|

اینقدر به مدیریت تئاتر فکر نکنید

حمید مظفری. بازیگر و کارگردان تئاتر

پرسش: بودجه، حمایت و دیگر برنامه‌ها. یادم به واقعه‌ای تاریخی افتاد آنچنان که خیلی خنده‌ام گرفت؛ داستان از این قرار است. نوروز سال1347 یکی از فعالان بسیار نامدار ت‍ئاتر شیراز به نام محی‌الدین لایق که هنوز پس از 33سال نامش ورد زبان ت‍ئاتری‌ها و فرهیختگان شیراز است، با پول نداری خود و همراهی ما بروبچه‌های هنوز مویزنشده ت‍ئاتر، به نویسندگی و کارگردانی خودش در یکی از تالارهای معروف آن زمان و باخاک‌یکسان‌شده این زمان [دبیرستان شاهپور] نمایشی به صحنه برد. از آنجا که نیتش تنهاوتنها کمک به ادامه حیات ت‍ئاتر شیراز بود، بنابراین نمایشنامه‌ای که برای آن نوروز [به امید استقبال ازسوی مسافران نوروزی، به‌ویژه تهرانی‌ها] برگزیده بود نامناسب به نظر می‌رسید: چون از خنده و لودگی و (با عرض پوزش از چهره‌های به‌راستی هنرمند سینما و ت‍ئاتر) از چهره‌های زیرابروبرداشته و دماغ‌عمل‌کرده در آن خبری نبود، با شکست اقتصادی [شما بخوانید ورشکستگی] و بدهکاری روبه‌رو شد.
کلاغه خبر ناراحتی روحی محی‌الدین لایق را به «این‌ور» و «آن‌ور» برد. این ماجرا خودش سوژه‌ای داغ برای نمایندگی استانی دو روزنامه معروف آن زمان: اطلاعات و کیهان شد. هر دوروزنامه، لایق و اذنابش را [که ما مویزنشده‌ها بودیم] به دفتر خود دعوت کردند اما نشست در دفتر اطلاعات صورت گرفت و حاصل نشست در اطلاعات شماره12563، 31فروردین1347 به چاپ رسید؛ تیتر اصلی از سوی روزنامه: «هنرمندان هنر‌های دراماتیک شیراز نگران‌اند»/ سوتیتر، گزیده سخنان لایق: «هنرمندان هنرهای دراماتیک، در شیراز، نفرین شده‌اند». خلاصه آنکه حکایت «از نیستان تا مرا بُبریده‌اند» بود؛ نالیدندونالیدند: از نبود «امکانات»؛ از بی‌پولی [بودجه؟]؛ از شکست اقتصادی؛ از عدم حمایت «دولتی»، که روی همه‌چیز تئاتر (نه به شدت امروز) چنگ انداخته بود؛ از جدی‌گرفته‌نشدن از سوی « مقامات» مربوطه... کوتاه آنکه از چیزی نبود که ننالند. حالا ما کاری نداریم که آن روزگار «مقامات» با این نالیدن‌ها چه کردند، می‌توانید در صورتی که خیلی تشنه دانستنش باشید، «شرح این هجران و این خون جگر» و نتایج حاصله را در کتاب «تاریخ تیاتر فارس»، پژوهیده احمد سپاسدار ببینید و بدانید که مقامات با آنها [ماها] چه کردند. اینک به‌هیچ‌روی نالیدن‌های آن‌روزی و واکنش مقامات طاغوتی آن‌روز مهم نیست، مهم این است که بعد از 46سال پس از آن روزگار، هنوز همان ناله‌ها به گوش[؟] می‌رسد، آن‌هم نه از شیراز یا مشهد یا اصفهان یا تبریز یا همدان یا گیلان یا خوزستان یا... بلکه از همین دو قدمی خودمان «تهران‌بزرگ» یا‌ ام‌القُرای «ت‍ئاتر‌مملکت»... وگرنه مراکز استان‌ها که امروز دیگر به حساب نمی‌آیند. ما هم‌اکنون و هنوز در پیچ‌وخم این عبارت ساده‌ایم؛ ت‍ئاتر: آنکه گفت آری، آنکه می‌گوید نه. هنوز در رسانه‌های نوشتاری و گاه به صورتی کمیک در رسانه تصویری، از عدم، ضعف، چیستی، هستی یا نیستی مدیریت در ت‍ئاتر گفت‌وگو می‌شود. هنوز روشن نشده است که آیا «ت‍ئاتر» ضرورتی مدنی، واجب، ناواجب، خوردنی یا پوشیدنی است!؟ هنوز «کشف» نشده که آیا بشر، باخود و بادلیل به «حقیقت» یا «واقعیت»ی به نام ت‍ئاتر رسیده یا نه، بیخودو‌بی‌جهت. هنوز معلوم نیست که چه سری در کار است که مثلا400سال پیش (کمتر یا بیشتر) با ظاهر و حاکم‌شدن گروهی پشمینه‌پوش در انگلستان تکلیف یک‌سره شد و ت‍ئاتر را به‌کلی ممنوع و خیال همه را راحت کردند.
