانون و اقتصاد فکر کردهایم ولی نپرسیدیم که معنای اتحادیه اروپا برای افراد چیست؟ از این پروژه اروپایی چه عاید افراد میشود؟ قبل از هر چیز به نظر من خاصه برای نسل جوانتر، اروپاییترشدن یعنی ایجاد آزادی بیشتر. مساله فقط نقل و انتقال آزاد مردم در سراسر اروپا نیست، بلکه بازترشدن منظرها و زندگیکردن در فضایی است که اساسا بر قانون مبتنی است.
دوم اینکه کارگران اروپایی و به همان اندازه هم دانشجویان، در حال حاضر با نوعی عدمقطعیت وجودی دستوپنجه نرم میکنند که نیاز به جواب دارد. نیمی از بهترین تحصیلکردهها در تاریخ اسپانیا و یونان هیچ چشماندازی برای آینده ندارند. به همین دلیل آنچه لازم داریم، تصویری است از اروپایی اجتماعی به این معنا که افراد بتوانند ببینند با آنکه لزوما امنیت اجتماعی وجود ندارد، عدم قطعیت کمتری در کار است و نکته آخر اینکه ما باید دموکراسی را از پایین به بالا تعریف کنیم. باید این سوال را بپرسیم که افراد چگونه میتوانند با پروژه اروپا درگیر شوند. درخصوص این مساله، من و دانیل کوهن-بندیت بیانیهای نوشتهایم با عنوان «ما اروپا هستیم» و در آنجا استدلال کردهایم که برای شروع به ساختن جامعه مدنی اروپایی، هرکس باید یک سال را به انجام پروژهای درکشوری دیگر و همراه با دیگر مردم اروپا بگذراند.
منبع: The London School of Economics and Political Science
آیا ما اکنون در یک اروپای آلمانی زندگی میکنیم؟ اولریش بک در مصاحبه با ویراستاران EUROPP -استوارت ای. براون و کریس ژیلسون- از سلطه آلمان بر اتحادیه اروپا، عواقب تفرقهانداز سیاستهای ریاضتی و ربط مفهوم «جامعه مخاطرهپذیر» با مسایل جاری منطقه یورو میگوید.
چه شد که آلمان بر اتحادیه اروپا سلطه پیدا کرد؟
خب بهنحوی اتفاقی شد. در واقع آلمان یک «امپراتوری اتفاقی» به وجود آورده. نه نقشهای در کار است و نه برنامهای برای تسخیر اروپا. این اتفاق مبنای نظامی ندارد، لذا آنهمه حرفوحدیث درباره «رایش چهارم» بیمورد است. راستش مبنای آن اقتصادی است- اصل قضیه قدرت اقتصادی است- و جالب اینکه بدانیم چگونه برای پیشگیری از بروز فاجعه در اروپا، یعنی بر اثر ترس از فروپاشی منطقه یورو و چهبسا اتحادیه اروپا، چشمانداز قدرت در اروپا از بنیاد عوض شده است.
اول از همه اینکه میان کشورهای عضو منطقه یورو و کشورهایی که عضو آن نیستند، شکافی هست. مثلا بریتانیا که فقط عضو اتحادیه اروپاست و نه عضو منطقه یورو، ناگهان حق وتو خود را از دست میدهد. این از آن کمدیهای تراژیک است که نخستوزیر بریتانیا سعی دارد به ما بگوید تغییرات وضعیت اروپا هنوز وابسته به شخص اوست. شکاف دوم، شکافی است میان خود کشورهای منطقه یورو؛ به واقع میان کشورهای وامدهنده و کشورهای وامگیرنده، تقسیم قدرت مهمی وجود دارد. در نتیجه، آلمان که قویترین اقتصاد را در این میان دارد، قدرتمندترین دولت اتحادیه اروپا شده است.
آیا سیاستهای ریاضتی در اقتصاد، موجب تقسیم اروپا میشوند؟
راستش بله، از راههای بسیار: اول از همه اینکه تقسیمبندی جدیدی داریم میان کشورهای شمال اروپا و کشورهای جنوب اروپا. البته این خیلی واضح است، ولی قضیه از منظری جامعهشناختی از این قرار است که ما در حال تجربهکردن بازتوزیع مخاطره هستیم: دولتها مخاطرات را از دوش بانکها برمیدارند و به دامن فقرا، بیکاران و سالمندان میاندازند. این نوع نابرابری، جدید و عجیب است ولی ما هنوز در قالبی ملیتمحور فکر میکنیم و سعی داریم این بازتوزیع مخاطره را در چارچوب مقولات ملی قرار دهیم.
درخصوص سیاستهای ریاضتی در اقتصاد، همزمان دو ایدئولوژی اصلی وجود دارد: ایدئولوژی اول تا حد زیادی متکی است به آنچه من مدل «مرکیاولی» میخوانم و این نوواژه، ترکیبی است از آنگلا مرکل و نیکو ماکیاولی. به لحاظ شخصی، مرکل در تصمیمگیری خیلی درنگ میکند؛ او همیشه منتظر مینشیند تا نوعی اجماع پدید بیاید. ولی این تعلل باعث میشود کشورهای معطلِ تصمیمگیری آلمان، دریابند که عملا آلمان قدرت را در دست دارد. همین این پا و آن پا کردنِ عامدانه، استراتژی جالب توجهی است، بهگونهای که آلمان بهلحاظ اقتصادی بر دیگران سلطه دارد.
