سکوت، فراموشی نیست
احمد غلامی . سردبیر
سیدضیاء: «من تا روزی که به قدرت رسیدم، روزنامهنویس بودم و روزی که قدرت به دستم افتاد، روزنامهام را تعطیل کردم. برای اینکه روزنامه حربه آدمی است که به قدرت نرسیده است. اگر این آدم بخواهد در دوران قدرتش از روزنامه استفاده کند، دلیل آن است که در وجودش قدرت کامل نیست.» روزنامهنگاری در نظر سیدضیاء «حربه» بود، نه وسیله. از هرچه رفته، سیدضیاء اهل مماشات نبود. حربه میخواست. سنبه را هم که پرزور یافت، قید تیغ کُند روزنامهنگاری را زد. دروغ به آن نمیبست. تعریف روشنفکرانه به آن سنجاق نمیکرد. قدر مسلم آنکه، بعد از شهریور20 هم که به ایران برگشت، دیگر نه دنبال دولت بود و نه روزنامهنگاری. به مرغداری رضایت داده بود. میخواست در سرتاسر ایران مرغداری راه بیندازد. «حربه»اش جای دیگری کارگر افتاده بود. سیدضیاء فقط یک معشوقه دارد و آن سیاست (قدرت) است. تا پایان عمرش نیز ازدواج نمیکند: «یک مرد سیاست حق ندارد که زن و بچه داشته باشد. مردی که معشوقی مثل سیاست را برای خود انتخاب میکند باید بداند در کنار این معشوق طعم مرگ هست. بوسه این عشق، مرگآور است.» تکلیف با سیدضیاء روشن است؛ مردی پر از تناقضات معتبر به نیت قدرت. قدرت
و سیاست، وسوسهای که از دیرباز یقهگیر روشنفکران ایران بوده است. در قدرت یا بر قدرتبودن. «روشنفکران در» قدرت صدها تحلیل کلیشهای و مانیفستهای فریبنده برای توجیه حضور خود در قدرت و نهادهای دولتی ارایه دادهاند که از فرط نخنماشدن، تکرار آنها ملالآور و مبتذل است. «روشنفکرانِ بر» قدرت نیز سببساز «روشنفکرانِ در» قدرت بودهاند. برقدرتبودن یعنی در پرده اغواگر اتوریته پنهانشدن. اینک انگار این دو گزینه بیش از پیش پودهای همتافتهاش از خاصیت و خاصیتداشتگی افتاده است. نه حرفهای روشنفکران در قدرت، مشوق و هدایتگر مردم است و نه فریادهای «روشنفکرانِ بر» موجی حتی کوچک و سطحی در تودهها برانگیخته است. سهضلع این مثلث، هیچیک چندان بههم اعتمادی ندارند: مردم، «روشنفکران بر» و «روشنفکران در». آنها که روزنامهنگار بودند یا سر از قدرت درآوردند و حتی همچون سیدضیاء اعتراف نکردند روزنامه را برای قدرت میخواستند، یا از قدرت رانده شدند و به روزنامه روی آوردند تا شرنگ ازدستدادن قدرت را با مرثیه «باید کار فرهنگی کرد» از خاطر ببرند. طنز احمد شاملو خیلیها را با این جملهاش فریب داد: «مردم ما حافظه تاریخی ندارند.»
خیلیها این حرف را باور کردند و هرکاری دلشان خواست کردند به این امید که مردم فراموش میکنند. اما سکوت، بهمعنای فراموشی نیست. اتفاق عجیبی نیست که هر فریادی، هر حرف، هر پیشنهاد یا ایدهای از جانب هر روشنفکری، چه «بر»، چه «در» تنها در مدتزمان کوتاهی، در نهایت چندروز، اندک موجی ایجاد میکند و بعد حباب میشود و به آسمان نرفته، میترکد. تکرار راههای رفته بیفایده است. راههای نرفته را باید پیمود. باید «بری از قدرت» بود.
بری از قدرت نه به معنای فکِ سیاست از روشنفکری، بلکه حک در روشنفکری. یعنی قدرت را به مردم سرایتدادن و با مردم قویترشدن. چنین قدرتی نه تقسیم قدرت، که «ضرب قدرت» در لایهلایههای مردمی است که چهبسا روزنامهخوان هم نباشند. «در» این کلاف سردرگم احوال جهان، حال که سبوی روزنامهنگاری شکسته است و پیمانهاش را ریختهاند، مرزهای روزنامه و داستان سخت مخدوش شده است. از اینرو تعهد تازهای سر بر کرده: روزنامه، جایی برای خیال نیست. خیالوارگی داستان در روزنامه جای خود را به وهمزدگی میدهد. یکی از این وهمها، شبح سیدضیاء است که مدام در رفتوآمد است. دستبردار نیست. در هوای قدرتی است که در وجودش غلیان میکند. تضمینی نیست. گو اینکه روشنفکران، چه «در» و چه «بر»، میان خیال فردای مردم و وهم «قدرت کامل» در رفتوآمدند. «بر» و «در» قدرتبودن، برادران دوقلویند، آنهم دوقلوهای کلیشهای. آنان که در این گرداب غوطهور نیستند، استثنا هستند. استثناها را باید جدی گرفت. آنکسانی که میتوانند سیاستورزی کنند اما بری از قدرتند.
