|

رییس «سندیکای کاغذ» در گفت‌و‌گو با «شرق» خبر داد

وزارت آموزش‌و‌پرورش بزرگ‌ترین واردکننده کاغذ ایران

فرشید خاموشی

برای «مافیا»ی کاغذ در ایران همه نوع ابزار نرم‌افزای و سخت‌افزاری می‌تواند در دسترس باشد. با یک اشاره او، انبارهای تهران و بندرعباس پر و با اشاره دیگر بازار قرق می‌شود. سمبه مافیای کاغذ آنقدر پرزور هست که به تعرفه واردات اجازه عرض‌اندام ندهد و کماکان آن را روی چهاردرصد نگه ‌دارد. تمام ماجرای بازار کاغذ ایران، مافیا نیست؛ در سال‌های اخیر، واردات کاغذ به کسب‌و‌کار خیلی‌ها تبدیل شده و حتی تجار و صادرکنندگان حرفه‌ای را نیز به وسوسه انداخته ‌است که دستی در آن داشته باشند. ابوالفضل روغنی،رییس سندیکای کاغذ ایران می‌گوید «کاغذ برای تجار ایرانی یعنی کالایی برای تبدیل ارز صادراتی به ریال»؛ حال چگونه؟ «برخی از صادرکنندگان برای تبدیل‌کردن ارز حاصل از صادرات به پول نقد، به واردات کاغذ رو آورده‌اند و ارزهای ایران را که در بازار هند و چین و کره بلااستفاده مانده برای خرید و واردات کاغذ خرج می‌کنند». در ملاقات با رییس سندیکای کاغذ ایران که بزرگ‌ترین کارخانه تولید کاغذ در خاورمیانه (چوب‌و‌کاغذ مازندران) را اداره می‌کند، گفت‌وگویم را با همین موضوع آغاز کردم.

‌‌ در ایران معمولا در بسیاری از کالاها مافیا داریم. از ذرت و دانه‌های روغنی گرفته تا حتی برخی کالاهای صنعتی. آیا مافیای کاغذ هم داریم؟
در این صنعت نیز مافیا وجود دارد و افرادی هستند که از سال‌های دور اقدام به واردات و فروش کاغذ در بازار می‌کنند و آنها هستند که بخش بزرگی از این بازار را در اختیار دارند؛ از این‌رو، کاغذ هم مافیای خود را دارد. مافیای کاغذ به راحتی می‌تواند ارز مبادله‌ای برای واردات دریافت کند، در حالی که صاحبان صنایع و کارخانه‌ها یا توانایی برخورداری از ارز مبادله‌ای را ندارند یا آنکه برای دریافت آن باید ماه‌ها در نوبت بمانند. در دولت قبل مواردی اتفاق افتاد که ارز دولتی برای واردات کاغذ به افرادی تخصیص داده شد، حال آنکه آن نوع از کاغذ در انبارهای کشور موجود بود و تولید می‌شد.
‌ البته این روزها، برخی معتقدند مافیای واردات را باید ارج گذاشت! چرا که پس از تحریم‌ها واردات در بخشی از مواد و کالاها سخت و دشوار شده ولی از طریق مافیا کالاها در بازار ایران ریخته می‌شود.
در مورد بازار کاغذ این رویکرد را قبول ندارم. مافیا در این بازار وجود دارد اما کارخانه‌های تولید کاغذ در کشور توانایی تامین مایحتاج بازار داخل را دارند و می‌توانند از پس خریداران داخلی برآیند. ولی موضوع اصلی این روزهای صنعت کاغذ در ایران، وجود انبارهایی است که از کاغذ خارجی و وارداتی پر است و نفس کارخانه‌های تولیدی را تنگ کرده‌است.
‌ رقم واردات کاغذ چه مقدار است؟
واردات کاغذ به ایران به طور متوسط یک‌میلیون‌و200 تا 300هزارتن در سال است که شامل انواع مختلف کاغذ مانند کاغذ روزنامه، تحریر، صنعتی و تهیه دستمال کاغذی می‌شود. میزان تولید سالانه کاغذ در کشور نیز نزدیک به 700 تا 800هزارتن است که بخش عمده‌ای از آن توسط پنج کارخانه بزرگ تولید می‌شود.
در حال حاضر 120 کارخانه و واحد تولیدی در بخش کاغذ داریم که دارای مجوز هستند. در این میان حدود پنج تا شش واحد تولیدی بزرگ هستند که تا 60درصد تولید کاغذ در کشور را در اختیار دارند؛ مثلا از کل رقم 700،800هزارتن کاغذ تولیدی کشور نزدیک به 200هزارتن از آن را فقط کارخانه چوب و کاغذ مازندران تولید می‌کند. 60 تا 70هزارتن نیز توسط کارخانه چوکا تولید می‌شود.
