در باب برتری ادبیات انگلیسی- آمریکایی (4)
نوشتن، ربطی به نویسندهشدن ندارد
ژیل دلوز-کلیر پارنه . ترجمه پویا رفویی
به چه دلیل ناخدا آخاب در رمان ملویل گناهکار است؟ دلیلش این است که او «موبی دیک»، نهنگ سفید، را بر گزیده است، آن هم به جای آن که از قانون گروهی مردان ماهیگیر پیروی کند، قانونی که مطابق با آن شکارشدن به همهی نهنگها میبرازد. در این امر عنصر جنی آخاب، خیانت او، رابطهاش با لویاتان مستتر است- با همین انتخاب ابژه است که او به نهنگ- شدن خود گردن مینهد. همین مضمون از نمایشنامه «پنتیسیلیه» اثر کلایست سر در میآورد: گناه پنتیسیلیه ، برگزیدن آشیل است، حال آن که بنا به حکم قانون آمازونها، آنها حق ندارند دشمن خود را برگزینند: عنصر جنی پنتیسیلیه او را به سگ-شدن هدایت می کند.( کلایست خوف به دل آلمانها میانداخت، او را از خودشان نمیدانستند، کلایست در گشتوگذارهای طولانیاش بر پشت اسب، یکی از نویسندگانی بود که برخلاف نظم آلمانها، یادگرفت در خط گریز درخشان دولتها و جنگلها رد به جا بگذارد. درست مثل لنز یا بوخنر، مثل همه ضدگوتهها.) لازم است که ما «تابع» ویژهای تعریف کنیم که نه با سلامتی قرین باشد نه با بیماری، که یعنی «تابع امر نابهنجار». امر نابهنجار همیشه در جبهه، در مرز دسته یا کثرت است، بخشی از کثرت است، ولی
کاری می کند تا کثرت به کثرتی دیگر گذار کند، کاری میکند تا «بشود»،خط- بینی را رد میگذارد. در عین حال، «بیگانه» نیز هست: خواه «موبی دیک» خواه «شیء» یا «جوهر» لاوکرافت، یعنی وحشت باشد.
چهبسا نوشتن و خط گریز از رابطهای باطنی برخوردار باشند. نوشتن، رد گذاشتن از خط گریزهایی است که تخیلی نیستند، و درواقع هرکدام محض دنبالکردنشان نیرویی اعمال میکنند، زیرا در واقعیت نوشتن ما را گرفتار آنجا میکند، ما را به آنجا میکشد. نوشتن، شدن است، اما دخلی به نویسندهشدن ندارد. سروکارش با چیز دیگریشدن است. نویسندهها به اقتضای شغلشان، خود را از منظر گذشته، یا آینده، از منظر آتیه شخصی یا پیشینهشان داوری میکنند («ظرف دوسال، ظرف صدسال مرا درک خواهند کرد»، و الخ). شوندها در نوشتنی جا باز میکنند که به عقد نظم-واژههای مستقر درنیاید، زیرا نوشتن خود خطگریزهای متفاوتی به جا میگذارد. میشود گفت که نوشتن در نفس خود، مشروط بر آن که نوشتنی رسمی نباشد، لزوما با «اقلیتها»یی ربط پیدا میکند، که لزوما آنها خود از قول خودشان چیزی نمینویسند،کس دیگری هم نمینویسدشان، تا اندازهای این احتمال هست که آنها مثل ابژهها بهنظر برسند، اما درست برعکس، همین که کسی بنویسد، خودبهخود گرفتارشان میشود. اقلیت حاضر-آمادهای وجود ندارد، اقلیت فقط روی خط گریزهایی شکل می گیرد که در عین حال مسیر پیشرویها و یورشهایش نیز هست.در
نوشتن، زن-شدنی در کار است. «مادام بواری، من هستم» جملهای است از آن حیلهگری هیستریک. حتی زنها، وقتی شبیه به زنها، شبیه به «تابعی» از آینده زن، خود را به نوشتن مجبور می کنند، هیچتوفیقی به دست نمیآورند. زن لزوما نویسنده نیست، مگر به شرط اقلیت-شدن نوشته، در این صورت چه فرق می کند مرد باشد یا زن. ویرجینیا وولف «حرفزدن مثل زنها» را بر خود حرام کرد؛ به همین خاطر هی بیشتر و بیشتر لم زن- شدن نوشتار دستش می آمد. لارنس و میلر را زنستیزانی قهار میشناسند؛ حال آنکه نوشتن آنها را به زن- شدنی مقاومت ناپذیر سوق داد. فقط از طریق همین شوند،که یعنی زنها و مردها به یکسان باید تا می توانند به هردری بزنند، انگلیسیها رماننویسان زن بسیاری را پرورش دادهاند. در نوشتن، سیاهپوست-شدنها، سرخپوست-شدنهایی هست که حرفزدن به انگلیسی با لهجه سرخپوستی، یا به فرانسه دستوپا شکسته ربطی به آن ندارد.در نوشتن حیوان-شدنهایی هست که به تقلید از حیوان، به «نواختن» حیوان ربطی ندارد، با آنکه سرشار از پرنده- شدن است، مثل موسیقی موتزارت از پرندگان تقلید نمیکند. ناخدا آخاب از وال-شدنی برخوردار است که هیچ نسبتی با تقلید ندارد. لارنس در
شعرهای زبانزدش از لاک-پشتشدن برخوردار است. حیوان-شدنهایی که در ادبیات هست، حرفزدن از سگ و گربه را دربر نمیگیرد.
