|

مدیران میراث اصفهان از قوانین ثبت آثار تاریخی بی‌اطلاع‌اند

دور باطل ثبت خانه کتابی

سمیه قنبری

خانه‌ها از ابنیه‌هایی در اصفهان هستند که طی چند دهه گذشته بیش‌ از سایر آثار تاریخی در معرض تهدید و تخریب قرار داشته و دارند؛ خانه‌هایی که بخشی‌ از آنها دارای مالک خصوصی، بخشی تحت مالکیت سازمان میراث فرهنگی و تعدادی شامل خانه‌هایی است که برای فعالیت‌های عام‌‌المنفعه توسط صاحبانشان وقف شده‌اند.
خانه کتابی یکی‌از این خانه‌های تاریخی مربوط به اوایل دوره پهلوی در اصفهان است که توسط مالکش، سید‌محمد کتابی از بازرگانان بنام اصفهانی، به منظور انجام فعالیت‌های آموزشی وقف شده است؛ خانه‌ای واجد ارزش تاریخی که با وجود پیگری‌های متعدد، بیش‌ از یک‌سال است که هنوز از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان به‌عنوان متولی حفظ و ثبت آثار تاریخی، اقدام خاصی برای تهیه و ارسال پرونده ثبتی آن برای قرارگرفتن در فهرست آثار ملی صورت نگرفته است. ناصر طاهری، معاون اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری استان‌اصفهان در پاسخ به اقدامات صورت‌گرفته برای تکمیل پرونده ثبتی این خانه تاریخی طی یک‌سال گذشته، می‌گوید: «با توجه به اینکه خانه کتابی تحت مالکیت حوزه علمیه اصفهان است، طبق قوانین و ضوابط، برای ثبت آثار ملی باید قبل از ثبت، رضایت مالک تامین شود. پس به‌منظور کسب اجازه از حوزه علمیه به‌عنوان مالک برای انجام مراحل ثبت خانه در فهرست آثار ملی بیش‌ از یک‌ماه است که نامه‌ای به حوزه علمیه اصفهان ارسال شده است. اما تاکنون پاسخی مبنی‌‌بر رضایت یا عدم‌رضایت حوزه‌علمیه به سازمان‌میراث‌فرهنگی استان ارايه نشده است.»
این اظهارنظر طاهری درحالی‌ است که هادی احمدی، مسوول حقوقی و اوقافی حوزه علمیه اصفهان، از دریافت هرگونه نامه درخصوص تعیین تکلیف برای خانه کتابی از سوی سازمان میراث‌فرهنگی استان‌اصفهان اظهار بی‌اطلاعی می‌کند.
احمدی با بیان اینکه اگر نامه‌ای با این مضمون از سوی سازمان میراث‌فرهنگی دریافت شده بود، در اسرع وقت از طرف حوزه‌علمیه به آن پاسخ داده می‌شد، می‌گوید: «این شماره فاکس031-3229267 حوزه‌علمیه است. از میراث‌‌فرهنگی بخواهید تا نامه را به این شماره ارسال کند تا در اسرع وقت بررسی شود.»
مسوول حقوقی و اوقافی حوزه‌علمیه اصفهان این نکته را نیز متذکر می‌شود که «این امکان وجود دارد که نامه موردنظر به سایر بخش‌های حوزه ارسال شده باشد که به احتمال زیاد به دست ایشان نخواهد رسید و در بخش مربوطه بایگانی می‌شود.»