‌‌ و میزان مصرف کاغذ در ایران چطور؟
نیاز مصرفی کشور در بخش کاغذ در حدود دومیلیون تن در سال است. میزان مصرف کاغذ در هر کشور بیانگر توسعه‌یافتگی آن کشور است. درواقع کاغذ در دنیای امروز به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی شناخته می‌شود. در این مورد متوسط مصرف سرانه جهانی در اروپا حدود 55کیلوگرم‌بر‌نفر است. این میزان در آمریکا، سوئد، سوییس و فنلاند حدود 300‌کیلوگرم‌بر‌نفر و در ایران میزان مصرف کاغذ حدود 20‌کیلوگرم برای هرنفر است.
بنابراین از منظر توسعه‌یافتگی، در مقام مصرف کاغذ، ایران پایین‌تر از استاندارد جهانی قرار دارد که در این زمینه جزو کشورهای کمترتوسعه‌یافته محسوب می‌شویم. از جمله کشورهایی که میزان مصرف کاغذ کمتری نسبت به ایران دارند، عراق و برخی از کشورهای آفریقایی هستند.
کشور چین نیز تا چندسال پیش جزو کشورهای رده‌پایین در این زمینه بود اما در حال حاضر این کشور جهش داشته و سرانه مصرف کاغذ در چین به حدود 35کیلوگرم برای هرنفر رسیده است و این کشور خود را به شاخص بین‌المللی نزدیک کرده‌ و حتی قادر است طی چندسال آتی استاندارد جهانی در این زمینه را تغییر و افزایش دهد.
‌‌ با این حال، گپ و فاصله زیادی میان تولید و میزان مصرف در ایران وجود دارد که همین شکاف شاید عاملی برای واردات و جبران کمبود کاغذ در ایران باشد؟
ما نیز معتقد نیستیم که به‌هیچ‌وجه نباید کاغذ وارد شود و هنوز نیاز به واردات داریم اما واردات در حوزه‌ای باید صورت بگیرد که آن نوع از کاغذ در داخل تولید نمی‌شود. در شرایطی که در کارخانه‌های داخلی کاغذ تحریر و روزنامه را تولید و عرضه می‌کنند دلیلی وجود ندارد که واردات آن را نیز داشته باشیم. اما دقیقا همین نوع از کاغذ وارد می‌شود و خریداران به سراغ آن می‌روند. برخی ادعا می‌کنند که کاغذ روزنامه تولید داخل کیفیتی به‌مراتب پایین‌تر از نمونه اروپایی و آسیایی دارد؛ ما نیز منکر آن نیستیم اما عمر کاغذ روزنامه که در ایران برای مطالعه آن در حد دو تا سه‌ساعت است، باید بهترین نوع کاغذ روزنامه را وارد کرد.
‌‌ عمده خریداران کاغذ در ایران کدام بخش‌ها هستند؟
بزرگ‌ترین خریدار کاغذ در ایران برخی وزارتخانه‌های دولتی هستند که عمدتا نیاز خود را نیز از کاغذهای وارداتی تامین می‌کنند. کاغذ تحریر را وزارت آموزش‌و‌پرورش می‌خرد، وزارت ارشاد نیز کاغذ روزنامه خریداری می‌کند.
با اینکه وزارت آموزش‌و‌پرورش به‌صورت متمرکز عمده‌ترین خریدار کاغذ تولید داخل است اما تنها یک‌پنجم نیاز خود را از داخل تامین و مابقی را وارد می‌کند.
‌‌ یعنی وزارت آموزش‌و‌پرورش، خود واردکننده کاغذ است؟
آموزش‌و‌پرورش برای تامین مواد موردنیاز شرکت‌های چاپخانه و افست خود اقدام به واردات کاغذ می‌کند. وزارت ارشاد نیز در حال حاضر برای خرید کاغذ موردنیاز خود به سراغ کارخانه‌های داخلی نمی‌رود و نیاز عمده خود را از خارج تهیه می‌کند. این در حالی است که در دولت قبل روال عکس این بود و وزارت ارشاد برای خرید کاغذ با کارخانه‌های داخلی به‌طور مداوم در تماس بود.
برخی از روزنامه‌ها نیز که توان مالی بالایی ندارند کاغذ مورد نیاز خود را از کارخانه‌های داخل کشور تامین می‌کنند. اما تعدادی دیگر، به‌طور مستقیم اقدام به واردات کاغذ می‌کنند؛ یکی از روزنامه‌های تهران تا میزان 500تن در سال واردات دارد و حتی یک‌کیلوگرم نیز از کارخانه‌های تولید داخل خرید نمی‌کند. سایر روزنامه‌ها نیز عمدتا از واردکنندگان خرید می‌کنند.
