روایت سالار جرجانی از نمایشگاه جدیدش
مهم لذت بردن از نقاشی است
آزاده جعفریان
وقتی یک کارشناس ارشد معماری، نقاش هم باشد، احتمالا باید انتظار داشت در آثارش خطوط و رهایی خطوط جولان دهند. اتفاقا آثار سالار جرجانی، نقاش و معمار جوان حائز چنین اولویتی است. او متولد ۱۳۵۹ در شمیران است. معماری خوانده و حرفه اصلیاش هم در همین زمینه است اما مهمترین دغدغه زندگیاش را نقاشی میداند؛ شاید این شوق را از عمو و پدرش به ودیعه دارد که نقاشان بنامی هستند. او که مدتهاست در جزیره کیش زندگی میکند، به تازگی نخستین نقاشیها و تصویرسازیهایش را در گالری جرجانی تهران به تماشا گذاشت؛ آثاری که در آنها روح فانتزی موج میزند و موجوداتی حضور دارند که چشمهای شان برجسته و نافذاند؛ برخی از اینها معلوم نیستند چه هستند، انسانواره یا حیوان واره؟
شنیدم پیش از کاغذ روی دستمال پارچهای نقاشی میکشیدید؟
بله، شاید از بسیاری شنیده باشید من از کودکی نقاشی میکشیدم اما واقعا برای من زمان نقاشی کردن یک مجهول است؛ اتمسفر خانه و خانوادهام با هنر عجین بوده و گویا همیشه نقاشی همراهیام کرده است؛ پیش از اینکه به طور متمرکز نقاشی کنم، روی هر چیزی که به دستم میرسید نقاشی میکردم اما عمده این متریالها پارچه بود؛ ظاهرا این نقاشیهایم آنقدر برای اطرافیانم جالب بوده که آن را جمع میکردند و شاید همین هم یکی از مشوقهای جدی شدن نقاشی برای من بوده است.
اما به جای اینکه نقاشی بخوانید معماری را به صورت آکادمیک ادامه دادید؟
هیچگاه دلم نخواسته از راه نقاشی امرار معاش کنم؛ بنابراین آگاهانه نقاشی نخواندم اما خیلی هم از این حوزه دور نشدم، معماری خواندم و از همین راه روزگار میگذرانم؛ نقاشی یک جور حیاطخلوت و فضای خصوصی من است؛ من وقت نقاشی نفس میکشم؛ نقاشی بخشی از وجود من است؛ این را هم باید بگویم که نقاشی برای من هیچگاه اکتسابی نبوده و همه چیز فطری و غریزی و البته دیداری در درونم رشد یافته است؛ در نقاشی احساس آزادی میکنم حال آنکه در معماری این آزادی وجود ندارد. راستش فکر میکنم مهم لذت بردن از نقاشی است که من به قدر کفایت از همنشینی با این هنر محظوظم.
کارهای شما با تصویرسازی پیوند دارد، خودتان خواستید که کارهایتان رنگ و بویی از تصویرسازی داشته باشد؟
این موضوع به ابزار کار من برمیگردد. کار با ماژیک یکسری محدودیتها و ظرفیتها به کار من میدهد. یک معمار باید بتواند با یک مداد همه کارش را انجام بدهد و به همین دلیل من ناخودآگاه باید خط بکشم. نمیدانم چند نفر ماژیک کار میکنند ولی شاید بد نیست که به ماژیک دوباره نگاه شود چون ابزار قابلتوجهی است. ماژیک مرا در فضایی بین تصویرگری و نقاشی قرار میدهد و به همین دلیل این حال و هوا در کار من به وجود آمده است.
کار با ماژیک چه ویژگیهایی برای شما دارد؟
ماژیک خیلی نرم و شفاف است، شما هنگام کار با ماژیک نیازی به تلاش بیش از اندازه ندارید و میتوانید بسیار راحت و با کمترین فشار روی کاغذ کار کنید. اما در عین حال سختیهای خاص خودش را هم دارد، مثلا اینکه ماژیک پاک نمیشود و همه اثر تحت تاثیر فیالبداهگی محضی پدید میآید؛ مضاف بر این امکان تلفیق رنگها در ماژیک وجود ندارد و پالت رنگیتان به خودی خود محدود میشود؛ با این حال ماژیک را دوست دارم؛ فصل مشترک همه در نقاشی است؛ یادآوری نوستالژیهای کودکی است و گمانم این است که بخشی از ارتباط خوبی که مخاطبان با آثارم پیدا میکنند به جهت حس تعلقخاطری است که به ماژیک دارند.
