|

رمان تو کتاب بالینی من است

چنین که به نظر می‌رسد فیلیپ راث به‌جز مصاحبه با میلان کوندرا غرض دیگری نیز داشته است. در سال1985 راث رمانی به اسم «جشن پراگ» می‌نویسد و در آن تا می‌تواند از شخصیت میلان کوندرا و نظراتش درباره ادبیات استفاده می‌کند. آن‌طور که بعد‌ها معلوم شد و این مصاحبه را برای مخاطبان انگلیسی‌زبان دوچندان جذاب‌تر کرد، راث با حوصله از زبان کوندرا حرف می‌کشد تا بهتر بتواند به شخصیت کتابش پروبال بدهد. «جشن پراگ» یکی از رمان‌های مجموعه چند جلدی «ناتان زوکرمن» راث است. ناتان زوکرمن در سفری فرهنگی به چکسلواکی می‌رود تا با این بهانه متن دستنویس رمان نویسنده‌ای را با خود به آمریکا بیاورد که گویا یکی از قربانیان نظامی توتالیتر است. زمان وقوع حوادث این رمان اواسط دهه هفتاد است. زوکرمن در روایتی هذیانی و ازهم‌گسیخته رابطه سیاست و ادبیات را از منظری خاص بررسی می‌کند. زوکرمن به دومدل کاملا متفاوت از رفتار سیاست‌مداران با ادبیات حرف می‌زند. زوکرمن معتقد است که نویسندگان آمریکایی نیز قربانی‌اند. آنها با دیو بی‌اعتنایی و حذفی ابتذال‌آمیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند. حال آنکه در اروپای‌شرقی نویسنده در خطر آن است که هر آن به شیادی طراز اول تبدیل شود. در چنین شرایطی نویسنده به شرط مخالف‌خوانی از ارزشی ادبی برخوردار می‌شود. چه وقت نوشتن از قهرمان بازی فاصله می‌گیرد؟ این پرسشی است که در سرتاسر «جشن پراگ» حواس زوکرمن را پرت می‌کند. وجه دیگر جذابیت رمان راث، ارایه تصویری دقیق و طنزآلود از نویسندگانی است که می‌خواهند جلای وطن کنند و برای رسیدن به مقصود از هیچ تلاشی مضایقه نمی‌کنند. اولین چیزی که نظر زوکرمن را جلب می‌کند چاپلوسی و تملق‌گویی است. زوکرمن با منطق عجیبی نسبت ادبیات و سیاست را بازنگری می‌کند. نویسندگی و سیاست هردو با کاربردهای ویژه‌ای از دروغ‌بافی سروکار دارند. نویسنده‌ها و سیاستمداران همراه رقبای یکدیگرند. زیرا هردو دروغ به هم می‌بافند تا آدم‌ها را مجذوب کنند. این است که سانسور ورای تبلیغات رایج نه با حقیقت که رقابت ادبیات و سیاست آغاز می‌شود. در «جشن پراگ» با جماعتی از نویسندگان سرخورده‌ای روبه‌رو هستیم که در نقش قربانی از هفت دولت آزاد‌اند و از سرکوب کسب هویت می‌کنند. کسانی که با آثار میلان کوندرا آشنا باشند مطمئنا خیلی‌زود ردپای او را در رمان راث پیدا می‌کنند. ساختار روایی «جشن پراگ» به نحوی است که مخاطب از آغاز تا پایان رمان فقط یادداشت‌های روزانه زوکرمن را دنبال می‌کند. در فضای پراگ عده زیادی ادای نویسنده‌بودن درمی‌آورند. حال آنکه چیزی نمی‌نویسند. حتی به ادبیات علاقه چندانی ندارند. نفس سرکوب باعث شده تا آنها در عیش مدام به سر ببرند و از خلأ وضعیت ادبی حداکثر سوءاستفاده را کنند. هرکس به زوکرمن می‌رسد خطاب به او این جمله کلیشه‌ای را تکرار می‌کند: «رمان تو، کتاب بالینی من است.» از منظر زوکرمن، ادبیات در هیچ‌کجای جهان به اندازه پراگ آدم‌ها را شاد نکرده است.