‌‌ به‌غیر از دو وزارتخانه‌ای که اشاره کردید و همچنین برخی روزنامه‌ها، دیگر واردکنندگان عمده کاغذ چه‌کسانی هستند؟
واردکنندگان جزء در بخش کاغذ فراوان هستند. اما یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فعلی در این بازار، عدم نظارت بر واردات و به تعبیر دیگر، واردات بدون ضابطه است. اگرچه در بخش‌های دیگری از صنعت ایران، واردات بی‌برنامه حاکم است از جمله نساجی، لوازم خانگی و... اما در بخش کاغذ واردات به معضلی حاد تبدیل شده ‌است.
به این ترتیب که هر فردی که کارت بازرگانی داشته باشد تصور می‌کند که با واردکردن کاغذ امکان فروش راحت آن در بازار داخل برای او فراهم است و این بازار سود خوبی دارد. بنابراین شاهد حضور افراد مختلفی در حوزه واردات کاغذ هستیم که دارای کمترین تخصص در این صنعت هستند.
از طرف دیگر، تجار و بازرگانان باسابقه که در سایر حوزه‌ها متخصص هستند نیز در امر واردات کاغذ حضور جدی و فعال دارند و چندسالی است که رو به واردات کاغذ آورده‌اند. این بخش از تجار حرفه‌ای، کالاهایی را صادر کرده‌اند که در بازار هدف، ارز حاصل از آن را برای واردات کاغذ خرج می‌کنند تا به این طریق در بازار داخل با فروش محموله‌های کاغذ سریع‌تر به معادل ریالی آن دست پیدا کنند.
این بخش از صادرکنندگان اگرچه در تجارت تخصصی و کسب‌وکار خود حرفه‌ای هستند اما در زمینه کاغذ تخصصی ندارند و نمی‌‎دانند که چه نوع کاغذ با چه ابعاد و سایزی وارد کنند و همین مساله باعث شده که تولید داخل دچار آسیب شود، چرا که آنها برای دستیابی سریع به نقدینگی، اقدام به فروش کاغذهای وارداتی خود به زیر قیمت بازار داخل حتی تا میزان 10درصد می‌کنند.
‌‌ کاغذهای وارداتی عمدتا از کدام کشورها به ایران می‌آید؟
همان‌طور که اشاره کردم، واردات کاغذ تحت‌تاثیر میزان ارز موجود ایران در بازار دیگر کشورهاست، به طوری که در حال حاضر به‌واسطه تبادل کالایی که میان ایران و برخی از کشورها وجود دارد، مانند هند، کره و چین، واردات کاغذ از این کشورها بسیار بیشتر است.
‌‌ از اروپا چطور؟ واردات کاغذ از کشورهای اروپایی داریم؟
در حجم بسیار محدودی از اروپا واردات کاغذ به ایران انجام می‌شود چرا که اولا کاغذ تولید اروپا گران‌تر از کشورهای آسیایی است و برای تجار به‌صرفه نیست، دوما آنکه ارز مبادله‌ای برای واردات کالا از اروپا وجود ندارد. بنابراین عمده واردات کاغذ از کشورهای چین، هند، اندونزی و کره است.
‌‌ به نظر می‌رسد که تسهیلات مناسبی برای واردات کاغذ به ایران وجود دارد از جمله ارز مبادله‌ای که شما به آن اشاره کردید.
تنها این نیست؛ تعرفه بسیار پایین واردات کاغذ عملا کفه ترازوی رقابت را به‌نفع واردکنندگان سنگین کرده ‌است. در حال حاضر تعرفه کاغذ چهاردرصد است.
‌‌ می‌توان گفت عملا تعرفه کاغذ صفردرصد است.
درواقع تعرفه صفردرصد برای واردات کاغذ اعمال می‌شود. این نرخ تعرفه طی نزدیک به هشت‌سال برقرار است در حالی که پیش از آن تعرفه 15 و حتی 20درصدی برای کاغذ برقرار بود.
اگرچه دنیای امروز با سرعت بالایی به سمت اقتصاد باز و تجارت آزاد پیش می‌رود و در ایران نیز مقوله پیوستن به سازمان تجارت جهانی و همسان‌سازی تعرفه‌ها با نظام بین‌المللی تجارت مطرح است، اما در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز که سال‌ها در عضویت WTO قرار دارند معدل تعرفه‌ها پایین است. نمونه آن کشور چین که باوجود عضویت و حضور در سازمان تجارت جهانی، معدل تعرفه‌ها در این کشور حدود هفت‌درصد است.
اما منطقی نیست که در ایران تعرفه واردات کاغذ چهاردرصد باشد. حال آنکه تولید کاغذ در کشور توان پاسخگویی به نیاز مصرف داخل را دارد و کارخانه‌های ما می‌توانند نیاز کاغذ روزنامه‌ها و سایر بخش‌ها را برطرف کنند اما دولت با کاهش تعرفه واردات کاغذ به چهاردرصد عملا توان تولید را از کارخانه‌ها گرفته است.