به چه دلیل ناخدا آخاب در رمان ملویل گناهکار است؟ دلیلش این است که او «موبی دیک»، نهنگ سفید، را بر گزیده است، آن هم به جای آن که از قانون گروهی مردان ماهیگیر پیروی کند، قانونی که مطابق با آن شکارشدن به همهی نهنگها میبرازد. در این امر عنصر جنی آخاب، خیانت او، رابطهاش با لویاتان مستتر است- با همین انتخاب ابژه است که او به نهنگ- شدن خود گردن مینهد. همین مضمون از نمایشنامه «پنتیسیلیه» اثر کلایست سر در میآورد: گناه پنتیسیلیه ، برگزیدن آشیل است، حال آن که بنا به حکم قانون آمازونها، آنها حق ندارند دشمن خود را برگزینند: عنصر جنی پنتیسیلیه او را به سگ-شدن هدایت می کند.( کلایست خوف به دل آلمانها میانداخت، او را از خودشان نمیدانستند، کلایست در گشتوگذارهای طولانیاش بر پشت اسب، یکی از نویسندگانی بود که برخلاف نظم آلمانها، یادگرفت در خط گریز درخشان دولتها و جنگلها رد به جا بگذارد. درست مثل لنز یا بوخنر، مثل همه ضدگوتهها.) لازم است که ما «تابع» ویژهای تعریف کنیم که نه با سلامتی قرین باشد نه با بیماری، که یعنی «تابع امر نابهنجار». امر نابهنجار همیشه در جبهه، در مرز دسته یا کثرت است، بخشی از کثرت است، ولی
کاری می کند تا کثرت به کثرتی دیگر گذار کند، کاری میکند تا «بشود»،خط- بینی را رد میگذارد. در عین حال، «بیگانه» نیز هست: خواه «موبی دیک» خواه «شیء» یا «جوهر» لاوکرافت، یعنی وحشت باشد.
چهبسا نوشتن و خط گریز از رابطهای باطنی برخوردار باشند. نوشتن، رد گذاشتن از خط گریزهایی است که تخیلی نیستند، و درواقع هرکدام محض دنبالکردنشان نیرویی اعمال میکنند، زیرا در واقعیت نوشتن ما را گرفتار آنجا میکند، ما را به آنجا میکشد. نوشتن، شدن است، اما دخلی به نویسندهشدن ندارد. سروکارش با چیز دیگریشدن است. نویسندهها به اقتضای شغلشان، خود را از منظر گذشته، یا آینده، از منظر آتیه شخصی یا پیشینهشان داوری میکنند («ظرف دوسال، ظرف صدسال مرا درک خواهند کرد»، و الخ). شوندها در نوشتنی جا باز میکنند که به عقد نظم-واژههای مستقر درنیاید، زیرا نوشتن خود خطگریزهای متفاوتی به جا میگذارد. میشود گفت که نوشتن در نفس خود، مشروط بر آن که نوشتنی رسمی نباشد، لزوما با «اقلیتها»یی ربط پیدا میکند، که لزوما آنها خود از قول خودشان چیزی نمینویسند،کس دیگری هم نمینویسدشان، تا اندازهای این احتمال هست که آنها مثل ابژهها بهنظر برسند، اما درست برعکس، همین که کسی بنویسد، خودبهخود گرفتارشان میشود. اقلیت حاضر-آمادهای وجود ندارد، اقلیت فقط روی خط گریزهایی شکل می گیرد که در عین حال مسیر پیشرویها و یورشهایش نیز هست.در
نوشتن، زن-شدنی در کار است. «مادام بواری، من هستم» جملهای است از آن حیلهگری هیستریک. حتی زنها، وقتی شبیه به زنها، شبیه به «تابعی» از آینده زن، خود را به نوشتن مجبور می کنند، هیچتوفیقی به دست نمیآورند. زن لزوما نویسنده نیست، مگر به شرط اقلیت-شدن نوشته، در این صورت چه فرق می کند مرد باشد یا زن. ویرجینیا وولف «حرفزدن مثل زنها» را بر خود حرام کرد؛ به همین خاطر هی بیشتر و بیشتر لم زن- شدن نوشتار دستش می آمد. لارنس و میلر را زنستیزانی قهار میشناسند؛ حال آنکه نوشتن آنها را به زن- شدنی مقاومت ناپذیر سوق داد. فقط از طریق همین شوند،که یعنی زنها و مردها به یکسان باید تا می توانند به هردری بزنند، انگلیسیها رماننویسان زن بسیاری را پرورش دادهاند. در نوشتن، سیاهپوست-شدنها، سرخپوست-شدنهایی هست که حرفزدن به انگلیسی با لهجه سرخپوستی، یا به فرانسه دستوپا شکسته ربطی به آن ندارد.در نوشتن حیوان-شدنهایی هست که به تقلید از حیوان، به «نواختن» حیوان ربطی ندارد، با آنکه سرشار از پرنده- شدن است، مثل موسیقی موتزارت از پرندگان تقلید نمیکند. ناخدا آخاب از وال-شدنی برخوردار است که هیچ نسبتی با تقلید ندارد. لارنس در
شعرهای زبانزدش از لاک-پشتشدن برخوردار است. حیوان-شدنهایی که در ادبیات هست، حرفزدن از سگ و گربه را دربر نمیگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.