|

چرخه خشونت در پاریس

ناصر فکوهی . مدیرانسان‌شناسی و فرهنگ

پاریس، کابوسی 48ساعته را پشت‌سر گذاشت. حمله تروریست‌های تکفیری به شورای نویسندگان یک‌مجله و کشتار آنها و ماموران پلیس و گروگانگیری‌هایی که نزدیک به 20قربانی به جای گذاشتند، پایان یافتند. تروریست‌ها، پیشینه کیفری سنگین داشتند و به شاخه القاعده در یمن وابسته بودند. واکنش‌ها نیز به این کشتار‌ها، چه درون فرانسه و چه در سطح بین‌المللی، محکوم‌کردن یکپارچه بود. ایران نیز در کنار دیگر دولت‌های مسوول جهان، تمام سازمان‌های عرب، اسلامی فرانسه، اروپا و سایر کشورها این عملیات تروریستی را محکوم و آنها را مبرا و ضداسلام دانستند. اکثر مسوولان و متخصصان و جامعه‌شناسان نیز تاکید داشتند که نسبت به ایجاد رابطه میان این حملات وحشیانه و اعتقادات دینی مردم مسلمان فرانسه، هشدار بدهند و این در حالی بود که «راست فرانسه» همچون همیشه به صورتی غیرمسوولانه - درست همچون نظامیان آمریکا پس از حملات 11‌سپتامبر- از «شروع جنگ علیه غرب» سخن گفت. با وجود این، اکثریت قریب‌به‌اتفاق مردم فرانسه و همصدا با آنها، کل جهان، با محکوم‌کردن وحشیگری و تروریسم، مشروع‌ترین واکنش را در برابر خشونت‌های کورکورانه نشان دادند؛ خشونتی که گروهی از مزدوران یا ابلهان سیاسی به انجام می‌رسانند.
هدف و نتیجه برنامه‌ریزی شده یا ناخودآگاهانه آن نیز نمی‌توانست جز نفاق، دامن‌زدن به اسلام‌هراسی و نژادپرستی، جز ریختن آب به آسیاب دشمنان دموکراسی و مسلمانان چیز دیگری باشد. کما اینکه در همین مدت، چندین مسجد در نقاط مختلف فرانسه مورد حمله و توهین نژادپرستان قرار گرفتند و آرای راست افراطی فرانسه و اروپا، بدون‌شک باز هم بالا خواهند رفت و دستاوردهای دموکراتیک باز هم بیشتر تهدید خواهند شد.
در این میان بحثی جدی نیز در جریان است و آن اینکه فراتر از ضرورت نشان‌دادن انسجام کامل در برابر تهدیدهای تروریستی برای محدودکردن آزادی‌ها و تن‌دادن به خشونت، چگونه باید از تکرار چنین رویدادهایی و فرورفتن درچرخه‌های خشونت بین فرهنگی جلوگیری کرد؟ مسلمانان فرانسه 10درصد کل جمعیت یعنی تقریبا هفت‌میلیون نفر را دربر می‌گیرند و هرگز درگیری با سایر مردم فرانسه نداشته و هم پای آنها در زندگی اجتماعی و سیاسی این کشور مشارکت داشته‌اند. بنابراین درسی که می‌توان از این وحشیگری گرفت از یک‌سو، لزوم توجه بیشتر به حساسیت‌های فرهنگی و حریم‌هایی است که باید برای اعتقادات مختلف همه اعضای جامعه قایل شد و از سوی دیگر، لزوم دوری جستن از یک‌باور خطرناک به اینکه با دست‌زدن به برخوردهای قدرتمند نظامی و پلیسی در بیرون و درون کشورها می‌توان چاره‌ای واقعی برای آنها یافت. آیا می‌توان خونسردانه شاهد کشتار روزانه هزاران‌نفر از مردم خاورمیانه بود و انتظار نداشت که این خشونت به سایر نقاط جهان انتقال یابد؟ اگر پاریس 48ساعت در وحشت بود، وحشت مردم این منطقه ده‌هاسال است، ادامه دارد. در مورد نخست لازم است در عین دفاع کامل از آزادی بیان و پرهیز از عقب‌نشینی در برابر تروریسم، به قانون ممنوعیت ایجاد انگیزش نفرت‌های نژادی و دینی که در اروپا وجود دارد با مسوولیت بیشتری احترام گذاشته شود تا تروریست‌ها نتوانند افرادی ساده‌لوح را به دام خویش بیندازند و از اعتقادات مردم سوءاستفاده کنند. در مورد دوم، هر چند توسل به اقدامات امنیتی توانست این بحران را پشت‌سر گذارد، اما هیچ‌ضمانتی برای جلوگیری از موارد بعدی وجود ندارد. بنابراین باید در زمینه صلح بین‌المللی و احترام به اقلیت‌های فرهنگی مسلمان، چاره‌ای اساسی اندیشیده شود. تروریست‌های داعشی از دل فقر و خشونت زندان‌ها و گتوهای آسیب‌زده شهری، از میان مردمی که هر روز به دلیل تبار و دینشان تحقیر می‌شوند، بیرون می‌آیند. تا زمانی که تبعیض‌نژادی، رویکردهای اسلام‌هراسی، بسترسازی برای احزاب ضداسلامی در اروپا وجود داشته باشد، همواره خطر تکرار این حوادث وجود دارد. بخش مهمی از نیروهای داعش از جوانانی تشکیل شده که از کشورهای غربی می‌آیند و از موقعیت‌های شکننده شهری بیرون آمده‌اند. هزاران‌نفر از آنها، امروز پس از کشتارهای بی‌رحمانه علیه مسلمانان عراق و سوریه و کردستان عراق به زادگاه خود بازگشته‌اند و آماده‌اند که دست به عملیات جدید تروریستی بزنند، چون چیزی برای از دست دادن ندارند. اندیشه اجتماعی و انسان‌گرایانه و نوع دوستانه، بهترین و کاراترین پاسخ علیه این‌گونه خشونت است و اقدامات نظامی به تنهایی، بدترین پاسخ!

پاریس، کابوسی 48ساعته را پشت‌سر گذاشت. حمله تروریست‌های تکفیری به شورای نویسندگان یک‌مجله و کشتار آنها و ماموران پلیس و گروگانگیری‌هایی که نزدیک به 20قربانی به جای گذاشتند، پایان یافتند. تروریست‌ها، پیشینه کیفری سنگین داشتند و به شاخه القاعده در یمن وابسته بودند. واکنش‌ها نیز به این کشتار‌ها، چه درون فرانسه و چه در سطح بین‌المللی، محکوم‌کردن یکپارچه بود. ایران نیز در کنار دیگر دولت‌های مسوول جهان، تمام سازمان‌های عرب، اسلامی فرانسه، اروپا و سایر کشورها این عملیات تروریستی را محکوم و آنها را مبرا و ضداسلام دانستند. اکثر مسوولان و متخصصان و جامعه‌شناسان نیز تاکید داشتند که نسبت به ایجاد رابطه میان این حملات وحشیانه و اعتقادات دینی مردم مسلمان فرانسه، هشدار بدهند و این در حالی بود که «راست فرانسه» همچون همیشه به صورتی غیرمسوولانه - درست همچون نظامیان آمریکا پس از حملات 11‌سپتامبر- از «شروع جنگ علیه غرب» سخن گفت. با وجود این، اکثریت قریب‌به‌اتفاق مردم فرانسه و همصدا با آنها، کل جهان، با محکوم‌کردن وحشیگری و تروریسم، مشروع‌ترین واکنش را در برابر خشونت‌های کورکورانه نشان دادند؛ خشونتی که گروهی از مزدوران یا ابلهان سیاسی به انجام می‌رسانند.