به نظر من، برای مقابله با تعرفه پایین کاغذ در ایران و کاهش آن به حدود چهاردرصد نیاز به کارشناسان و افراد شجاعی داریم که در مقابل آن موضع گرفته و به دولتمردان یادآوری کنند که تعرفه پایین چه لطماتی به بدنه تولید کاغذ در کشور وارد کرده است. منادیان این بخش را در کشور کم داریم، حتی در اتاق بازرگانی و مجامع بخش خصوصی در این زمینه‌ها صدایی شنیده نمی‌شود.
و تاسف‌آور اینکه نمایندگان اتاق بازرگانی در کمیسیون ماده یک که نرخ تعرفه‌ها در آن بررسی می‌شود، بعضا علیه تولید در کشور رای می‌دهند که این اقدام تعجب‌برانگیز است.
‌‌ واکنش کارخانه‌‌داران و صاحبان صنعت کاغذ در مواجهه با تعرفه چهاردرصدی واردات کاغذ چه بوده ‌است؟
اقدامات و رایزنی‌های زیادی از سوی فعالان صنعت کاغذ برای مقابله با کاهش تعرفه واردات این محصول صورت گرفته اما دست‌هایی پشت این مساله وجود دارد که تاکنون تلاش‌های صاحبان این صنعت را خنثی کرده ‌است. واردکنندگان به‌مراتب قوی‌تر از تولیدکنندگان هستند.
با این حال، پیشنهاد صاحبان صنعت کاغذ این است که حداقل تعرفه واردات این محصول باید 15درصد باشد تا بتوان از صنعت داخل حمایت کرد.
یکی دیگر از مسایلی که صنعت کاغذ کشور با آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کند، مالیات‌بر‌ارزش‌افزوده است. در شرایطی که صنایعی که مرتبط با موضوعات فرهنگی هستند باید از مالیات معاف باشند، نه‌تنها سازمان امور مالیاتی اعتقادی به این مساله ندارد بلکه با تفسیرهای مختلف از قانون مالیاتی اقدام به دریافت مالیات می‌کند و این اتفاق باعث شده که قیمت تمام‌شده محصولات در این بخش بالا برود. حال آنکه واردکنندگان کاغذ از مالیات معاف هستند.
‌‌ وضعیت قاچاق کاغذ به داخل ایران چگونه است؟
به دلایل مختلف، قاچاق کاغذ به کشور چندان وجود ندارد به‌جز کاغذ A4 که امکان قاچاق آن نسبت به سایر تولیدات کاغذ راحت‌تر است. در حال حاضر نیز در سطح بالایی این نوع از کاغذ به داخل کشور قاچاق می‌شود. برندسازی نیز در این بازار به‌شدت وجود دارد و برخی از سوءاستفاده‌کنندگان با برند ساختگی اقدام به واردات یا قاچاق کاغذ بی‌کیفیت از چین به نام کاغذ اروپایی می‌کنند، هنگامی هم که کاغذهای تقلبی وارد بازار می‌شود، آن‌موقع است که خریداران به کیفیت پایین آن پی می‌برند.
‌‌ قیمت کاغذ تولید داخل نسبت به کاغذ وارداتی به اندازه‌ای رقابتی هست که کارخانه‌داران بتوانند جبران برخی کاستی‌ها را بکنند؟
در حال حاضر حجم انبوهی از انبارهای کشور مملو از کاغذهای وارداتی است، ازاین‌رو به‌حدی کاغذ وارد کشور شده که امکان فروش را از کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی سلب کرده است. حتی کارخانه‌های کاغذ مجبور شده‌اند قیمت فروش محصولات خود را نسبت به سال گذشته تا پنج و حتی 10درصد کاهش دهند اما باوجود این کاهش قیمت فروش، امکان رقابت با کاغذهای وارداتی را نداریم.
به اعتقاد فعالان صنعت کاغذ، دولت باید برخی از دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها از جمله وزارت آموزش‌و‌پرورش و وزارت ارشاد را مکلف کند که خریدهای خود را از کاغذ تولید داخل انجام دهند حتی اگر کیفیت تولید داخل در برخی موارد پایین‌تر از کاغذهای وارداتی باشد.
شرایط در بازار کاغذ به‌گونه‌ای رقم خورده که قیمت تولیدات داخل به‌نسبت برندهای مشابه آسیایی و اروپایی تا 20درصد ارزان‌تر است. در حال حاضر قیمت فروش هرکیلوگرم کاغذ روزنامه تولید داخل 1900تومان است در حالی‌که برند روسی همین نوع از کاغذ حداقل 2200تومان برای هرکیلوگرم به فروش می‌رسد. یا آنکه کاغذ تحریر به ازای هر کیلوگرم توسط کارخانه‌های داخل 2300تومان در بازار داخل فروخته می‌شود در حالی که برندهای اروپایی این نوع از کاغذ تا 2500تومان قیمت دارد.

