محمد طباطبایی از نمایشگاه جدیدش میگوید
نقاشیهای دراماتیک با طعم جنگهای خاورمیانه
حمیده پازوکی
محمد طباطبایی ٢٧ساله است؛ هنرستان هنرهای تجسمی رفته، در دانشگاه مجسمهسازی خوانده، حتی سال٨٦ یکنمایشگاه عکس در گالری طراحان آزاد داشته اما هفتسالی است همه تمرکزش روی آن هنری است که از بچگی دوستش داشته: نقاشی. او بهتازگی دومین نمایش انفرادی آثارش را برای دومینبار پیاپی در گالری شکوه برپا کرده است؛ با عنوان کنجکاویبرانگیز «عجیبتر از بهشت» که همه آثار به فروش رسیدند؛ کنش دراماتیکی که در بطن بومهای او در جریان است، نوعی اعتراض به ناهنجاریهای عصر معاصر و معناگراییای که لایهلایه در آثارش جریان دارد، از جمله جذابیتهای نقاشیهای این جوان است که پرهای معلق در هوا از نشانههای تصویری آن است؛ آثاری که نمیداند از خوی حیوانی انسان به کجا پناه برد؛ شاید طبیعت کنایه از فطرت انسانی.
مجسمهسازی خواندید اما هیچگاه در این وادی به صورت حرفهای ورود نکردید؟
احساس کردم برای موفقیت باید روی یک رشته به شکل متمرکز کار کنم به همین دلیل مجسمهسازی و بعد هم عکاسی را کنار گذاشتم. البته هنوز هم به مجسمهسازی علاقه دارم و دوست دارم بخشی از آنچه در مجسمهسازی آموختهام را با نقاشی ترکیب کرده و تعاملی بین آنچه در این دورشته وجود دارد، ایجاد کنم.
آن مجموعه عکس چطور شکل گرفت؟
من در آپارتمان بزرگ شدهام و همیشه این فضا مرا دچار احساس محدودیت میکرد. میخواستم بچهها شخصیتهای اصلی کارم باشند و به همین دلیل دوخواهرزادهام که آن زمان دختر و پسری شش و هشتساله بودند این نقشها را برعهده گرفتند. این دوکودک برای من نماینده زن و مردی بودند که در یک جامعه شهری در یک آپارتمان زندگی میکنند. روی این زندگی کار کردم و حاصل کار یک مجموعه عکس سیاهسفید با ابعاد 50در70 شد. البته پس از آن نمایشگاه بود که عکاسی برای من جدیتش را از دست داد و متوجه شدم تنها نقاشی است که نوعی لذت متفاوت را برای من فراهم میکند و هیچ مدیای دیگری نمیتواند جایگزین آن شود.
و مجموعه «Kids» شکل گرفت.
از سال٨٦ که نمایشگاه عکسم تمام شد، دوست داشتم همان موضوع را با یک مدیای جدید بیان کنم. به همین دلیل از آن عکسها یک مجموع نقاشی سیاه سفید با عنوان«Kids» تهیه کردم که در منتخب نسلنو آن سال هم پذیرفته شد که اتفاقا همانجا فروش رفت. باقی کارهای این مجموعه هم همگی فروخته شد. این موضوع برای من که گمان میکردم نقاشی نمیتواند درآمد چندانی داشته باشد، بسیار جذاب بود.
شما قبل از این مجموعه نیز دومجموعه کار دیگر را تجربه کردید که اولی «Human» و دیگری «City» نام داشت. درباره این مجموعهها هم صحبت کنید.
این دومجموعه کارهای طراحی من هستند که در میان نقاشیهایم به آنها پرداختم. طراحی دغدغه همیشگی من است و حتی بیشتر از نقاشی به آن علاقه دارم. در طراحی زمان کوتاه است و سریع میتوان آنچه به ذهن میآید را بازتاب داد؛ البته آن زمان حرفهایی برای گفتن داشتم که جنس مدیومش تنها میتوانست طراحی باشد؛ طراحیهای من همزمان با کارهای نقاشیام اجرا میشد و بهصورت غیرمستقیم تاثیرش را بر نقاشی من گذاشت. بهعلاوه من فکر میکنم هنرمند نقاشی که طراحی را کنار بگذارد، نقاشی او صددرصد لطمه خواهد خورد.
اما مجموعهای که همه شما را با آن میشناسند، «لباسها بدون ما» بود.
