|

یونان و کابوس اتحادیه اروپایی

اردشیر زارعی‌قنواتی

29دسامبر در دور سوم رای‌گیری برای انتخاب رییس‌جمهوری در پارلمان یونان با توجه به عدم کسب حدنصاب 180رای، دولت محافظه‌کار «آنتونیو ساماراس» با یک شکست بزرگ روبه‌رو شد. عدم توافق پارلمان برای انتخاب «استراوروس دیماس» نامزد معرفی‌شده از سوی دولت که تنها توانست 168 رای را کسب کند و به تعبیری با رای «نه» پارلمان مواجه شد، سقوط دولت ائتلافی کنونی را به همراه داشت. بنابراین یونانی‌ها 25ژانویه2015 باید برای انتخابات پارلمانی به پای صندوق‌های رای بروند. طبق تمامی نظرسنجی‌های انجام‌گرفته، حزب چپ رادیکال «سیریزا» به رهبری «آلکسی سیپراس» از رقبای راستگرای خود پیش افتاده است. در شرایط کنونی که مردم یونان به‌شدت از عملکرد دولت محافظه‌کار ساماراس برای اعمال برنامه‌های «ریاضت اقتصادی» طبق توصیه‌های تروییکای اروپایی، صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی ناراضی هستند، تقریبا هیچ‌شانسی برای بازگشت یک دولت راستگرای حامی برنامه‌های ریاضتی وجود ندارد. در طول چندسال اخیر با اجرای برنامه‌های خانمان‌برانداز اتحادیه اروپایی و رهبران حوزه پولی یورو در یونان، این کشور درگیر بحران اقتصادی نه‌تنها به ثبات و خروج از بحران نزدیک نشده که تنها میراثی که از خود بر جای گذاشته، فقر و فلاکت بی‌حدوحصر برای مردم بوده است. نارضایتی از برنامه‌های ریاضت اقتصادی اتحادیه اروپایی تنها به جامعه یونانی ختم نمی‌شود، بلکه در تمامی کشورهای عضو اتحادیه، روزبه‌روز صف مخالفان و منتقدان به افسارگسیختگی نئولیبرالیسم قرن بیست‌ویکم فشرده‌تر می‌شود و احتمال تغییر در مناسبات قدرت و شورش‌های اجتماعی رنگ واقعی‌تری به‌خود می‌گیرد. بحران جدید اقتصاد سرمایه‌داری که از سال2008 میلادی شروع شد و گام‌به‌گام اتحادیه اروپایی و به‌خصوص کشورهای یونان، اسپانیا، پرتغال، ایرلند و ایتالیا را در کام خود فرو برد، با اتخاذ برنامه‌های ریاضتی طبق الگوی نئولیبرالیسم، این جوامع را به مرز فروپاشی و تشدید نارضایتی‌های توده‌ای سوق داد. شکست این برنامه و حاکمیت فاشیسم اقتصادی تحمیل‌شده توسط «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان که مانع اصلی «رشد» در حوزه اقتصاد اتحادیه اروپایی شده است، مهر بطلانی را بر مکانیسم بازار در قبال سقوط وضعیت معیشتی اکثریت طبقات کارگری و متوسط این جوامع زده است. ورود اتحادیه اروپایی در چنین وضعیتی به منازعات ژئوپلیتیک به‌خصوص در شرق اروپا از جمله در مورد بحران اوکراین به عکس تصور اولیه از طرف رهبران اروپایی، نه‌تنها موجب خروج از بحران نشده که بیش از پیش اتحادیه اروپایی را در چنبره مشکلات چندوجهی خود گرفتار کرده است. این شیوه مواجهه با بحران اقتصادی حتی در حوزه سیاسی- اجتماعی مسبب ایجاد دوقطبی‌های منازعه‌جویانه و تقویت نیروهای راست افراطی شد که حزب نئوفاشیست «فجر طلایی» در یونان محصول همین رویکرد مخرب است. موضوع برای اتحادیه اروپایی و هم‌پیمانان بین‌المللی آن تنها به یونان ارتباط ندارد، چراکه آنها به‌خوبی می‌دانند در صورت پیروزی احزاب مخالف سیاست‌های ریاضتی، ساختار تعبیه‌شده در نهاد اتحادیه از هم فروخواهد پاشید و قطار خروج از این برنامه در دیگر کشورهای دچار بحران اقتصادی نیز ریل‌گذاری می‌کند. چنانچه حزب سیریزا در انتخابات آخر ژانویه پیروز این کارزار سیاسی در یونان باشد، ستون‌های سست در اتحادیه اروپایی