برای «مافیا»ی کاغذ در ایران همه نوع ابزار نرم‌افزای و سخت‌افزاری می‌تواند در دسترس باشد. با یک اشاره او، انبارهای تهران و بندرعباس پر و با اشاره دیگر بازار قرق می‌شود. سمبه مافیای کاغذ آنقدر پرزور هست که به تعرفه واردات اجازه عرض‌اندام ندهد و کماکان آن را روی چهاردرصد نگه ‌دارد. تمام ماجرای بازار کاغذ ایران، مافیا نیست؛ در سال‌های اخیر، واردات کاغذ به کسب‌و‌کار خیلی‌ها تبدیل شده و حتی تجار و صادرکنندگان حرفه‌ای را نیز به وسوسه انداخته ‌است که دستی در آن داشته باشند. ابوالفضل روغنی،رییس سندیکای کاغذ ایران می‌گوید «کاغذ برای تجار ایرانی یعنی کالایی برای تبدیل ارز صادراتی به ریال»؛ حال چگونه؟ «برخی از صادرکنندگان برای تبدیل‌کردن ارز حاصل از صادرات به پول نقد، به واردات کاغذ رو آورده‌اند و ارزهای ایران را که در بازار هند و چین و کره بلااستفاده مانده برای خرید و واردات کاغذ خرج می‌کنند». در ملاقات با رییس سندیکای کاغذ ایران که بزرگ‌ترین کارخانه تولید کاغذ در خاورمیانه (چوب‌و‌کاغذ مازندران) را اداره می‌کند، گفت‌وگویم را با همین موضوع آغاز کردم.

‌‌ در ایران معمولا در بسیاری از کالاها مافیا داریم. از ذرت و دانه‌های روغنی گرفته تا حتی برخی کالاهای صنعتی. آیا مافیای کاغذ هم داریم؟
در این صنعت نیز مافیا وجود دارد و افرادی هستند که از سال‌های دور اقدام به واردات و فروش کاغذ در بازار می‌کنند و آنها هستند که بخش بزرگی از این بازار را در اختیار دارند؛ از این‌رو، کاغذ هم مافیای خود را دارد. مافیای کاغذ به راحتی می‌تواند ارز مبادله‌ای برای واردات دریافت کند، در حالی که صاحبان صنایع و کارخانه‌ها یا توانایی برخورداری از ارز مبادله‌ای را ندارند یا آنکه برای دریافت آن باید ماه‌ها در نوبت بمانند. در دولت قبل مواردی اتفاق افتاد که ارز دولتی برای واردات کاغذ به افرادی تخصیص داده شد، حال آنکه آن نوع از کاغذ در انبارهای کشور موجود بود و تولید می‌شد.
‌ البته این روزها، برخی معتقدند مافیای واردات را باید ارج گذاشت! چرا که پس از تحریم‌ها واردات در بخشی از مواد و کالاها سخت و دشوار شده ولی از طریق مافیا کالاها در بازار ایران ریخته می‌شود.
در مورد بازار کاغذ این رویکرد را قبول ندارم. مافیا در این بازار وجود دارد اما کارخانه‌های تولید کاغذ در کشور توانایی تامین مایحتاج بازار داخل را دارند و می‌توانند از پس خریداران داخلی برآیند. ولی موضوع اصلی این روزهای صنعت کاغذ در ایران، وجود انبارهایی است که از کاغذ خارجی و وارداتی پر است و نفس کارخانه‌های تولیدی را تنگ کرده‌است.
‌ رقم واردات کاغذ چه مقدار است؟
واردات کاغذ به ایران به طور متوسط یک‌میلیون‌و200 تا 300هزارتن در سال است که شامل انواع مختلف کاغذ مانند کاغذ روزنامه، تحریر، صنعتی و تهیه دستمال کاغذی می‌شود. میزان تولید سالانه کاغذ در کشور نیز نزدیک به 700 تا 800هزارتن است که بخش عمده‌ای از آن توسط پنج کارخانه بزرگ تولید می‌شود.
در حال حاضر 120 کارخانه و واحد تولیدی در بخش کاغذ داریم که دارای مجوز هستند. در این میان حدود پنج تا شش واحد تولیدی بزرگ هستند که تا 60درصد تولید کاغذ در کشور را در اختیار دارند؛ مثلا از کل رقم 700،800هزارتن کاغذ تولیدی کشور نزدیک به 200هزارتن از آن را فقط کارخانه چوب و کاغذ مازندران تولید می‌کند. 60 تا 70هزارتن نیز توسط کارخانه چوکا تولید می‌شود.