دیگر اینکه سیاستهای ریاضتی آلمان بهطور کامل بر اصالت عمل (پراگماتیسم) مبتنی نیست، بلکه بر شالوده ارزشها نیز استوار است. اعتراض آلمان به کشورهایی که بیش از آنچه در کیسه دارند خرج میکنند، مسالهای است اخلاقی که از منظر جامعهشناختی با «اخلاق پروتستانی» گره خورده است. این منظری است که سابقه آن به مارتین لوتر و ماکس وبر برمیگردد. ولی در آلمان مساله را اخلاقی نمیبینند، بلکه آن را عقلانیت اقتصادی قلمداد میکنند. در نظر آلمانیها چنین سیاستی یک راهحل آلمانی برای بحران نیست؛ آلمانیها قضیه را اینطور میبینند؛ گویی معلمانی هستند که به کشورهای جنوب اروپا یاد میدهند چگونه چرخ اقتصاد خود را بگردانند.
خود این امر، شکافِ ایدئولوژیکی دیگری به وجود میآورد، چون از قرار معلوم این ایدئولوژی تا به حال کارآمد از آب درنیامده و ما اشکال مختلفی از اعتراض را شاهدیم؛ اعتراضهایی که قبرس آخرین نمونه آن است. ولی از طرف دیگر هنوز جناح نئولیبرال بسیار مهم و قدرتمندی در اروپا وجود دارد که همچنان باور دارد راهحل این بحران، سیاستهای ریاضتی است.
آیا بحران منطقه یورو شاهدی است بر اینکه ما در جامعهای مخاطرهپذیر زندگی میکنیم؟
بله، به نظر من که همینطور است. ایده «جامعه مخاطرهپذیر» من بسیار مستعد بدفهمی است، چون واژه «مخاطرهپذیر» به واقع دال بر این معناست که ما در وضعیتی هستیم که میتوانیم بر عدم قطعیت فائق آییم، ولی در نظر من جامعه مخاطرهپذیر، وضعیتی است که ما قادر «نیستیم» بر عدم قطعیت و پیامدهای آن در جامعه فائق آییم.
من میان «مدرنیته نخست» و وضعیت فعلیمان تمایز میگذارم. مدرنیته نخست، که از قرن هجدهم تا شاید دهه 1960 یا 1970 ادامه داشت، دورهای بود که در آن فضای زیادی برای آزمودن مهیا بود و ما برای عدم قطعیتهایی که به وجود آورده بودیم جوابهای زیادی داشتیم: مدلهای احتمالی، سازوکارهای ضمانتی و مانند آنها. ولی بعد، از آنجا که مدرنیته اهداف خود را با موفقیت محقق کرد، اینک ما شاهد پیامدهایی هستیم که هیچ جوابی برای آنها نداریم؛ پیامدهایی مثل تغییرات آبوهوا و بحرانهای مالی. بحران مالی مثالی از پیروزشدن تفسیری مشخص از مدرنیته است؛ یعنی مدرنیته نئولیبرال پس از فروپاشی نظام کمونیستی، مدرنیتهای که به ما دیکته میکند راهحل نهایی بازار است و هرچه نقش بازار را پررنگتر کنیم اوضاع بهتر خواهد شد. ولی حالا میبینیم که این مدل، شکست خورده و ما هم هیچ جوابی نداریم.
باید میان جامعه «مخاطرهپذیر» و جامعه «فاجعه» تمایزی بگذاریم. شعار جامعه فاجعهبار این است: «خیلی دیر شده»؛ در چنین جامعهای، کار ما به وحشت نومیدی میکشد. در مقابل، جامعه مخاطرهپذیر فاجعههای محتمل آینده را پیشبینی میکند تا مانع وقوع آنها شود. اما از آنجا که این فاجعههای محتمل نباید اتفاق بیفتند؛ نظام مالی ممکن است فروبپاشد یا فناوری هستهای ممکن است کل جهان را تهدید کند؛ لذا ما مبنایی برای آزمودن نداریم. عقلانیت متکی به محاسبه مخاطره، دیگر جوابگو نیست. ما داریم چیزی را پیشبینی میکنیم که نباید اتفاق بیفتد، یعنی وضعیتی کاملا جدید را.