و حوزه پولی یورو به‌زودی فروپاشیده و ناگزیر زیر فشار افکارعمومی ناراضی و «وضعیت حقوقی تغییریافته احتمالی» باید بسیاری از پارامترهای فعلی در عرصه کلان برنامه‌ریزی دگرگون شود. در میانه کارزار اصلی بین جناح چپ رادیکال و جناح راست در یونان، هم‌اکنون دونیروی سوم نیز احتمال نقش‌آفرینی دارند که از یک‌طرف حزب راست افراطی فجر طلایی و از طرف دیگر احزاب کوچک اپوزیسیون و طیف نمایندگان مستقل قرار دارند. با توجه به همین پراکندگی آرا، به نظر نمی‌رسد حزب سیریزا به‌تنهایی بتواند دولت تشکیل دهد به همین دلیل بسیاری از معادلات آتی به میزان نزدیکی این حزب با متحدان کوچک‌تر برای تشکیل یک دولت ائتلافی منوط است. هم‌اکنون سوال اساسی در یونان این است که در انتخابات کفه ترازو به‌نفع حامیان تغییر یا طرفداران وضعیت موجود سنگینی می کند این در حالی است که این کشور در وضعیت هراس از گسست از اتحادیه و وام‌دهندگان بین‌المللی به سرمی برد. آنچه نزدیک به واقعیت است، درهرصورت یونانی‌ها دیگر نمی‌توانند با برنامه‌های فعلی ادامه دهند و تغییر اجتناب‌ناپذیر است، ولی نکته‌ای را هم نباید نادیده گرفت و آن اینکه حتی پیروزی حزب سیریزا و کسب قدرت سیاسی توسط جناح چپ رادیکال پایان رویای اروپایی این کشور نبوده و به احتمال زیاد در چارچوب پراگمای سیاسی هر دوطرف باید دست به یک تعدیل اساسی در برنامه‌های خود برای ادامه راه بزنند. انتخابات یونان از همین جهت، یک انتخابات تاریخی تلقی می‌شود و شاید پایان یک دوره‌گذار در زمینه ناکارآمدی سیاست‌های فعلی ریاضت اقتصادی در کل اتحادیه اروپایی محسوب شود که یافتن یک نقشه‌راه جدید اولویت هر دوجناح چپ و راست در واحد ملی و منطقه خواهد بود.

29دسامبر در دور سوم رای‌گیری برای انتخاب رییس‌جمهوری در پارلمان یونان با توجه به عدم کسب حدنصاب 180رای، دولت محافظه‌کار «آنتونیو ساماراس» با یک شکست بزرگ روبه‌رو شد. عدم توافق پارلمان برای انتخاب «استراوروس دیماس» نامزد معرفی‌شده از سوی دولت که تنها توانست 168 رای را کسب کند و به تعبیری با رای «نه» پارلمان مواجه شد، سقوط دولت ائتلافی کنونی را به همراه داشت. بنابراین یونانی‌ها 25ژانویه2015 باید برای انتخابات پارلمانی به پای صندوق‌های رای بروند. طبق تمامی نظرسنجی‌های انجام‌گرفته، حزب چپ رادیکال «سیریزا» به رهبری «آلکسی سیپراس» از رقبای راستگرای خود پیش افتاده است. در شرایط کنونی که مردم یونان به‌شدت از عملکرد دولت محافظه‌کار ساماراس برای اعمال برنامه‌های «ریاضت اقتصادی» طبق توصیه‌های تروییکای اروپایی، صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی ناراضی هستند، تقریبا هیچ‌شانسی برای بازگشت یک دولت راستگرای حامی برنامه‌های ریاضتی وجود ندارد. در طول چندسال اخیر با اجرای برنامه‌های خانمان‌برانداز اتحادیه اروپایی و رهبران حوزه پولی یورو در یونان، این کشور درگیر بحران اقتصادی نه‌تنها به ثبات و خروج از بحران نزدیک نشده که تنها میراثی که از خود بر جای گذاشته، فقر و فلاکت بی‌حدوحصر برای مردم بوده است. نارضایتی از برنامه‌های ریاضت اقتصادی اتحادیه اروپایی تنها به جامعه یونانی ختم نمی‌شود، بلکه در تمامی کشورهای عضو اتحادیه، روزبه‌روز صف مخالفان و منتقدان به افسارگسیختگی نئولیبرالیسم قرن بیست‌ویکم فشرده‌تر می‌شود و احتمال تغییر در مناسبات قدرت و شورش‌های اجتماعی رنگ واقعی‌تری به‌خود می‌گیرد. بحران جدید اقتصاد