هیچوقت قصد نداشتید از سایر تکنیکها مثل رنگ و روغن بهره ببرید؟
هیچوقت احساس نیاز نکردهام که باید ابزار دیگری را برای کارم استفاده کنم. به هر حال من یک معمار هستم و ماژیک ابزار اصلی کار در معماری است. استفاده از ماژیک در نقاشی باعث میشود که من تسلط بیشتری روی آن داشته باشم و این موضوع هنگام کار معماری نیز به من کمک میکند؛ علاوه بر این جنس کار من حاوی لطافت و روانی درونی است که به نظرم با این تکنیک خوانش و انطباق دارد.
پالت رنگیتان بسیار متنوع است...
البته، کارهای بدون رنگ هم دارم، حتی بدنه اصلی کارهایم همان کارهایی است که رنگ ندارند. اما از جایی به بعد تصمیم گرفتم رنگ را به کارم اضافه کنم، بالطبع رنگ فضای آثارم را نو کرد و برخلاف تصور آغازینم، سرعت کارم را نیز بالا برد؛ شما وقتی با خطوط محض کار میکنید، انگار که بومتان لخت است و به دقت بسیار زیادی نیاز دارید اما رنگ جوری پوشانندگی با خود میآفریند که کار را آسانتر میکند. در این فرآیند برای رنگ خاصیت بیانگرایی قایلم و آن را در همسایگی فرم تعریف میکنم؛ از همه جور رنگی هم استقبال میکنم و هر چه بتواند مرا به مضمون مورد نظرم نزدیک کند، پذیرا هستم.
برخی فیگورهایتان عجیب و غریباند اما شاید بتوان آنها را در سه دسته کلی قرار داد: پرنده، ماهی، انسان.
جالب است که میتوان رد زندگی هنرمند را در آثارش جستوجو کرد؛ من دو دوره غواصی و فرماندهی کشتی گذرانده و با ماهیها زندگی کردهام؛ زندگی در کیش، آبی و طعم دریا را برای من عنصری بسیار ملموس کرده، بنابراین عناصرش گاه ناخودآگاه در آثارم تجلی میکند؛ از طرفی چون مجبورم مدام میان کیش - تهران در سفر باشم، زیاد از هواپیما استفاده میکنم. بروز پرواز به شکل پرنده در نقاشیهایم بازتاب یافته است؛ انسان هم معمولا با قیافههای دفرمه شده و گونهای تکامل نایافته خبر از بحران بشر امروز، آشفتگی روحی و فشار و استرسی میدهد که آدمی را مچاله کرده است.
وقتی یک کارشناس ارشد معماری، نقاش هم باشد، احتمالا باید انتظار داشت در آثارش خطوط و رهایی خطوط جولان دهند. اتفاقا آثار سالار جرجانی، نقاش و معمار جوان حائز چنین اولویتی است. او متولد ۱۳۵۹ در شمیران است. معماری خوانده و حرفه اصلیاش هم در همین زمینه است اما مهمترین دغدغه زندگیاش را نقاشی میداند؛ شاید این شوق را از عمو و پدرش به ودیعه دارد که نقاشان بنامی هستند. او که مدتهاست در جزیره کیش زندگی میکند، به تازگی نخستین نقاشیها و تصویرسازیهایش را در گالری جرجانی تهران به تماشا گذاشت؛ آثاری که در آنها روح فانتزی موج میزند و موجوداتی حضور دارند که چشمهای شان برجسته و نافذاند؛ برخی از اینها معلوم نیستند چه هستند، انسانواره یا حیوان واره؟
شنیدم پیش از کاغذ روی دستمال پارچهای نقاشی میکشیدید؟
بله، شاید از بسیاری شنیده باشید من از کودکی نقاشی میکشیدم اما واقعا برای من زمان نقاشی کردن یک مجهول است؛ اتمسفر خانه و خانوادهام با هنر عجین بوده و گویا همیشه نقاشی همراهیام کرده است؛ پیش از اینکه به طور متمرکز نقاشی کنم، روی هر چیزی که به دستم میرسید نقاشی میکردم اما عمده این متریالها پارچه بود؛ ظاهرا این نقاشیهایم آنقدر برای اطرافیانم جالب بوده که آن را جمع میکردند و شاید همین هم یکی از مشوقهای جدی شدن نقاشی برای من بوده است.
اما به جای اینکه نقاشی بخوانید معماری را به صورت آکادمیک ادامه دادید؟
هیچگاه دلم نخواسته از راه نقاشی امرار معاش کنم؛ بنابراین آگاهانه نقاشی نخواندم اما خیلی هم از این حوزه دور نشدم، معماری خواندم و از همین راه روزگار میگذرانم؛ نقاشی یک جور حیاطخلوت و فضای خصوصی من است؛ من وقت نقاشی نفس میکشم؛ نقاشی بخشی از وجود من است؛ این را هم باید بگویم که نقاشی برای من هیچگاه اکتسابی نبوده و همه چیز فطری و غریزی و البته دیداری در درونم رشد یافته است؛ در نقاشی احساس آزادی میکنم حال آنکه در معماری این آزادی وجود ندارد. راستش فکر میکنم مهم لذت بردن از نقاشی است که من به قدر کفایت از همنشینی با این هنر محظوظم.