‌‌ و میزان مصرف کاغذ در ایران چطور؟
نیاز مصرفی کشور در بخش کاغذ در حدود دومیلیون تن در سال است. میزان مصرف کاغذ در هر کشور بیانگر توسعه‌یافتگی آن کشور است. درواقع کاغذ در دنیای امروز به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی شناخته می‌شود. در این مورد متوسط مصرف سرانه جهانی در اروپا حدود 55کیلوگرم‌بر‌نفر است. این میزان در آمریکا، سوئد، سوییس و فنلاند حدود 300‌کیلوگرم‌بر‌نفر و در ایران میزان مصرف کاغذ حدود 20‌کیلوگرم برای هرنفر است.
بنابراین از منظر توسعه‌یافتگی، در مقام مصرف کاغذ، ایران پایین‌تر از استاندارد جهانی قرار دارد که در این زمینه جزو کشورهای کمترتوسعه‌یافته محسوب می‌شویم. از جمله کشورهایی که میزان مصرف کاغذ کمتری نسبت به ایران دارند، عراق و برخی از کشورهای آفریقایی هستند.
کشور چین نیز تا چندسال پیش جزو کشورهای رده‌پایین در این زمینه بود اما در حال حاضر این کشور جهش داشته و سرانه مصرف کاغذ در چین به حدود 35کیلوگرم برای هرنفر رسیده است و این کشور خود را به شاخص بین‌المللی نزدیک کرده‌ و حتی قادر است طی چندسال آتی استاندارد جهانی در این زمینه را تغییر و افزایش دهد.
‌‌ با این حال، گپ و فاصله زیادی میان تولید و میزان مصرف در ایران وجود دارد که همین شکاف شاید عاملی برای واردات و جبران کمبود کاغذ در ایران باشد؟
ما نیز معتقد نیستیم که به‌هیچ‌وجه نباید کاغذ وارد شود و هنوز نیاز به واردات داریم اما واردات در حوزه‌ای باید صورت بگیرد که آن نوع از کاغذ در داخل تولید نمی‌شود. در شرایطی که در کارخانه‌های داخلی کاغذ تحریر و روزنامه را تولید و عرضه می‌کنند دلیلی وجود ندارد که واردات آن را نیز داشته باشیم. اما دقیقا همین نوع از کاغذ وارد می‌شود و خریداران به سراغ آن می‌روند. برخی ادعا می‌کنند که کاغذ روزنامه تولید داخل کیفیتی به‌مراتب پایین‌تر از نمونه اروپایی و آسیایی دارد؛ ما نیز منکر آن نیستیم اما عمر کاغذ روزنامه که در ایران برای مطالعه آن در حد دو تا سه‌ساعت است، باید بهترین نوع کاغذ روزنامه را وارد کرد.
‌‌ عمده خریداران کاغذ در ایران کدام بخش‌ها هستند؟
بزرگ‌ترین خریدار کاغذ در ایران برخی وزارتخانه‌های دولتی هستند که عمدتا نیاز خود را نیز از کاغذهای وارداتی تامین می‌کنند. کاغذ تحریر را وزارت آموزش‌و‌پرورش می‌خرد، وزارت ارشاد نیز کاغذ روزنامه خریداری می‌کند.
با اینکه وزارت آموزش‌و‌پرورش به‌صورت متمرکز عمده‌ترین خریدار کاغذ تولید داخل است اما تنها یک‌پنجم نیاز خود را از داخل تامین و مابقی را وارد می‌کند.
‌‌ یعنی وزارت آموزش‌و‌پرورش، خود واردکننده کاغذ است؟
آموزش‌و‌پرورش برای تامین مواد موردنیاز شرکت‌های چاپخانه و افست خود اقدام به واردات کاغذ می‌کند. وزارت ارشاد نیز در حال حاضر برای خرید کاغذ موردنیاز خود به سراغ کارخانه‌های داخلی نمی‌رود و نیاز عمده خود را از خارج تهیه می‌کند. این در حالی است که در دولت قبل روال عکس این بود و وزارت ارشاد برای خرید کاغذ با کارخانه‌های داخلی به‌طور مداوم در تماس بود.
برخی از روزنامه‌ها نیز که توان مالی بالایی ندارند کاغذ مورد نیاز خود را از کارخانه‌های داخل کشور تامین می‌کنند. اما تعدادی دیگر، به‌طور مستقیم اقدام به واردات کاغذ می‌کنند؛ یکی از روزنامه‌های تهران تا میزان 500تن در سال واردات دارد و حتی یک‌کیلوگرم نیز از کارخانه‌های تولید داخل خرید نمی‌کند. سایر روزنامه‌ها نیز عمدتا از واردکنندگان خرید می‌کنند.
