محکمه افکار عمومی
احمد شیرزاد-استاد دانشگاه و فعالسیاسی
موضوع مورد اشاره معاون اول رییسجمهور در مورد مواخذه کسانی که ارز حاصل از درآمد افسانهای نفت در هشتسال دولت احمدینژاد را ذخیره نکردند، نقش افکار عمومی را پررنگتر میکند. هیچ مواخذهای بالاتر از نارضایتی افکارعمومی و فرهیختگان یک ملت نیست. واقعیت این است که برخی نهادهای نظارتی در همانمقطع نیز شاهد این خطای اقتصادی و مدیریتی بودند اما برخورد جدی صورت نگرفت. از آنسو دیدگاهی وجود دارد که هرگاه دولتی بر سر کار میآید، حتما عملکرد دولتهای قبل را نفی میکند و بر این اساس طبیعی بود که احمدینژاد هم به دولت اصلاحات بدوبیراه بگوید! شاید بتوان گفت دولت احمدینژاد هرچه بود تمام شده است اما «محکمه افکارعمومی»، عقل و وجدان نخبگان و اندیشمندان ایران، بهتر از هر قاضی دیگری میتواند آنچه گذشت را به چالش بکشد. حتی میتوان این فرصت را فراهم کرد که منتقدان و مدافعان آنچه اتفاق افتاد، مقابل هم نشسته و در این خصوص بحث کنند و از مسوولان دولتهای نهم و دهم سوال شود چرا با وجود مر قانون و احکام مشخص، اینچنین عمل شده است؟ در ابتدای دولت آقایخاتمی بهای نفت یکرقمی شد اما با انضباطمالی بهخوبی مدیریت شد و اتفاقا یکی از
تجربههای مهم آن، صندوق ذخیره ارزی بود که بعدها به «توسعه ملی» تبدیل شد و هیات امنا بر آن نظارت میکند. قرار بود دولت به این حساب به چشم «قلک» نگاه نکند و بتوان بهعنوان یک تکیهگاه در مواردی که با کسری بودجه مواجه میشود روی آن حساب کرد. در مجلس ششم پساز بحثهای مفصل صورتگرفته، قرار بر این شد که بخشی از آن به شکل وام به بخش خصوصی داده و بهصورت «ارز» بازگردانده شود. بخش قابلتوجهی از درآمد 700میلیارددلاری نفت در دوران احمدینژاد قطعا براساس تکلیف قانونی باید به حساب ذخیره ارزی واریز میشد و بهتر است از بحث اقتصادی عبور کنیم.
چرا که افکار عمومی بهخوبی در جریان استفاده نادرست از این درآمد و بخشی از خرج کرد آن هستند. نتیجه همه اینها تورم 40درصدی، افت تولید و رکود و دهها مشکل دیگر شد و حالا که شرایط دشوار شده، همه به یاد آن سوءمدیریتها افتادهاند. مگر آن 100میلیارددلار بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی آزاد شود تا بتوان آن را برای توسعه به کار گرفت. این مساله درسهایی نیز برای دولتها بههمراه دارد. اینکه صرفا بهدنبال کارهایی نباشند که در کوتاه مدت بازدهی دارد. در آن هشتسال در بالادستی نفت و زیرساخت انرژی، سرمایهگذاری صورت نگرفت اما بهدنبال ساخت ورزشگاههایی بودند که عمده آن، نیمهکاره باقیمانده و منابع آن از بین رفت. باید بهدنبال آن باشیم که بخشی از درآمدهای طبیعی مانند نفت و گاز به سرمایههای درازمدت تبدیل و بخشی هم بهعنوان ذخیره نگهداری شود. همین رویکرد سبب شده تا کشوری مانند عربستان، امروز اعلام کند از 50میلیارددلار درآمد صرفنظر میکند اما بازارهای نفتی خود را همچنان حفظ خواهد کرد. دراختیارداشتن ذخایر مناسب ارزی و سرمایهگذاریهای بلندمدت و مولد، کاراترین ابزار در هر نوع مذاکره میان ما و کشورهای دیگر خواهد بود.