مثلا آلمان را در نظر بگیرید. همین چند سال قبل آنگلا مرکل گمان نمیکرد که یونان مشکل بزرگی پیش آورد یا نیازی نمیدید خود را درگیر آن کند؛ ولی حالا ما در وضعیتی کاملا متفاوت هستیم، چون مرکل یاد گرفته که اگر آدم در چشمهای فاجعه محتمل، خیره شود، ناگهان راهحلهایی جدید برایش ممکن میشود؛ مثلا ناگهان به فکر نهادهای جدید میافتد، یا به فکر معاهده مالی، یا اتحادیه بانکی، چرا؟ چون فاجعهای را پیشبینی میکند که نباید اتفاق بیفتد. این یک نیروی محرکه عظیم است ولی خب بهشدت دوپهلوست، چون میتوان به طرق مختلف از آن استفاده کرد؛ هم میشود از آن برای پروراندن چشماندازی جدید برای اروپا بهره گرفت و هم آن را در توجیه رهاکردن اتحادیه اروپا بهکار برد.
اروپا چطور باید مشکلاتش را حلوفصل کند؟
به نظر من، اولین چیزی که باید به آن فکر کنیم این است که هدف اتحادیه اروپا چیست؟ اصلا هدفی دارد؟ چرا اروپا و نه کل جهان؟ چرا این کار را فقط در آلمان نکنیم، یا در بریتانیا، یا در فرانسه؟
به نظرم در این خصوص چهار جواب وجود دارد: هدف اول اینکه اتحادیه اروپا میخواهد دشمنان را به دوست بدل کند. در بستر تاریخ اروپا این کار در واقع از جنس معجزه است. هدف دوم اتحادیه اروپا این است که نگذارد کشورها در دل سیاست جهانی گم شوند. بریتانیای پسااروپایی یا آلمان پسااروپایی، بریتانیا یا آلمانی گمشده است. اروپا بخشی از آن چیزی است که این کشورها را در نظر جهانیان بااهمیت کرده است. هدف سوم این است که فقط در فکر یک اروپای جدید نباشیم، باید به این مساله هم فکر کنیم که ملتهای اروپا باید تغییر کنند. این ملتها بخشی از فرآیند تغییر اروپا هستند و به نظر من، مساله اروپا بازتعریف منافع ملی به طریقی اروپایی است. اروپا مانعی بر سر راه حاکمیت ملی نیست بلکه وسیلهای است ضروری برای بهترکردن حاکمیت ملی. ملیگرایی اینک دشمن کشورهای اروپاست چون این کشورها تنها از طریق اتحادیه اروپا میتوانند حاکمیت واقعی داشته باشند.
هدف چهارم، مواجهشدن با این مساله است که مدرنیته اروپایی، مدرنیتهای که در سرتاسر جهان گسترده، پروژهای است که عاقبت آن، خودکشی است. این مدرنیته تا بخواهی مشکلات اساسی از همه نوع به وجود آورده، از تغییرات آبوهوا گرفته تا بحرانهای مالی. تا حدی مثل این است که یک کارخانه ماشینسازی، ماشینی بدون ترمز ساخته باشد و معلوم است که عاقبتی در انتظار آن نیست جز تصادف. علیالقاعده کارخانه این ماشینها را برمیگرداند تا آنها را دوباره طراحی کند و این دقیقا همان کاری است که اروپا باید با مدرنیته انجام دهد. ابداع دوباره مدرنیته میتواند هدفی مشخص برای اروپا باشد.
اگر این چهار هدف را با هم در نظر بگیریم، آنچه میتوان گفت، روایتی عظیم درخصوص اروپاست، ولی یک مساله اصلی در کل این طرح از قلم افتاده است. تا به اینجا ما درخصوص چیزهایی مثل نهادها، قانون و اقتصاد فکر کردهایم ولی نپرسیدیم که معنای اتحادیه اروپا برای افراد چیست؟ از این پروژه اروپایی چه عاید افراد میشود؟ قبل از هر چیز به نظر من خاصه برای نسل جوانتر، اروپاییترشدن یعنی ایجاد آزادی بیشتر. مساله فقط نقل و انتقال آزاد مردم در سراسر اروپا نیست، بلکه بازترشدن منظرها و زندگیکردن در فضایی است که اساسا بر قانون مبتنی است.
دوم اینکه کارگران اروپایی و به همان اندازه هم دانشجویان، در حال حاضر با نوعی عدمقطعیت وجودی دستوپنجه نرم میکنند که نیاز به جواب دارد. نیمی از بهترین تحصیلکردهها در تاریخ اسپانیا و یونان هیچ چشماندازی برای آینده ندارند. به همین دلیل آنچه لازم داریم، تصویری است از اروپایی اجتماعی به این معنا که افراد بتوانند ببینند با آنکه لزوما امنیت اجتماعی وجود ندارد، عدم قطعیت کمتری در کار است و نکته آخر اینکه ما باید دموکراسی را از پایین به بالا تعریف کنیم. باید این سوال را بپرسیم که افراد چگونه میتوانند با پروژه اروپا درگیر شوند. درخصوص این مساله، من و دانیل کوهن-بندیت بیانیهای نوشتهایم با عنوان «ما اروپا هستیم» و در آنجا استدلال کردهایم که برای شروع به ساختن جامعه مدنی اروپایی، هرکس باید یک سال را به انجام پروژهای درکشوری دیگر و همراه با دیگر مردم اروپا بگذراند.
منبع: The London School of Economics and Political Science
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.