سیدضیاء: «من تا روزی که به قدرت رسیدم، روزنامهنویس بودم و روزی که قدرت به دستم افتاد، روزنامهام را تعطیل کردم. برای اینکه روزنامه حربه آدمی است که به قدرت نرسیده است. اگر این آدم بخواهد در دوران قدرتش از روزنامه استفاده کند، دلیل آن است که در وجودش قدرت کامل نیست.» روزنامهنگاری در نظر سیدضیاء «حربه» بود، نه وسیله. از هرچه رفته، سیدضیاء اهل مماشات نبود. حربه میخواست. سنبه را هم که پرزور یافت، قید تیغ کُند روزنامهنگاری را زد. دروغ به آن نمیبست. تعریف روشنفکرانه به آن سنجاق نمیکرد. قدر مسلم آنکه، بعد از شهریور20 هم که به ایران برگشت، دیگر نه دنبال دولت بود و نه روزنامهنگاری. به مرغداری رضایت داده بود. میخواست در سرتاسر ایران مرغداری راه بیندازد. «حربه»اش جای دیگری کارگر افتاده بود. سیدضیاء فقط یک معشوقه دارد و آن سیاست (قدرت) است. تا پایان عمرش نیز ازدواج نمیکند: «یک مرد سیاست حق ندارد که زن و بچه داشته باشد. مردی که معشوقی مثل سیاست را برای خود انتخاب میکند باید بداند در کنار این معشوق طعم مرگ هست. بوسه این عشق، مرگآور است.» تکلیف با سیدضیاء روشن است؛ مردی پر از تناقضات معتبر به نیت قدرت. قدرت
و سیاست، وسوسهای که از دیرباز یقهگیر روشنفکران ایران بوده است. در قدرت یا بر قدرتبودن. «روشنفکران در» قدرت صدها تحلیل کلیشهای و مانیفستهای فریبنده برای توجیه حضور خود در قدرت و نهادهای دولتی ارایه دادهاند که از فرط نخنماشدن، تکرار آنها ملالآور و مبتذل است. «روشنفکرانِ بر» قدرت نیز سببساز «روشنفکرانِ در» قدرت بودهاند. برقدرتبودن یعنی در پرده اغواگر اتوریته پنهانشدن. اینک انگار این دو گزینه بیش از پیش پودهای همتافتهاش از خاصیت و خاصیتداشتگی افتاده است. نه حرفهای روشنفکران در قدرت، مشوق و هدایتگر مردم است و نه فریادهای «روشنفکرانِ بر» موجی حتی کوچک و سطحی در تودهها برانگیخته است. سهضلع این مثلث، هیچیک چندان بههم اعتمادی ندارند: مردم، «روشنفکران بر» و «روشنفکران در». آنها که روزنامهنگار بودند یا سر از قدرت درآوردند و حتی همچون سیدضیاء اعتراف نکردند روزنامه را برای قدرت میخواستند، یا از قدرت رانده شدند و به روزنامه روی آوردند تا شرنگ ازدستدادن قدرت را با مرثیه «باید کار فرهنگی کرد» از خاطر ببرند. طنز احمد شاملو خیلیها را با این جملهاش فریب داد: «مردم ما حافظه تاریخی ندارند.»
خیلیها این حرف را باور کردند و هرکاری دلشان خواست کردند به این امید که مردم فراموش میکنند. اما سکوت، بهمعنای فراموشی نیست. اتفاق عجیبی نیست که هر فریادی، هر حرف، هر پیشنهاد یا ایدهای از جانب هر روشنفکری، چه «بر»، چه «در» تنها در مدتزمان کوتاهی، در نهایت چندروز، اندک موجی ایجاد میکند و بعد حباب میشود و به آسمان نرفته، میترکد. تکرار راههای رفته بیفایده است. راههای نرفته را باید پیمود. باید «بری از قدرت» بود.
بری از قدرت نه به معنای فکِ سیاست از روشنفکری، بلکه حک در روشنفکری. یعنی قدرت را به مردم سرایتدادن و با مردم قویترشدن. چنین قدرتی نه تقسیم قدرت، که «ضرب قدرت» در لایهلایههای مردمی است که چهبسا روزنامهخوان هم نباشند. «در» این کلاف سردرگم احوال جهان، حال که سبوی روزنامهنگاری شکسته است و پیمانهاش را ریختهاند، مرزهای روزنامه و داستان سخت مخدوش شده است. از اینرو تعهد تازهای سر بر کرده: روزنامه، جایی برای خیال نیست. خیالوارگی داستان در روزنامه جای خود را به وهمزدگی میدهد. یکی از این وهمها، شبح سیدضیاء است که مدام در رفتوآمد است. دستبردار نیست. در هوای قدرتی است که در وجودش غلیان میکند. تضمینی نیست. گو اینکه روشنفکران، چه «در» و چه «بر»، میان خیال فردای مردم و وهم «قدرت کامل» در رفتوآمدند. «بر» و «در» قدرتبودن، برادران دوقلویند، آنهم دوقلوهای کلیشهای. آنان که در این گرداب غوطهور نیستند، استثنا هستند. استثناها را باید جدی گرفت. آنکسانی که میتوانند سیاستورزی کنند اما بری از قدرتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.