‌‌ به‌غیر از دو وزارتخانه‌ای که اشاره کردید و همچنین برخی روزنامه‌ها، دیگر واردکنندگان عمده کاغذ چه‌کسانی هستند؟
واردکنندگان جزء در بخش کاغذ فراوان هستند. اما یکی از بزرگ‌ترین مشکلات فعلی در این بازار، عدم نظارت بر واردات و به تعبیر دیگر، واردات بدون ضابطه است. اگرچه در بخش‌های دیگری از صنعت ایران، واردات بی‌برنامه حاکم است از جمله نساجی، لوازم خانگی و... اما در بخش کاغذ واردات به معضلی حاد تبدیل شده ‌است.
به این ترتیب که هر فردی که کارت بازرگانی داشته باشد تصور می‌کند که با واردکردن کاغذ امکان فروش راحت آن در بازار داخل برای او فراهم است و این بازار سود خوبی دارد. بنابراین شاهد حضور افراد مختلفی در حوزه واردات کاغذ هستیم که دارای کمترین تخصص در این صنعت هستند.
از طرف دیگر، تجار و بازرگانان باسابقه که در سایر حوزه‌ها متخصص هستند نیز در امر واردات کاغذ حضور جدی و فعال دارند و چندسالی است که رو به واردات کاغذ آورده‌اند. این بخش از تجار حرفه‌ای، کالاهایی را صادر کرده‌اند که در بازار هدف، ارز حاصل از آن را برای واردات کاغذ خرج می‌کنند تا به این طریق در بازار داخل با فروش محموله‌های کاغذ سریع‌تر به معادل ریالی آن دست پیدا کنند.
این بخش از صادرکنندگان اگرچه در تجارت تخصصی و کسب‌وکار خود حرفه‌ای هستند اما در زمینه کاغذ تخصصی ندارند و نمی‌‎دانند که چه نوع کاغذ با چه ابعاد و سایزی وارد کنند و همین مساله باعث شده که تولید داخل دچار آسیب شود، چرا که آنها برای دستیابی سریع به نقدینگی، اقدام به فروش کاغذهای وارداتی خود به زیر قیمت بازار داخل حتی تا میزان 10درصد می‌کنند.
‌‌ کاغذهای وارداتی عمدتا از کدام کشورها به ایران می‌آید؟
همان‌طور که اشاره کردم، واردات کاغذ تحت‌تاثیر میزان ارز موجود ایران در بازار دیگر کشورهاست، به طوری که در حال حاضر به‌واسطه تبادل کالایی که میان ایران و برخی از کشورها وجود دارد، مانند هند، کره و چین، واردات کاغذ از این کشورها بسیار بیشتر است.
‌‌ از اروپا چطور؟ واردات کاغذ از کشورهای اروپایی داریم؟
در حجم بسیار محدودی از اروپا واردات کاغذ به ایران انجام می‌شود چرا که اولا کاغذ تولید اروپا گران‌تر از کشورهای آسیایی است و برای تجار به‌صرفه نیست، دوما آنکه ارز مبادله‌ای برای واردات کالا از اروپا وجود ندارد. بنابراین عمده واردات کاغذ از کشورهای چین، هند، اندونزی و کره است.
‌‌ به نظر می‌رسد که تسهیلات مناسبی برای واردات کاغذ به ایران وجود دارد از جمله ارز مبادله‌ای که شما به آن اشاره کردید.
تنها این نیست؛ تعرفه بسیار پایین واردات کاغذ عملا کفه ترازوی رقابت را به‌نفع واردکنندگان سنگین کرده ‌است. در حال حاضر تعرفه کاغذ چهاردرصد است.
‌‌ می‌توان گفت عملا تعرفه کاغذ صفردرصد است.
درواقع تعرفه صفردرصد برای واردات کاغذ اعمال می‌شود. این نرخ تعرفه طی نزدیک به هشت‌سال برقرار است در حالی که پیش از آن تعرفه 15 و حتی 20درصدی برای کاغذ برقرار بود.
اگرچه دنیای امروز با سرعت بالایی به سمت اقتصاد باز و تجارت آزاد پیش می‌رود و در ایران نیز مقوله پیوستن به سازمان تجارت جهانی و همسان‌سازی تعرفه‌ها با نظام بین‌المللی تجارت مطرح است، اما در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز که سال‌ها در عضویت WTO قرار دارند معدل تعرفه‌ها پایین است. نمونه آن کشور چین که باوجود عضویت و حضور در سازمان تجارت جهانی، معدل تعرفه‌ها در این کشور حدود هفت‌درصد است.
اما منطقی نیست که در ایران تعرفه واردات کاغذ چهاردرصد باشد. حال آنکه تولید کاغذ در کشور توان پاسخگویی به نیاز مصرف داخل را دارد و کارخانه‌های ما می‌توانند نیاز کاغذ روزنامه‌ها و سایر بخش‌ها را برطرف کنند اما دولت با کاهش تعرفه واردات کاغذ به چهاردرصد عملا توان تولید را از کارخانه‌ها گرفته است.