گویا پیگیری اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری استان اصفهان برای تهیه پرونده ‌ثبتی یکی از انگشت‌شمار خانه‌های تاریخی باقیمانده از دوره پهلوی اول در اصفهان یک دور باطل و خلاف قانون است. چراکه طبق ماده سه قانون حفظ آثار ملی، مصوب سال 1309، «سازمان‌میراث‌‌فرهنگی برای تهیه پرونده ثبتی آثار واجد ارزش تاریخی، قانونا نیازمند کسب رضایت مالک نیست.» طبق قانون دولت موکلف است با ارسال ابلاغی مالکان شخصی، بناهای واجد ارزش تاریخی برای ثبت در فهرست آثار تاریخی کشور را از این اقدام مطلع کند. از زمان ابلاغ نیز مالکان خصوصی بناهای واجد ارزش تاریخی یک ماه فرصت دارند به ابلاغ اعتراض کنند. در صورت اعتراض مالک به هر دلیلی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری خود مسوول رسیدگی به اعتراض و تعیین‌تکلیف درخصوص موضوع مطرح‌شده خواهد بود. نکته‌ای که گویا معاون میراثی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری استان اصفهان دقت نداشته این است که ابلاغ سازمان به مالک درخصوص بناهایی صورت می‌گیرد که بنا دارای مالک خصوصی باشد نه بنایی که وقف‌ شده و جزو بناهای عمومی محسوب می‌شود.
مطابق با قانون، خانه کتابی که در حال حاضر جزو اموال حوزه علمیه محسوب می‌شود، یک بنای عمومی است و سازمان میراث‌فرهنگی برای تهیه پرونده ثبتی آن، نیازی به کسب رضایت مالک ندارد. طبق قانون، سازمان میراث‌فرهنگی موظف است در اسرع وقت با توجه به اینکه بنا عمومی است، نسبت به تکمیل پرونده ثبتی اقدام کند. اما در عمل پرونده ثبت یکی از خانه‌های تاریخی اصفهان بیش از یک‌سال طول کشیده و همچنان بلاتکلیف باقی مانده است.
مریم قاسمی‌سیچانی، کارشناس معماری، درخصوص ویژگی‌های معماری خانه کتابی می‌گوید: «معماری خانه کتابی یک الگوی کامل از معماری پهلوی اول در اصفهان است. الگوی معماری‌ای که در خانه «امیر‌قلی امینی»، «خانه‌هنرمندان»، «خانه دارویی» و «خانه راه‌نجات» به‌عنوان معدود خانه‌های باقیمانده از دوره پهلوی اول تکرار شده است.» قاسمی با اشاره به خاص‌بودن ویژگی‌های معماری پهلوی اول، می‌گوید: «در این دوره، آرام‌آرام جامعه صنعتی در ایران در حال شکل‌گیری است. حرکت به سمت مدرن‌شدن سبب شده تا بسیاری از فرم‌های معماری صفویه در این دوره کم‌رنگ شود و به نوعی، معماری براساس نیاز‌های جامعه جدید شکل بگیرد. تغییراتی که سبب شکل‌گیری نوع جدیدی از معماری در ایران به نام معماری پهلوی می‌شود.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در سال‌های گذشته، تلاش چندانی برای حفظ خانه‌های تاریخی اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی از سوی سازمان‌های مربوطه در اصفهان صورت نگرفته است، می‌گوید: «بی‌توجهی و نبودن قوانین حفاظتی مناسب سبب شده تا در حال حاضر تعداد این خانه‌ها در شهر اصفهان از تعداد انگشتان دست هم کمتر باشد؛ خانه‌هایی که به دلیل افزایش قیمت زمین طی سال‌های گذشته، بیش‌ از هر زمان دیگری در معرض تخریب قرار دارند، لازم است تا سازمان میراث‌فرهنگی با تهیه طرح‌های احیا و ثبت این آثار در فهرست آثار ملی، زمینه مناسب برای حفظ و نگهداری آنها را به‌عنوان بخشی از تاریخ معماری کشور فراهم کند.»