بله، این مجموعه را پس از «Kids2» کار کردم. اولین اثری که از این مجموعه کار کردم فردی با لباس راهراه است. آن کار کاملا سرودست داشت و کامل بود و مدتزمان زیادی طول کشید تا تمام شود. پس از مدتی به این فکر کردم که بودن و نبودن این سرودست بهجز آنکه ذهن او را درگیر کند، چه کمکی به دریافت مخاطب میکند؟ از سوی دیگر احساس میکردم ما در دنیایی زندگی میکنیم که همه بهشدت ظاهربین شدهاند و به شکل افراطی همه به ظواهر توجه میکنند. در چنین دنیایی، فلسفه وجود انسان و فردیت او کاملا فراموش شده است. افراد مجبورند با آنچه بهعنوان مد ارایه میشود، همراهی کنند وگرنه به انزوا خواهند رفت؛ همه اینها باعث شد احساس کنم وجود این دستوسر زیادهگویی است. از طرف دیگر جلوههای بصری هم برای من جالبتوجه بود، دوست داشتم خود مخاطب، آن تصاویر ذهنیای که خودش دوست دارد را در این لباسها قرار دهد. این باعث میشود ذهن مخاطب سیالتر بوده و شکلی از کار تعاملی در نقاشی نیز به وجود آید. مانند آن شکلی که در مجسمهسازی نیز وجود دارد و افراد میتوانند در آنها دخل و تصرف کنند. این فضا در این مجموعه ادامه پیدا کرد تا اینکه حیوانات نیز وارد کارهای
من شدند.
بهنظر میرسد اینجا نقطهای است که مجموعه بعدی شما شکل گرفت... .
بله، این موضوع، رنسانسی در کار من به وجود آورد. کم کم سگها وارد کارهایم شدند و مجموعه «Dog motion» شکل گرفت. همیشه زندگی انسان همراه با حیوانات بوده است و حتی جزو نخستین چیزهایی بودهاند که انسان، نقاشی آنها را کشید. از سوی دیگر حیوانات در آثار بزرگ ادبی ایران و جهان همواره تمثیلی از صفات انسانی بودهاند. من به سراغ حیوانات رفتم که هم جذابیت بصری کار بالا رود و هم لایههای معنایی افزایش یابد.
پس از «Dog motion» شما مجموعهای دارید که «Heavy shadow»، مجموعهای با غلبه رنگ قرمز و فضایی تهدیدآمیز نام دارد.
من اتودهای این مجموعه را زمانی زدم که مشغول کار روی طراحیهایم تحت عنوان «City» بودم که البته حیوانات هنوز در آنها وجود نداشت. در تاریخ ما برهههای زمانیای وجود دارد که هیچگاه فراموش نمیشوند و تاثیراتی شگرف بر زندگی مردم میگذارند. من تاثیر این شرایط را بر مردم احساس میکردم به شکلی که مردم دیگر جایی در زمین و آسمان ندارند و به همین دلیل این مجموعه را با این فضا خلق کردم. بهطورکلی مردمی که در خاورمیانه زندگی میکنند، قرنهاست همواره در این شرایط زندگی کرده و میکنند. در سالهای اخیر این عدمتعادل در اغلب کشورهای این منطقه احساس شده است و این رویدادها همچنان ادامه دارد. در این کارها نوعی احساس خطر وجود دارد. به نظر من با وجود اینکه این اتفاقات در کشور ما رخ نداده، اما متاثر از اتمسفر منطقه، از کودکی به شکلی بزرگ شدهایم که همیشه دچار عدم تعادل هستیم و این در همه ما وجود دارد، ما هیچکاری را به تنهایی نمیتوانیم انجام دهیم و برای انجام هرکاری به تایید دیگران نیاز داریم. حتی وقتی به آدمها نگاه میکنید، متوجه میشوید که آنها از راهرفتن خود نیز مطمئن نیستند و درست راه نمیروند. این محدود به انسانها نیست
و حیوانات نیز در این مجموعه همین احساس عدم امنیت را دارند.
در این مجموعه همه پرسوناژهای اصلی در حال تهدیدشدن هستند، چه از سوی انسانهای دیگر و چه از سوی کرکسهایی که در تابلوها وجود دارند... .