سرمایه‌داری که از سال2008 میلادی شروع شد و گام‌به‌گام اتحادیه اروپایی و به‌خصوص کشورهای یونان، اسپانیا، پرتغال، ایرلند و ایتالیا را در کام خود فرو برد، با اتخاذ برنامه‌های ریاضتی طبق الگوی نئولیبرالیسم، این جوامع را به مرز فروپاشی و تشدید نارضایتی‌های توده‌ای سوق داد. شکست این برنامه و حاکمیت فاشیسم اقتصادی تحمیل‌شده توسط «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان که مانع اصلی «رشد» در حوزه اقتصاد اتحادیه اروپایی شده است، مهر بطلانی را بر مکانیسم بازار در قبال سقوط وضعیت معیشتی اکثریت طبقات کارگری و متوسط این جوامع زده است. ورود اتحادیه اروپایی در چنین وضعیتی به منازعات ژئوپلیتیک به‌خصوص در شرق اروپا از جمله در مورد بحران اوکراین به عکس تصور اولیه از طرف رهبران اروپایی، نه‌تنها موجب خروج از بحران نشده که بیش از پیش اتحادیه اروپایی را در چنبره مشکلات چندوجهی خود گرفتار کرده است. این شیوه مواجهه با بحران اقتصادی حتی در حوزه سیاسی- اجتماعی مسبب ایجاد دوقطبی‌های منازعه‌جویانه و تقویت نیروهای راست افراطی شد که حزب نئوفاشیست «فجر طلایی» در یونان محصول همین رویکرد مخرب است. موضوع برای اتحادیه اروپایی و هم‌پیمانان بین‌المللی آن تنها به یونان ارتباط ندارد، چراکه آنها به‌خوبی می‌دانند در صورت پیروزی احزاب مخالف سیاست‌های ریاضتی، ساختار تعبیه‌شده در نهاد اتحادیه از هم فروخواهد پاشید و قطار خروج از این برنامه در دیگر کشورهای دچار بحران اقتصادی نیز ریل‌گذاری می‌کند. چنانچه حزب سیریزا در انتخابات آخر ژانویه پیروز این کارزار سیاسی در یونان باشد، ستون‌های سست در اتحادیه اروپایی و حوزه پولی یورو به‌زودی فروپاشیده و ناگزیر زیر فشار افکارعمومی ناراضی و «وضعیت حقوقی تغییریافته احتمالی» باید بسیاری از پارامترهای فعلی در عرصه کلان برنامه‌ریزی دگرگون شود. در میانه کارزار اصلی بین جناح چپ رادیکال و جناح راست در یونان، هم‌اکنون دونیروی سوم نیز احتمال نقش‌آفرینی دارند که از یک‌طرف حزب راست افراطی فجر طلایی و از طرف دیگر احزاب کوچک اپوزیسیون و طیف نمایندگان مستقل قرار دارند. با توجه به همین پراکندگی آرا، به نظر نمی‌رسد حزب سیریزا به‌تنهایی بتواند دولت تشکیل دهد به همین دلیل بسیاری از معادلات آتی به میزان نزدیکی این حزب با متحدان کوچک‌تر برای تشکیل یک دولت ائتلافی منوط است. هم‌اکنون سوال اساسی در یونان این است که در انتخابات کفه ترازو به‌نفع حامیان تغییر یا طرفداران وضعیت موجود سنگینی می کند این در حالی است که این کشور در وضعیت هراس از گسست از اتحادیه و وام‌دهندگان بین‌المللی به سرمی برد. آنچه نزدیک به واقعیت است، درهرصورت یونانی‌ها دیگر نمی‌توانند با برنامه‌های فعلی ادامه دهند و تغییر اجتناب‌ناپذیر است، ولی نکته‌ای را هم نباید نادیده گرفت و آن اینکه حتی پیروزی حزب سیریزا و کسب قدرت سیاسی توسط جناح چپ رادیکال پایان رویای اروپایی این کشور نبوده و به احتمال زیاد در چارچوب پراگمای سیاسی هر دوطرف باید دست به یک تعدیل اساسی در برنامه‌های خود برای ادامه راه بزنند. انتخابات یونان از همین جهت، یک انتخابات تاریخی تلقی می‌شود و شاید پایان یک دوره‌گذار در زمینه ناکارآمدی سیاست‌های فعلی ریاضت اقتصادی در کل اتحادیه اروپایی محسوب شود که یافتن یک نقشه‌راه جدید اولویت هر دوجناح چپ و راست در واحد ملی و منطقه خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.