تاریکنای مرگ یک «روشن»
آمنه شیرافکن: حیاط خانه فراخ است و میان آپارتمانهای قدعلمکرده بالاشهری مغرورانه به کهنسالیاش میبالد. معماری خانه از آن سبکهایی است که هنوز وارد نشده دعوت به آرامشات میکند. آقایی با لهجه نیمفارسی خوشامد میگوید. «لشک» است، همسر «روشن وزیری». عشق به «روشن» او را از لهستان به ایران کشانده، تا جایی که حتی تابعیتش را هم از لهستانی به ایرانی تغییر داده. نه جنگجهانی دوم و نه «چک پوینتچارلی» نتوانسته این دو را از هم جدا کند تا اینکه تیکوتاک عمر یکی از حرکت باز میایستد... اینبار نه در ایران که در بیمارستانی در آمریکا. ساعت هنوز به9 نرسیده، بین ایمیلها به نامه استاد «عبدالحسین آذرنگ» میرسم، محتوای نامه نه دعوت به کوه، که اعلام خبر درگذشت «روشن وزیری» است. «مریم وژنیاک» برای او نوشته که مادرش زودتر از آن چیزی که فکرش را میکردند از میانشان رفته و حالوروز پدر هم خوب نیست. لشک حالا باید تنها به ایران بازگردد، پس از سالها ماندن و بودن کنار «روشن».
سال 89، تاریخ شفاهی زنان
مصاحبهها یکجور تاریخ شفاهی زنان است برای مجله ایراندخت؛ سال89. روشن وزیری آهسته به میزبانی میآید، با لبخند پهنی بر چهره و نگاهی مادرانه. چای و خاطره. چندساعتی گفتوگو و مرور گذشتهها. روشن وزیری لیوان چای را روبهرویمان میگذارد، لشک مشغول صحبت با تلفن است. زیر لب میگوید: «وقتی ازدواج کردیم و به ایران آمدیم، لشک یک ایرانی تمامعیار شد. بعد از دوسال تقاضای تابعیت کرد و ایرانی شد. بعد از رفتن بچهها به آمریکا، لشک بود که من را در ایران نگه داشت.» «روشن»، نوه «بیبیخانم استرآبادی» است؛ از زنان مبارز مشروطهخواه و موسس نخستین مدرسه دخترانه در ایران. خواهرزاده «بزرگعلوی» است و البته برادرزاده «کلنل علینقی وزیری»، موسس هنرستان موسیقی. خودش اما آرام است و به دور از سیاست؛ ترجمه های زیادی دارد در ذم اقتدار گرایی و مدح دموکراسی. در زندگی هیچچیز به اندازه خواندن کتاب حالش را خوب نمیکند، حتی دوری از مریم و البرز را هم با همین خواندنها و نوشتنها پر کرده. در میان انبوه ترجمههایی که از لهستانی به فارسی داشته، کتابهایی همچون «تب تند آمریکایلاتین»، «درس هایی کوچک در باب مقولاتی بزرگ»و سهدفتر کولاکوفسکی با
استقبال از سوی خوانندگان ایرانی مواجه شده اما خودش در میان ترجمهها «روسلان» را از همه بیشتر دوست میدارد.
تحصیل در لهستان و آغاز زندگی با «لشک»
روسی و انگلیسی را از همان زمان کودکی خوانده و بعدتر به توصیه بزرگ علوی برای تحصیل پزشکی راهی لهستان میشود. از پدرش میخواهد برایش بلیت دوطرفه نگیرد تا اگر پشیمان شود، نتواند به ایران برگردد. سرمای لهستان در بدو ورود در آبان1331 سختی زندگی در غربت را به روشن مینمایاند: «تازه جنگجهانی دوم تمام شده بود و داشتند خرابیهای ورشو را تعمیر میکردند.» چهارسالی در لهستان مقیم میشود. همانجا با «لشک وژنیاک» که دانشجوی فنی بوده آشنا میشود و بعدها در همان لهستان ازدواج میکنند. برای تخصص راهی برلنغربی میشود. آن زمان هفتهای یکبار برای دیدن داییاش به برلنشرقی میرود، برای گذر از برلنغربی به شرقی باید از «چک پوینتچارلی» رد میشد. در این فاصله یکبار هم «لشک» به برلن شرقی آمد، اما چون لهستانی بود اجازه خروج از کشورهای کمونیستی را نداشت. خلاصه درست در روزهایی که دیوار برلین را در سال1961 میساختند، هردو در برلن بودند.
عزیمت به ایران با دوچمدان خالی
بعدتر روانه ایران میشوند. فروردین1341 با دوچمدان به تهران میرسند. لشک برای کار روانه کارخانه قند بیرجند میشود و او در تهران میماند. بعدتر هردو استخدام شرکت نفت میشوند. روشن وزیری تماممدت جنگ را هفتهای دوروز در درمانگاه پالایشگاه تهران کشیک میداد و تا پیش از بازنشستگی از شرکت نفت، رییس درمانگاه پتروشیمی بود. در چنددهه گذشته هم بیش از هرچیز مشغول ترجمه بود. همین چندماه پیش با دوچمدان راهی آمریکا شدند، به امید درمان «روشن». لشک پای تلفن اضطراب داشت و از حال ناخوش روشن میگفت. حالا دخترش نوشته که حال پدر خوب نیست. اما به همین زودیها لشک برای برگزاری مراسم و پیگیری برخی امور ناگزیر از بازگشت به ایران است، ایرانی که بدون «روشن»برای او تاریک است.