باور بفرمایید ممنوعیت آن‌روزی به هیچ‌جا و هیچ‌کس بَر نخورد و آب از آب تکان نخورد. فقط نمی‌دانم چرا باوجود آن ممنوعیت قاطع، کمی بعد غول‌هایی در درام‌نویسی و اجرای ت‍ئاتر، آدم‌های کم‌اهمیتی چون شکسپیر و کریستفر مارلو و... ظاهر و به دنیا معرفی شدند. خب، کاری ندارد، ما هم ت‍ئاتر را به‌کلی ممنوع کنیم و به امور مهم‌تر زندگی برسیم؛ همین الانش مگر در صحنه‌های داخلی و خارجی «کار» برای انجام کم داریم؟ درست نمی‌گویم آقای مرادخانی عزیز؟ و اما در مدیریت ت‍ئاتر که دوستان رسانه‌ای هی زیر گوش آدم تکرارش می‌کنند، باید بهشان عرض کنم که آقای روزنامه‌نگار، خانم گزارشگر ت‍ئاتر اینقدر ریزبین نباشید؛ اینقدر به «مدیریت ت‍ئاتر» فکر نکنید؛ باور کنید هیچ حاصل نخواهد شد، چون، همین اندک تلاش هم که به نام «مدیریت» می‌بینید معطوف است به امری بزرگ، واجب و لازم‌تر: «جشنواره‌های ت‍ئاتر». اگر خیلی دلتان می‌خواهد چیزی از ت‍ئاتر بدانید، سرجمع، ت‍ئاتر یعنی جشنواره‌های استانی، منطقه‌ای و در پایان: «فجر». آن چندرغاز پولی هم که چشم شما دنبالش دودو می‌زند باید صرف «برگزاری» و حواشی این جشنواره‌ها بشود. الکی که نیست.

پرسش: بودجه، حمایت و دیگر برنامه‌ها. یادم به واقعه‌ای تاریخی افتاد آنچنان که خیلی خنده‌ام گرفت؛ داستان از این قرار است. نوروز سال1347 یکی از فعالان بسیار نامدار ت‍ئاتر شیراز به نام محی‌الدین لایق که هنوز پس از 33سال نامش ورد زبان ت‍ئاتری‌ها و فرهیختگان شیراز است، با پول نداری خود و همراهی ما بروبچه‌های هنوز مویزنشده ت‍ئاتر، به نویسندگی و کارگردانی خودش در یکی از تالارهای معروف آن زمان و باخاک‌یکسان‌شده این زمان [دبیرستان شاهپور] نمایشی به صحنه برد. از آنجا که نیتش تنهاوتنها کمک به ادامه حیات ت‍ئاتر شیراز بود، بنابراین نمایشنامه‌ای که برای آن نوروز [به امید استقبال ازسوی مسافران نوروزی، به‌ویژه تهرانی‌ها] برگزیده بود نامناسب به نظر می‌رسید: چون از خنده و لودگی و (با عرض پوزش از چهره‌های به‌راستی هنرمند سینما و ت‍ئاتر) از چهره‌های زیرابروبرداشته و دماغ‌عمل‌کرده در آن خبری نبود، با شکست اقتصادی [شما بخوانید ورشکستگی] و بدهکاری روبه‌رو شد.