من به این دلیل کرکس را انتخاب کردم که تنها پرندهای است که میتواند هم در آسمان و هم روی زمین تهدیدکننده باشد. اندازه این پرنده نیز بسیار بزرگ و شبیه پیرمردی است که پالتوی بزرگی روی دوش انداخته و به شکلی عصبی راه میرود.
در کارهای این مجموعه همهچیز خیلی دراماتیک بهنظر میرسد.
داستانگویی را دوست دارم؛ ممکن است برخی از این داستانها از اتفاقات روزمرهای نشات گیرد که پیرامون ما رخ میدهد. به عنوان مثال شکل بردهداری که گروه داعش در حال رواجدادن آن است، در قرن٢١ بسیار غیرقابل باور و ترسناک است. این داستانها به روایت آنچه میخواهم در کارهایم بگویم و ترکیببندی آن آثار بسیار کمک کرده است. از سوی دیگر بسیاری اتفاقات در جهان به شکل دروغین و با صحنهپردازیهای ساختگی به مردم گفته میشود به همین دلیل وجود صحنههای چیدمانی و نمایشی به شکل ناخودآگاه در کار من پدید آمده است.
یکی از عناصر اصلی آثارتان در گالری شکوه، حیوانات ترکیبی است؛ این حیوانات چگونه شکل گرفتهاند؟
انسان همیشه در حسرت موجوداتی ماورایی بوده است که بهنوعی دارای تکامل باشند. این موضوع در مکانهای باستانی و حیوانات چندگانهای که به شکل سرستون در آنها وجود دارد، قابل مشاهده است. رسیدن به یک اسطوره یا حیوان چندگانه برایم جذاب بوده است. یکبار برای کاری اتود میزدم تا کبوتری بکشم، بعد متوجه شدم این پرنده به شکل کابوسواری پدید آمده است، حالت تهاجمی دارد و ترکیب گربه و کبوتر برای آن مفهومی که میخواستم بیان کنم، بهتر است. به این شکل حیواناتی از ایندست در کارهایم بیشتر شد. گاه حتی برای بیان خویهای انسانی مختلف به یک حیوان چندگانه میرسم که ترکیبی از چندخصوصیت مختلف است. این شیوه باعث میشود بهنوعی خلاصهگویی هم در کارم پدید آید و با عناصر کمتری یک مفهوم را بیان کنم.
محمد طباطبایی ٢٧ساله است؛ هنرستان هنرهای تجسمی رفته، در دانشگاه مجسمهسازی خوانده، حتی سال٨٦ یکنمایشگاه عکس در گالری طراحان آزاد داشته اما هفتسالی است همه تمرکزش روی آن هنری است که از بچگی دوستش داشته: نقاشی. او بهتازگی دومین نمایش انفرادی آثارش را برای دومینبار پیاپی در گالری شکوه برپا کرده است؛ با عنوان کنجکاویبرانگیز «عجیبتر از بهشت» که همه آثار به فروش رسیدند؛ کنش دراماتیکی که در بطن بومهای او در جریان است، نوعی اعتراض به ناهنجاریهای عصر معاصر و معناگراییای که لایهلایه در آثارش جریان دارد، از جمله جذابیتهای نقاشیهای این جوان است که پرهای معلق در هوا از نشانههای تصویری آن است؛ آثاری که نمیداند از خوی حیوانی انسان به کجا پناه برد؛ شاید طبیعت کنایه از فطرت انسانی.
مجسمهسازی خواندید اما هیچگاه در این وادی به صورت حرفهای ورود نکردید؟
احساس کردم برای موفقیت باید روی یک رشته به شکل متمرکز کار کنم به همین دلیل مجسمهسازی و بعد هم عکاسی را کنار گذاشتم. البته هنوز هم به مجسمهسازی علاقه دارم و دوست دارم بخشی از آنچه در مجسمهسازی آموختهام را با نقاشی ترکیب کرده و تعاملی بین آنچه در این دورشته وجود دارد، ایجاد کنم.
آن مجموعه عکس چطور شکل گرفت؟
من در آپارتمان بزرگ شدهام و همیشه این فضا مرا دچار احساس محدودیت میکرد. میخواستم بچهها شخصیتهای اصلی کارم باشند و به همین دلیل دوخواهرزادهام که آن زمان دختر و پسری شش و هشتساله بودند این نقشها را برعهده گرفتند. این دوکودک برای من نماینده زن و مردی بودند که در یک جامعه شهری در یک آپارتمان زندگی میکنند. روی این زندگی کار کردم و حاصل کار یک مجموعه عکس سیاهسفید با ابعاد 50در70 شد. البته پس از آن نمایشگاه بود که عکاسی برای من جدیتش را از دست داد و متوجه شدم تنها نقاشی است که نوعی لذت متفاوت را برای من فراهم میکند و هیچ مدیای دیگری نمیتواند جایگزین آن شود.