چنین که به نظر می‌رسد فیلیپ راث به‌جز مصاحبه با میلان کوندرا غرض دیگری نیز داشته است. در سال1985 راث رمانی به اسم «جشن پراگ» می‌نویسد و در آن تا می‌تواند از شخصیت میلان کوندرا و نظراتش درباره ادبیات استفاده می‌کند. آن‌طور که بعد‌ها معلوم شد و این مصاحبه را برای مخاطبان انگلیسی‌زبان دوچندان جذاب‌تر کرد، راث با حوصله از زبان کوندرا حرف می‌کشد تا بهتر بتواند به شخصیت کتابش پروبال بدهد. «جشن پراگ» یکی از رمان‌های مجموعه چند جلدی «ناتان زوکرمن» راث است. ناتان زوکرمن در سفری فرهنگی به چکسلواکی می‌رود تا با این بهانه متن دستنویس رمان نویسنده‌ای را با خود به آمریکا بیاورد که گویا یکی از قربانیان نظامی توتالیتر است. زمان وقوع حوادث این رمان اواسط دهه هفتاد است. زوکرمن در روایتی هذیانی و ازهم‌گسیخته رابطه سیاست و ادبیات را از منظری خاص بررسی می‌کند. زوکرمن به دومدل کاملا متفاوت از رفتار سیاست‌مداران با ادبیات حرف می‌زند. زوکرمن معتقد است که نویسندگان آمریکایی نیز قربانی‌اند. آنها با دیو بی‌اعتنایی و حذفی ابتذال‌آمیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند. حال آنکه در اروپای‌شرقی نویسنده در خطر آن است که هر آن به شیادی طراز اول تبدیل شود. در چنین شرایطی نویسنده به شرط مخالف‌خوانی از ارزشی ادبی برخوردار می‌شود. چه وقت نوشتن از قهرمان بازی فاصله می‌گیرد؟ این پرسشی است که در سرتاسر «جشن پراگ» حواس زوکرمن را پرت می‌کند. وجه دیگر جذابیت رمان راث، ارایه تصویری دقیق و طنزآلود از نویسندگانی است که می‌خواهند جلای وطن کنند و برای رسیدن به مقصود از هیچ تلاشی مضایقه نمی‌کنند. اولین چیزی که نظر زوکرمن را جلب می‌کند چاپلوسی و تملق‌گویی است. زوکرمن با منطق عجیبی نسبت ادبیات و سیاست را بازنگری می‌کند. نویسندگی و سیاست هردو با کاربردهای ویژه‌ای از دروغ‌بافی سروکار دارند. نویسنده‌ها و سیاستمداران همراه رقبای یکدیگرند. زیرا هردو دروغ به هم می‌بافند تا آدم‌ها را مجذوب کنند. این است که سانسور ورای تبلیغات رایج نه با حقیقت که رقابت ادبیات و سیاست آغاز می‌شود. در «جشن پراگ» با جماعتی از نویسندگان سرخورده‌ای روبه‌رو هستیم که در نقش قربانی از هفت دولت آزاد‌اند و از سرکوب کسب هویت می‌کنند. کسانی که با آثار میلان کوندرا آشنا باشند مطمئنا خیلی‌زود ردپای او را در رمان راث پیدا می‌کنند. ساختار روایی «جشن پراگ» به نحوی است که مخاطب از آغاز تا پایان رمان فقط یادداشت‌های روزانه زوکرمن را دنبال می‌کند. در فضای پراگ عده زیادی ادای نویسنده‌بودن درمی‌آورند. حال آنکه چیزی نمی‌نویسند. حتی به ادبیات علاقه چندانی ندارند. نفس سرکوب باعث شده تا آنها در عیش مدام به سر ببرند و از خلأ وضعیت ادبی حداکثر سوءاستفاده را کنند. هرکس به زوکرمن می‌رسد خطاب به او این جمله کلیشه‌ای را تکرار می‌کند: «رمان تو، کتاب بالینی من است.» از منظر زوکرمن، ادبیات در هیچ‌کجای جهان به اندازه پراگ آدم‌ها را شاد نکرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.