کلاغه خبر ناراحتی روحی محی‌الدین لایق را به «این‌ور» و «آن‌ور» برد. این ماجرا خودش سوژه‌ای داغ برای نمایندگی استانی دو روزنامه معروف آن زمان: اطلاعات و کیهان شد. هر دوروزنامه، لایق و اذنابش را [که ما مویزنشده‌ها بودیم] به دفتر خود دعوت کردند اما نشست در دفتر اطلاعات صورت گرفت و حاصل نشست در اطلاعات شماره12563، 31فروردین1347 به چاپ رسید؛ تیتر اصلی از سوی روزنامه: «هنرمندان هنر‌های دراماتیک شیراز نگران‌اند»/ سوتیتر، گزیده سخنان لایق: «هنرمندان هنرهای دراماتیک، در شیراز، نفرین شده‌اند». خلاصه آنکه حکایت «از نیستان تا مرا بُبریده‌اند» بود؛ نالیدندونالیدند: از نبود «امکانات»؛ از بی‌پولی [بودجه؟]؛ از شکست اقتصادی؛ از عدم حمایت «دولتی»، که روی همه‌چیز تئاتر (نه به شدت امروز) چنگ انداخته بود؛ از جدی‌گرفته‌نشدن از سوی « مقامات» مربوطه... کوتاه آنکه از چیزی نبود که ننالند. حالا ما کاری نداریم که آن روزگار «مقامات» با این نالیدن‌ها چه کردند، می‌توانید در صورتی که خیلی تشنه دانستنش باشید، «شرح این هجران و این خون جگر» و نتایج حاصله را در کتاب «تاریخ تیاتر فارس»، پژوهیده احمد سپاسدار ببینید و بدانید که مقامات با آنها [ماها] چه کردند. اینک به‌هیچ‌روی نالیدن‌های آن‌روزی و واکنش مقامات طاغوتی آن‌روز مهم نیست، مهم این است که بعد از 46سال پس از آن روزگار، هنوز همان ناله‌ها به گوش[؟] می‌رسد، آن‌هم نه از شیراز یا مشهد یا اصفهان یا تبریز یا همدان یا گیلان یا خوزستان یا... بلکه از همین دو قدمی خودمان «تهران‌بزرگ» یا‌ ام‌القُرای «ت‍ئاتر‌مملکت»... وگرنه مراکز استان‌ها که امروز دیگر به حساب نمی‌آیند. ما هم‌اکنون و هنوز در پیچ‌وخم این عبارت ساده‌ایم؛ ت‍ئاتر: آنکه گفت آری، آنکه می‌گوید نه. هنوز در رسانه‌های نوشتاری و گاه به صورتی کمیک در رسانه تصویری، از عدم، ضعف، چیستی، هستی یا نیستی مدیریت در ت‍ئاتر گفت‌وگو می‌شود. هنوز روشن نشده است که آیا «ت‍ئاتر» ضرورتی مدنی، واجب، ناواجب، خوردنی یا پوشیدنی است!؟ هنوز «کشف» نشده که آیا بشر، باخود و بادلیل به «حقیقت» یا «واقعیت»ی به نام ت‍ئاتر رسیده یا نه، بیخودو‌بی‌جهت. هنوز معلوم نیست که چه سری در کار است که مثلا400سال پیش (کمتر یا بیشتر) با ظاهر و حاکم‌شدن گروهی پشمینه‌پوش در انگلستان تکلیف یک‌سره شد و ت‍ئاتر را به‌کلی ممنوع و خیال همه را راحت کردند.
باور بفرمایید ممنوعیت آن‌روزی به هیچ‌جا و هیچ‌کس بَر نخورد و آب از آب تکان نخورد. فقط نمی‌دانم چرا باوجود آن ممنوعیت قاطع، کمی بعد غول‌هایی در درام‌نویسی و اجرای ت‍ئاتر، آدم‌های کم‌اهمیتی چون شکسپیر و کریستفر مارلو و... ظاهر و به دنیا معرفی شدند. خب، کاری ندارد، ما هم ت‍ئاتر را به‌کلی ممنوع کنیم و به امور مهم‌تر زندگی برسیم؛ همین الانش مگر در صحنه‌های داخلی و خارجی «کار» برای انجام کم داریم؟ درست نمی‌گویم آقای مرادخانی عزیز؟ و اما در مدیریت ت‍ئاتر که دوستان رسانه‌ای هی زیر گوش آدم تکرارش می‌کنند، باید بهشان عرض کنم که آقای روزنامه‌نگار، خانم گزارشگر ت‍ئاتر اینقدر ریزبین نباشید؛ اینقدر به «مدیریت ت‍ئاتر» فکر نکنید؛ باور کنید هیچ حاصل نخواهد شد، چون، همین اندک تلاش هم که به نام «مدیریت» می‌بینید معطوف است به امری بزرگ، واجب و لازم‌تر: «جشنواره‌های ت‍ئاتر». اگر خیلی دلتان می‌خواهد چیزی از ت‍ئاتر بدانید، سرجمع، ت‍ئاتر یعنی جشنواره‌های استانی، منطقه‌ای و در پایان: «فجر». آن چندرغاز پولی هم که چشم شما دنبالش دودو می‌زند باید صرف «برگزاری» و حواشی این جشنواره‌ها بشود. الکی که نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.