و مجموعه «Kids» شکل گرفت.
از سال٨٦ که نمایشگاه عکسم تمام شد، دوست داشتم همان موضوع را با یک مدیای جدید بیان کنم. به همین دلیل از آن عکسها یک مجموع نقاشی سیاه سفید با عنوان«Kids» تهیه کردم که در منتخب نسلنو آن سال هم پذیرفته شد که اتفاقا همانجا فروش رفت. باقی کارهای این مجموعه هم همگی فروخته شد. این موضوع برای من که گمان میکردم نقاشی نمیتواند درآمد چندانی داشته باشد، بسیار جذاب بود.
شما قبل از این مجموعه نیز دومجموعه کار دیگر را تجربه کردید که اولی «Human» و دیگری «City» نام داشت. درباره این مجموعهها هم صحبت کنید.
این دومجموعه کارهای طراحی من هستند که در میان نقاشیهایم به آنها پرداختم. طراحی دغدغه همیشگی من است و حتی بیشتر از نقاشی به آن علاقه دارم. در طراحی زمان کوتاه است و سریع میتوان آنچه به ذهن میآید را بازتاب داد؛ البته آن زمان حرفهایی برای گفتن داشتم که جنس مدیومش تنها میتوانست طراحی باشد؛ طراحیهای من همزمان با کارهای نقاشیام اجرا میشد و بهصورت غیرمستقیم تاثیرش را بر نقاشی من گذاشت. بهعلاوه من فکر میکنم هنرمند نقاشی که طراحی را کنار بگذارد، نقاشی او صددرصد لطمه خواهد خورد.
اما مجموعهای که همه شما را با آن میشناسند، «لباسها بدون ما» بود.
بله، این مجموعه را پس از «Kids2» کار کردم. اولین اثری که از این مجموعه کار کردم فردی با لباس راهراه است. آن کار کاملا سرودست داشت و کامل بود و مدتزمان زیادی طول کشید تا تمام شود. پس از مدتی به این فکر کردم که بودن و نبودن این سرودست بهجز آنکه ذهن او را درگیر کند، چه کمکی به دریافت مخاطب میکند؟ از سوی دیگر احساس میکردم ما در دنیایی زندگی میکنیم که همه بهشدت ظاهربین شدهاند و به شکل افراطی همه به ظواهر توجه میکنند. در چنین دنیایی، فلسفه وجود انسان و فردیت او کاملا فراموش شده است. افراد مجبورند با آنچه بهعنوان مد ارایه میشود، همراهی کنند وگرنه به انزوا خواهند رفت؛ همه اینها باعث شد احساس کنم وجود این دستوسر زیادهگویی است. از طرف دیگر جلوههای بصری هم برای من جالبتوجه بود، دوست داشتم خود مخاطب، آن تصاویر ذهنیای که خودش دوست دارد را در این لباسها قرار دهد. این باعث میشود ذهن مخاطب سیالتر بوده و شکلی از کار تعاملی در نقاشی نیز به وجود آید. مانند آن شکلی که در مجسمهسازی نیز وجود دارد و افراد میتوانند در آنها دخل و تصرف کنند. این فضا در این مجموعه ادامه پیدا کرد تا اینکه حیوانات نیز وارد کارهای
من شدند.
بهنظر میرسد اینجا نقطهای است که مجموعه بعدی شما شکل گرفت... .
بله، این موضوع، رنسانسی در کار من به وجود آورد. کم کم سگها وارد کارهایم شدند و مجموعه «Dog motion» شکل گرفت. همیشه زندگی انسان همراه با حیوانات بوده است و حتی جزو نخستین چیزهایی بودهاند که انسان، نقاشی آنها را کشید. از سوی دیگر حیوانات در آثار بزرگ ادبی ایران و جهان همواره تمثیلی از صفات انسانی بودهاند. من به سراغ حیوانات رفتم که هم جذابیت بصری کار بالا رود و هم لایههای معنایی افزایش یابد.