خانه‌ها از ابنیه‌هایی در اصفهان هستند که طی چند دهه گذشته بیش‌ از سایر آثار تاریخی در معرض تهدید و تخریب قرار داشته و دارند؛ خانه‌هایی که بخشی‌ از آنها دارای مالک خصوصی، بخشی تحت مالکیت سازمان میراث فرهنگی و تعدادی شامل خانه‌هایی است که برای فعالیت‌های عام‌‌المنفعه توسط صاحبانشان وقف شده‌اند.
خانه کتابی یکی‌از این خانه‌های تاریخی مربوط به اوایل دوره پهلوی در اصفهان است که توسط مالکش، سید‌محمد کتابی از بازرگانان بنام اصفهانی، به منظور انجام فعالیت‌های آموزشی وقف شده است؛ خانه‌ای واجد ارزش تاریخی که با وجود پیگری‌های متعدد، بیش‌ از یک‌سال است که هنوز از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان به‌عنوان متولی حفظ و ثبت آثار تاریخی، اقدام خاصی برای تهیه و ارسال پرونده ثبتی آن برای قرارگرفتن در فهرست آثار ملی صورت نگرفته است. ناصر طاهری، معاون اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری استان‌اصفهان در پاسخ به اقدامات صورت‌گرفته برای تکمیل پرونده ثبتی این خانه تاریخی طی یک‌سال گذشته، می‌گوید: «با توجه به اینکه خانه کتابی تحت مالکیت حوزه علمیه اصفهان است، طبق قوانین و ضوابط، برای ثبت آثار ملی باید قبل از ثبت، رضایت مالک تامین شود. پس به‌منظور کسب اجازه از حوزه علمیه به‌عنوان مالک برای انجام مراحل ثبت خانه در فهرست آثار ملی بیش‌ از یک‌ماه است که نامه‌ای به حوزه علمیه اصفهان ارسال شده است. اما تاکنون پاسخی مبنی‌‌بر رضایت یا عدم‌رضایت حوزه‌علمیه به سازمان‌میراث‌فرهنگی استان ارايه نشده است.»
این اظهارنظر طاهری درحالی‌ است که هادی احمدی، مسوول حقوقی و اوقافی حوزه علمیه اصفهان، از دریافت هرگونه نامه درخصوص تعیین تکلیف برای خانه کتابی از سوی سازمان میراث‌فرهنگی استان‌اصفهان اظهار بی‌اطلاعی می‌کند.
احمدی با بیان اینکه اگر نامه‌ای با این مضمون از سوی سازمان میراث‌فرهنگی دریافت شده بود، در اسرع وقت از طرف حوزه‌علمیه به آن پاسخ داده می‌شد، می‌گوید: «این شماره فاکس031-3229267 حوزه‌علمیه است. از میراث‌‌فرهنگی بخواهید تا نامه را به این شماره ارسال کند تا در اسرع وقت بررسی شود.»
مسوول حقوقی و اوقافی حوزه‌علمیه اصفهان این نکته را نیز متذکر می‌شود که «این امکان وجود دارد که نامه موردنظر به سایر بخش‌های حوزه ارسال شده باشد که به احتمال زیاد به دست ایشان نخواهد رسید و در بخش مربوطه بایگانی می‌شود.»
گویا پیگیری اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری استان اصفهان برای تهیه پرونده ‌ثبتی یکی از انگشت‌شمار خانه‌های تاریخی باقیمانده از دوره پهلوی اول در اصفهان یک دور باطل و خلاف قانون است. چراکه طبق ماده سه قانون حفظ آثار ملی، مصوب سال 1309، «سازمان‌میراث‌‌فرهنگی برای تهیه پرونده ثبتی آثار واجد ارزش تاریخی، قانونا نیازمند کسب رضایت مالک نیست.» طبق قانون دولت موکلف است با ارسال ابلاغی مالکان شخصی، بناهای واجد ارزش تاریخی برای ثبت در فهرست آثار تاریخی کشور را از این اقدام مطلع کند. از زمان ابلاغ نیز مالکان خصوصی بناهای واجد ارزش تاریخی یک ماه فرصت دارند به ابلاغ اعتراض کنند. در صورت اعتراض مالک به هر دلیلی، سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری خود مسوول رسیدگی به اعتراض و تعیین‌تکلیف درخصوص موضوع مطرح‌شده خواهد بود. نکته‌ای که گویا معاون میراثی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی‌و‌گردشگری استان اصفهان دقت نداشته این است که ابلاغ سازمان به مالک درخصوص بناهایی صورت می‌گیرد که بنا دارای مالک خصوصی باشد نه بنایی که وقف‌ شده و جزو بناهای عمومی محسوب می‌شود.
مطابق با قانون، خانه کتابی که در حال حاضر جزو اموال حوزه علمیه محسوب می‌شود، یک بنای عمومی است و سازمان میراث‌فرهنگی برای تهیه پرونده ثبتی آن، نیازی به کسب رضایت مالک ندارد. طبق قانون، سازمان میراث‌فرهنگی موظف است در اسرع وقت با توجه به اینکه بنا عمومی است، نسبت به تکمیل پرونده ثبتی اقدام کند. اما در عمل پرونده ثبت یکی از خانه‌های تاریخی اصفهان بیش از یک‌سال طول کشیده و همچنان بلاتکلیف باقی مانده است.
مریم قاسمی‌سیچانی، کارشناس معماری، درخصوص ویژگی‌های معماری خانه کتابی می‌گوید: «معماری خانه کتابی یک الگوی کامل از معماری پهلوی اول در اصفهان است. الگوی معماری‌ای که در خانه «امیر‌قلی امینی»، «خانه‌هنرمندان»، «خانه دارویی» و «خانه راه‌نجات» به‌عنوان معدود خانه‌های باقیمانده از دوره پهلوی اول تکرار شده است.» قاسمی با اشاره به خاص‌بودن ویژگی‌های معماری پهلوی اول، می‌گوید: «در این دوره، آرام‌آرام جامعه صنعتی در ایران در حال شکل‌گیری است. حرکت به سمت مدرن‌شدن سبب شده تا بسیاری از فرم‌های معماری صفویه در این دوره کم‌رنگ شود و به نوعی، معماری براساس نیاز‌های جامعه جدید شکل بگیرد. تغییراتی که سبب شکل‌گیری نوع جدیدی از معماری در ایران به نام معماری پهلوی می‌شود.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در سال‌های گذشته، تلاش چندانی برای حفظ خانه‌های تاریخی اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی از سوی سازمان‌های مربوطه در اصفهان صورت نگرفته است، می‌گوید: «بی‌توجهی و نبودن قوانین حفاظتی مناسب سبب شده تا در حال حاضر تعداد این خانه‌ها در شهر اصفهان از تعداد انگشتان دست هم کمتر باشد؛ خانه‌هایی که به دلیل افزایش قیمت زمین طی سال‌های گذشته، بیش‌ از هر زمان دیگری در معرض تخریب قرار دارند، لازم است تا سازمان میراث‌فرهنگی با تهیه طرح‌های احیا و ثبت این آثار در فهرست آثار ملی، زمینه مناسب برای حفظ و نگهداری آنها را به‌عنوان بخشی از تاریخ معماری کشور فراهم کند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.