به نظر من، برای مقابله با تعرفه پایین کاغذ در ایران و کاهش آن به حدود چهاردرصد نیاز به کارشناسان و افراد شجاعی داریم که در مقابل آن موضع گرفته و به دولتمردان یادآوری کنند که تعرفه پایین چه لطماتی به بدنه تولید کاغذ در کشور وارد کرده است. منادیان این بخش را در کشور کم داریم، حتی در اتاق بازرگانی و مجامع بخش خصوصی در این زمینه‌ها صدایی شنیده نمی‌شود.
و تاسف‌آور اینکه نمایندگان اتاق بازرگانی در کمیسیون ماده یک که نرخ تعرفه‌ها در آن بررسی می‌شود، بعضا علیه تولید در کشور رای می‌دهند که این اقدام تعجب‌برانگیز است.
‌‌ واکنش کارخانه‌‌داران و صاحبان صنعت کاغذ در مواجهه با تعرفه چهاردرصدی واردات کاغذ چه بوده ‌است؟
اقدامات و رایزنی‌های زیادی از سوی فعالان صنعت کاغذ برای مقابله با کاهش تعرفه واردات این محصول صورت گرفته اما دست‌هایی پشت این مساله وجود دارد که تاکنون تلاش‌های صاحبان این صنعت را خنثی کرده ‌است. واردکنندگان به‌مراتب قوی‌تر از تولیدکنندگان هستند.
با این حال، پیشنهاد صاحبان صنعت کاغذ این است که حداقل تعرفه واردات این محصول باید 15درصد باشد تا بتوان از صنعت داخل حمایت کرد.
یکی دیگر از مسایلی که صنعت کاغذ کشور با آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کند، مالیات‌بر‌ارزش‌افزوده است. در شرایطی که صنایعی که مرتبط با موضوعات فرهنگی هستند باید از مالیات معاف باشند، نه‌تنها سازمان امور مالیاتی اعتقادی به این مساله ندارد بلکه با تفسیرهای مختلف از قانون مالیاتی اقدام به دریافت مالیات می‌کند و این اتفاق باعث شده که قیمت تمام‌شده محصولات در این بخش بالا برود. حال آنکه واردکنندگان کاغذ از مالیات معاف هستند.
‌‌ وضعیت قاچاق کاغذ به داخل ایران چگونه است؟
به دلایل مختلف، قاچاق کاغذ به کشور چندان وجود ندارد به‌جز کاغذ A4 که امکان قاچاق آن نسبت به سایر تولیدات کاغذ راحت‌تر است. در حال حاضر نیز در سطح بالایی این نوع از کاغذ به داخل کشور قاچاق می‌شود. برندسازی نیز در این بازار به‌شدت وجود دارد و برخی از سوءاستفاده‌کنندگان با برند ساختگی اقدام به واردات یا قاچاق کاغذ بی‌کیفیت از چین به نام کاغذ اروپایی می‌کنند، هنگامی هم که کاغذهای تقلبی وارد بازار می‌شود، آن‌موقع است که خریداران به کیفیت پایین آن پی می‌برند.
‌‌ قیمت کاغذ تولید داخل نسبت به کاغذ وارداتی به اندازه‌ای رقابتی هست که کارخانه‌داران بتوانند جبران برخی کاستی‌ها را بکنند؟
در حال حاضر حجم انبوهی از انبارهای کشور مملو از کاغذهای وارداتی است، ازاین‌رو به‌حدی کاغذ وارد کشور شده که امکان فروش را از کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی سلب کرده است. حتی کارخانه‌های کاغذ مجبور شده‌اند قیمت فروش محصولات خود را نسبت به سال گذشته تا پنج و حتی 10درصد کاهش دهند اما باوجود این کاهش قیمت فروش، امکان رقابت با کاغذهای وارداتی را نداریم.
به اعتقاد فعالان صنعت کاغذ، دولت باید برخی از دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها از جمله وزارت آموزش‌و‌پرورش و وزارت ارشاد را مکلف کند که خریدهای خود را از کاغذ تولید داخل انجام دهند حتی اگر کیفیت تولید داخل در برخی موارد پایین‌تر از کاغذهای وارداتی باشد.
شرایط در بازار کاغذ به‌گونه‌ای رقم خورده که قیمت تولیدات داخل به‌نسبت برندهای مشابه آسیایی و اروپایی تا 20درصد ارزان‌تر است. در حال حاضر قیمت فروش هرکیلوگرم کاغذ روزنامه تولید داخل 1900تومان است در حالی‌که برند روسی همین نوع از کاغذ حداقل 2200تومان برای هرکیلوگرم به فروش می‌رسد. یا آنکه کاغذ تحریر به ازای هر کیلوگرم توسط کارخانه‌های داخل 2300تومان در بازار داخل فروخته می‌شود در حالی که برندهای اروپایی این نوع از کاغذ تا 2500تومان قیمت دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.