آمنه شیرافکن: حیاط خانه فراخ است و میان آپارتمانهای قدعلمکرده بالاشهری مغرورانه به کهنسالیاش میبالد. معماری خانه از آن سبکهایی است که هنوز وارد نشده دعوت به آرامشات میکند. آقایی با لهجه نیمفارسی خوشامد میگوید. «لشک» است، همسر «روشن وزیری». عشق به «روشن» او را از لهستان به ایران کشانده، تا جایی که حتی تابعیتش را هم از لهستانی به ایرانی تغییر داده. نه جنگجهانی دوم و نه «چک پوینتچارلی» نتوانسته این دو را از هم جدا کند تا اینکه تیکوتاک عمر یکی از حرکت باز میایستد... اینبار نه در ایران که در بیمارستانی در آمریکا. ساعت هنوز به9 نرسیده، بین ایمیلها به نامه استاد «عبدالحسین آذرنگ» میرسم، محتوای نامه نه دعوت به کوه، که اعلام خبر درگذشت «روشن وزیری» است. «مریم وژنیاک» برای او نوشته که مادرش زودتر از آن چیزی که فکرش را میکردند از میانشان رفته و حالوروز پدر هم خوب نیست. لشک حالا باید تنها به ایران بازگردد، پس از سالها ماندن و بودن کنار «روشن».
سال 89، تاریخ شفاهی زنان
مصاحبهها یکجور تاریخ شفاهی زنان است برای مجله ایراندخت؛ سال89. روشن وزیری آهسته به میزبانی میآید، با لبخند پهنی بر چهره و نگاهی مادرانه. چای و خاطره. چندساعتی گفتوگو و مرور گذشتهها. روشن وزیری لیوان چای را روبهرویمان میگذارد، لشک مشغول صحبت با تلفن است. زیر لب میگوید: «وقتی ازدواج کردیم و به ایران آمدیم، لشک یک ایرانی تمامعیار شد. بعد از دوسال تقاضای تابعیت کرد و ایرانی شد. بعد از رفتن بچهها به آمریکا، لشک بود که من را در ایران نگه داشت.» «روشن»، نوه «بیبیخانم استرآبادی» است؛ از زنان مبارز مشروطهخواه و موسس نخستین مدرسه دخترانه در ایران. خواهرزاده «بزرگعلوی» است و البته برادرزاده «کلنل علینقی وزیری»، موسس هنرستان موسیقی. خودش اما آرام است و به دور از سیاست؛ ترجمه های زیادی دارد در ذم اقتدار گرایی و مدح دموکراسی. در زندگی هیچچیز به اندازه خواندن کتاب حالش را خوب نمیکند، حتی دوری از مریم و البرز را هم با همین خواندنها و نوشتنها پر کرده. در میان انبوه ترجمههایی که از لهستانی به فارسی داشته، کتابهایی همچون «تب تند آمریکایلاتین»، «درس هایی کوچک در باب مقولاتی بزرگ»و سهدفتر کولاکوفسکی با
استقبال از سوی خوانندگان ایرانی مواجه شده اما خودش در میان ترجمهها «روسلان» را از همه بیشتر دوست میدارد.
تحصیل در لهستان و آغاز زندگی با «لشک»
روسی و انگلیسی را از همان زمان کودکی خوانده و بعدتر به توصیه بزرگ علوی برای تحصیل پزشکی راهی لهستان میشود. از پدرش میخواهد برایش بلیت دوطرفه نگیرد تا اگر پشیمان شود، نتواند به ایران برگردد. سرمای لهستان در بدو ورود در آبان1331 سختی زندگی در غربت را به روشن مینمایاند: «تازه جنگجهانی دوم تمام شده بود و داشتند خرابیهای ورشو را تعمیر میکردند.» چهارسالی در لهستان مقیم میشود. همانجا با «لشک وژنیاک» که دانشجوی فنی بوده آشنا میشود و بعدها در همان لهستان ازدواج میکنند. برای تخصص راهی برلنغربی میشود. آن زمان هفتهای یکبار برای دیدن داییاش به برلنشرقی میرود، برای گذر از برلنغربی به شرقی باید از «چک پوینتچارلی» رد میشد. در این فاصله یکبار هم «لشک» به برلن شرقی آمد، اما چون لهستانی بود اجازه خروج از کشورهای کمونیستی را نداشت. خلاصه درست در روزهایی که دیوار برلین را در سال1961 میساختند، هردو در برلن بودند.
عزیمت به ایران با دوچمدان خالی
بعدتر روانه ایران میشوند. فروردین1341 با دوچمدان به تهران میرسند. لشک برای کار روانه کارخانه قند بیرجند میشود و او در تهران میماند. بعدتر هردو استخدام شرکت نفت میشوند. روشن وزیری تماممدت جنگ را هفتهای دوروز در درمانگاه پالایشگاه تهران کشیک میداد و تا پیش از بازنشستگی از شرکت نفت، رییس درمانگاه پتروشیمی بود. در چنددهه گذشته هم بیش از هرچیز مشغول ترجمه بود. همین چندماه پیش با دوچمدان راهی آمریکا شدند، به امید درمان «روشن». لشک پای تلفن اضطراب داشت و از حال ناخوش روشن میگفت. حالا دخترش نوشته که حال پدر خوب نیست. اما به همین زودیها لشک برای برگزاری مراسم و پیگیری برخی امور ناگزیر از بازگشت به ایران است، ایرانی که بدون «روشن»برای او تاریک است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.