پس از «Dog motion» شما مجموعهای دارید که «Heavy shadow»، مجموعهای با غلبه رنگ قرمز و فضایی تهدیدآمیز نام دارد.
من اتودهای این مجموعه را زمانی زدم که مشغول کار روی طراحیهایم تحت عنوان «City» بودم که البته حیوانات هنوز در آنها وجود نداشت. در تاریخ ما برهههای زمانیای وجود دارد که هیچگاه فراموش نمیشوند و تاثیراتی شگرف بر زندگی مردم میگذارند. من تاثیر این شرایط را بر مردم احساس میکردم به شکلی که مردم دیگر جایی در زمین و آسمان ندارند و به همین دلیل این مجموعه را با این فضا خلق کردم. بهطورکلی مردمی که در خاورمیانه زندگی میکنند، قرنهاست همواره در این شرایط زندگی کرده و میکنند. در سالهای اخیر این عدمتعادل در اغلب کشورهای این منطقه احساس شده است و این رویدادها همچنان ادامه دارد. در این کارها نوعی احساس خطر وجود دارد. به نظر من با وجود اینکه این اتفاقات در کشور ما رخ نداده، اما متاثر از اتمسفر منطقه، از کودکی به شکلی بزرگ شدهایم که همیشه دچار عدم تعادل هستیم و این در همه ما وجود دارد، ما هیچکاری را به تنهایی نمیتوانیم انجام دهیم و برای انجام هرکاری به تایید دیگران نیاز داریم. حتی وقتی به آدمها نگاه میکنید، متوجه میشوید که آنها از راهرفتن خود نیز مطمئن نیستند و درست راه نمیروند. این محدود به انسانها نیست
و حیوانات نیز در این مجموعه همین احساس عدم امنیت را دارند.
در این مجموعه همه پرسوناژهای اصلی در حال تهدیدشدن هستند، چه از سوی انسانهای دیگر و چه از سوی کرکسهایی که در تابلوها وجود دارند... .
من به این دلیل کرکس را انتخاب کردم که تنها پرندهای است که میتواند هم در آسمان و هم روی زمین تهدیدکننده باشد. اندازه این پرنده نیز بسیار بزرگ و شبیه پیرمردی است که پالتوی بزرگی روی دوش انداخته و به شکلی عصبی راه میرود.
در کارهای این مجموعه همهچیز خیلی دراماتیک بهنظر میرسد.
داستانگویی را دوست دارم؛ ممکن است برخی از این داستانها از اتفاقات روزمرهای نشات گیرد که پیرامون ما رخ میدهد. به عنوان مثال شکل بردهداری که گروه داعش در حال رواجدادن آن است، در قرن٢١ بسیار غیرقابل باور و ترسناک است. این داستانها به روایت آنچه میخواهم در کارهایم بگویم و ترکیببندی آن آثار بسیار کمک کرده است. از سوی دیگر بسیاری اتفاقات در جهان به شکل دروغین و با صحنهپردازیهای ساختگی به مردم گفته میشود به همین دلیل وجود صحنههای چیدمانی و نمایشی به شکل ناخودآگاه در کار من پدید آمده است.
یکی از عناصر اصلی آثارتان در گالری شکوه، حیوانات ترکیبی است؛ این حیوانات چگونه شکل گرفتهاند؟
انسان همیشه در حسرت موجوداتی ماورایی بوده است که بهنوعی دارای تکامل باشند. این موضوع در مکانهای باستانی و حیوانات چندگانهای که به شکل سرستون در آنها وجود دارد، قابل مشاهده است. رسیدن به یک اسطوره یا حیوان چندگانه برایم جذاب بوده است. یکبار برای کاری اتود میزدم تا کبوتری بکشم، بعد متوجه شدم این پرنده به شکل کابوسواری پدید آمده است، حالت تهاجمی دارد و ترکیب گربه و کبوتر برای آن مفهومی که میخواستم بیان کنم، بهتر است. به این شکل حیواناتی از ایندست در کارهایم بیشتر شد. گاه حتی برای بیان خویهای انسانی مختلف به یک حیوان چندگانه میرسم که ترکیبی از چندخصوصیت مختلف است. این شیوه باعث میشود بهنوعی خلاصهگویی هم در کارم پدید آید و با عناصر کمتری یک مفهوم را بیان کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.