هدف و نتیجه برنامه‌ریزی شده یا ناخودآگاهانه آن نیز نمی‌توانست جز نفاق، دامن‌زدن به اسلام‌هراسی و نژادپرستی، جز ریختن آب به آسیاب دشمنان دموکراسی و مسلمانان چیز دیگری باشد. کما اینکه در همین مدت، چندین مسجد در نقاط مختلف فرانسه مورد حمله و توهین نژادپرستان قرار گرفتند و آرای راست افراطی فرانسه و اروپا، بدون‌شک باز هم بالا خواهند رفت و دستاوردهای دموکراتیک باز هم بیشتر تهدید خواهند شد.
در این میان بحثی جدی نیز در جریان است و آن اینکه فراتر از ضرورت نشان‌دادن انسجام کامل در برابر تهدیدهای تروریستی برای محدودکردن آزادی‌ها و تن‌دادن به خشونت، چگونه باید از تکرار چنین رویدادهایی و فرورفتن درچرخه‌های خشونت بین فرهنگی جلوگیری کرد؟ مسلمانان فرانسه 10درصد کل جمعیت یعنی تقریبا هفت‌میلیون نفر را دربر می‌گیرند و هرگز درگیری با سایر مردم فرانسه نداشته و هم پای آنها در زندگی اجتماعی و سیاسی این کشور مشارکت داشته‌اند. بنابراین درسی که می‌توان از این وحشیگری گرفت از یک‌سو، لزوم توجه بیشتر به حساسیت‌های فرهنگی و حریم‌هایی است که باید برای اعتقادات مختلف همه اعضای جامعه قایل شد و از سوی دیگر، لزوم دوری جستن از یک‌باور خطرناک به اینکه با دست‌زدن به برخوردهای قدرتمند نظامی و پلیسی در بیرون و درون کشورها می‌توان چاره‌ای واقعی برای آنها یافت. آیا می‌توان خونسردانه شاهد کشتار روزانه هزاران‌نفر از مردم خاورمیانه بود و انتظار نداشت که این خشونت به سایر نقاط جهان انتقال یابد؟ اگر پاریس 48ساعت در وحشت بود، وحشت مردم این منطقه ده‌هاسال است، ادامه دارد. در مورد نخست لازم است در عین دفاع کامل از آزادی بیان و پرهیز از عقب‌نشینی در برابر تروریسم، به قانون ممنوعیت ایجاد انگیزش نفرت‌های نژادی و دینی که در اروپا وجود دارد با مسوولیت بیشتری احترام گذاشته شود تا تروریست‌ها نتوانند افرادی ساده‌لوح را به دام خویش بیندازند و از اعتقادات مردم سوءاستفاده کنند. در مورد دوم، هر چند توسل به اقدامات امنیتی توانست این بحران را پشت‌سر گذارد، اما هیچ‌ضمانتی برای جلوگیری از موارد بعدی وجود ندارد. بنابراین باید در زمینه صلح بین‌المللی و احترام به اقلیت‌های فرهنگی مسلمان، چاره‌ای اساسی اندیشیده شود. تروریست‌های داعشی از دل فقر و خشونت زندان‌ها و گتوهای آسیب‌زده شهری، از میان مردمی که هر روز به دلیل تبار و دینشان تحقیر می‌شوند، بیرون می‌آیند. تا زمانی که تبعیض‌نژادی، رویکردهای اسلام‌هراسی، بسترسازی برای احزاب ضداسلامی در اروپا وجود داشته باشد، همواره خطر تکرار این حوادث وجود دارد. بخش مهمی از نیروهای داعش از جوانانی تشکیل شده که از کشورهای غربی می‌آیند و از موقعیت‌های شکننده شهری بیرون آمده‌اند. هزاران‌نفر از آنها، امروز پس از کشتارهای بی‌رحمانه علیه مسلمانان عراق و سوریه و کردستان عراق به زادگاه خود بازگشته‌اند و آماده‌اند که دست به عملیات جدید تروریستی بزنند، چون چیزی برای از دست دادن ندارند. اندیشه اجتماعی و انسان‌گرایانه و نوع دوستانه، بهترین و کاراترین پاسخ علیه این‌گونه خشونت است و اقدامات نظامی به تنهایی، بدترین پاسخ!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.