موضوع مورد اشاره معاون اول رییسجمهور در مورد مواخذه کسانی که ارز حاصل از درآمد افسانهای نفت در هشتسال دولت احمدینژاد را ذخیره نکردند، نقش افکار عمومی را پررنگتر میکند. هیچ مواخذهای بالاتر از نارضایتی افکارعمومی و فرهیختگان یک ملت نیست. واقعیت این است که برخی نهادهای نظارتی در همانمقطع نیز شاهد این خطای اقتصادی و مدیریتی بودند اما برخورد جدی صورت نگرفت. از آنسو دیدگاهی وجود دارد که هرگاه دولتی بر سر کار میآید، حتما عملکرد دولتهای قبل را نفی میکند و بر این اساس طبیعی بود که احمدینژاد هم به دولت اصلاحات بدوبیراه بگوید! شاید بتوان گفت دولت احمدینژاد هرچه بود تمام شده است اما «محکمه افکارعمومی»، عقل و وجدان نخبگان و اندیشمندان ایران، بهتر از هر قاضی دیگری میتواند آنچه گذشت را به چالش بکشد. حتی میتوان این فرصت را فراهم کرد که منتقدان و مدافعان آنچه اتفاق افتاد، مقابل هم نشسته و در این خصوص بحث کنند و از مسوولان دولتهای نهم و دهم سوال شود چرا با وجود مر قانون و احکام مشخص، اینچنین عمل شده است؟ در ابتدای دولت آقایخاتمی بهای نفت یکرقمی شد اما با انضباطمالی بهخوبی مدیریت شد و اتفاقا یکی از
تجربههای مهم آن، صندوق ذخیره ارزی بود که بعدها به «توسعه ملی» تبدیل شد و هیات امنا بر آن نظارت میکند. قرار بود دولت به این حساب به چشم «قلک» نگاه نکند و بتوان بهعنوان یک تکیهگاه در مواردی که با کسری بودجه مواجه میشود روی آن حساب کرد. در مجلس ششم پساز بحثهای مفصل صورتگرفته، قرار بر این شد که بخشی از آن به شکل وام به بخش خصوصی داده و بهصورت «ارز» بازگردانده شود. بخش قابلتوجهی از درآمد 700میلیارددلاری نفت در دوران احمدینژاد قطعا براساس تکلیف قانونی باید به حساب ذخیره ارزی واریز میشد و بهتر است از بحث اقتصادی عبور کنیم.
چرا که افکار عمومی بهخوبی در جریان استفاده نادرست از این درآمد و بخشی از خرج کرد آن هستند. نتیجه همه اینها تورم 40درصدی، افت تولید و رکود و دهها مشکل دیگر شد و حالا که شرایط دشوار شده، همه به یاد آن سوءمدیریتها افتادهاند. مگر آن 100میلیارددلار بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی آزاد شود تا بتوان آن را برای توسعه به کار گرفت. این مساله درسهایی نیز برای دولتها بههمراه دارد. اینکه صرفا بهدنبال کارهایی نباشند که در کوتاه مدت بازدهی دارد. در آن هشتسال در بالادستی نفت و زیرساخت انرژی، سرمایهگذاری صورت نگرفت اما بهدنبال ساخت ورزشگاههایی بودند که عمده آن، نیمهکاره باقیمانده و منابع آن از بین رفت. باید بهدنبال آن باشیم که بخشی از درآمدهای طبیعی مانند نفت و گاز به سرمایههای درازمدت تبدیل و بخشی هم بهعنوان ذخیره نگهداری شود. همین رویکرد سبب شده تا کشوری مانند عربستان، امروز اعلام کند از 50میلیارددلار درآمد صرفنظر میکند اما بازارهای نفتی خود را همچنان حفظ خواهد کرد. دراختیارداشتن ذخایر مناسب ارزی و سرمایهگذاریهای بلندمدت و مولد، کاراترین ابزار در هر نوع مذاکره میان ما و کشورهای دیگر خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.