کارهای شما با تصویرسازی پیوند دارد، خودتان خواستید که کارهایتان رنگ و بویی از تصویرسازی داشته باشد؟
این موضوع به ابزار کار من برمیگردد. کار با ماژیک یکسری محدودیتها و ظرفیتها به کار من میدهد. یک معمار باید بتواند با یک مداد همه کارش را انجام بدهد و به همین دلیل من ناخودآگاه باید خط بکشم. نمیدانم چند نفر ماژیک کار میکنند ولی شاید بد نیست که به ماژیک دوباره نگاه شود چون ابزار قابلتوجهی است. ماژیک مرا در فضایی بین تصویرگری و نقاشی قرار میدهد و به همین دلیل این حال و هوا در کار من به وجود آمده است.
کار با ماژیک چه ویژگیهایی برای شما دارد؟
ماژیک خیلی نرم و شفاف است، شما هنگام کار با ماژیک نیازی به تلاش بیش از اندازه ندارید و میتوانید بسیار راحت و با کمترین فشار روی کاغذ کار کنید. اما در عین حال سختیهای خاص خودش را هم دارد، مثلا اینکه ماژیک پاک نمیشود و همه اثر تحت تاثیر فیالبداهگی محضی پدید میآید؛ مضاف بر این امکان تلفیق رنگها در ماژیک وجود ندارد و پالت رنگیتان به خودی خود محدود میشود؛ با این حال ماژیک را دوست دارم؛ فصل مشترک همه در نقاشی است؛ یادآوری نوستالژیهای کودکی است و گمانم این است که بخشی از ارتباط خوبی که مخاطبان با آثارم پیدا میکنند به جهت حس تعلقخاطری است که به ماژیک دارند.
هیچوقت قصد نداشتید از سایر تکنیکها مثل رنگ و روغن بهره ببرید؟
هیچوقت احساس نیاز نکردهام که باید ابزار دیگری را برای کارم استفاده کنم. به هر حال من یک معمار هستم و ماژیک ابزار اصلی کار در معماری است. استفاده از ماژیک در نقاشی باعث میشود که من تسلط بیشتری روی آن داشته باشم و این موضوع هنگام کار معماری نیز به من کمک میکند؛ علاوه بر این جنس کار من حاوی لطافت و روانی درونی است که به نظرم با این تکنیک خوانش و انطباق دارد.
پالت رنگیتان بسیار متنوع است...
البته، کارهای بدون رنگ هم دارم، حتی بدنه اصلی کارهایم همان کارهایی است که رنگ ندارند. اما از جایی به بعد تصمیم گرفتم رنگ را به کارم اضافه کنم، بالطبع رنگ فضای آثارم را نو کرد و برخلاف تصور آغازینم، سرعت کارم را نیز بالا برد؛ شما وقتی با خطوط محض کار میکنید، انگار که بومتان لخت است و به دقت بسیار زیادی نیاز دارید اما رنگ جوری پوشانندگی با خود میآفریند که کار را آسانتر میکند. در این فرآیند برای رنگ خاصیت بیانگرایی قایلم و آن را در همسایگی فرم تعریف میکنم؛ از همه جور رنگی هم استقبال میکنم و هر چه بتواند مرا به مضمون مورد نظرم نزدیک کند، پذیرا هستم.
برخی فیگورهایتان عجیب و غریباند اما شاید بتوان آنها را در سه دسته کلی قرار داد: پرنده، ماهی، انسان.
جالب است که میتوان رد زندگی هنرمند را در آثارش جستوجو کرد؛ من دو دوره غواصی و فرماندهی کشتی گذرانده و با ماهیها زندگی کردهام؛ زندگی در کیش، آبی و طعم دریا را برای من عنصری بسیار ملموس کرده، بنابراین عناصرش گاه ناخودآگاه در آثارم تجلی میکند؛ از طرفی چون مجبورم مدام میان کیش - تهران در سفر باشم، زیاد از هواپیما استفاده میکنم. بروز پرواز به شکل پرنده در نقاشیهایم بازتاب یافته است؛ انسان هم معمولا با قیافههای دفرمه شده و گونهای تکامل نایافته خبر از بحران بشر امروز، آشفتگی روحی و فشار و استرسی میدهد که آدمی را مچاله کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.