درباره لزوم درک اهمیت پژوهش
مطالبهای به نام علم
مهدی زارع . دانشیار پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله
در چندسال اخیر با گسترش دورههای تحصیلات تکمیلی در دانشگاههای ایران، برخی از کارشناسان با استناد به تعداد زیاد مقالههای منتشرشده توسط دانشگاههای ایران و ضمن مقایسه آن با برخی کشورهای منطقه از جمله مالزی و ترکیه، نتیجه گرفتند تولید علم در کشور رشد کرده است. برای مثال این نکته را مطرح میکنند که تولید مقاله در ایران با مالزی برابر است. ولی این نکته را هم باید در نظر داشت در حالی تعداد مقالههای مالزی با ما برابر است که جمعیت آن یکسوم جمعیت ایران است و سرانه پژوهشی آن 25برابر ماست.
یکی دیگر از مواردی که در مورد پیشرفت علم و دانش باید مدنظر داشت، این است که موضوع تحقیق و پژوهش باید به مطالبه عموم مردم تبدیل شود. برای مثال موضوعاتی مانند وضعیت بهداشت، اقتصاد و معیشت یا خدمات، از جمله موضوعاتی است که بخش زیادی از مردم به اهمیت آن واقف شده و در بسیاری از موارد به مطالبه جمعی مردم تبدیل شده است. اما هنوز تحقیق و پژوهش به مطالبه مردم تبدیل نشده است. برای مثال در چندسال اخیر تلاشهای زیادی برای ساخت مسکن برای اقشار کمدرآمد در قالب برنامه مسکنمهر صورت گرفته و تعداد زیادی واحد مسکونی به متقاضیان عرضه شده است. اکنون میتوان این پرسش را مطرح کرد که آیا پیش از شروع به کار ساختوساز مسکنمهر، درباره مکانیابی این پروژهها تحقیقاتی صورت گرفته است؟ آیا محاسبه شده که با اجرای این طرح، چه مقدار بر مساحت مناطق آسیبپذیر کشور افزوده میشود؟ برای مثال در زلزله آبدانان، بسیاری از خانههای قدیمی آسیب ندیده بود اما برخی واحدهای مسکنمهر آسیب دید. زمانی که شما طرحی را مثل مسکنمهر در سطح ملی اجرا میکنید، بهتصور خودتان درصد زیادی را به بافت مدرن و نوی جامعه اضافه میکنید ولی در عمل بسیاری از اینها
آسیبپذیر است. پس باید مطالعه گستردهای صورت گیرد تا نشان دهد که چه مقدار از آنها آسیبپذیر است. البته این نکته را هم باید در نظر داشت که علم موضوعی است که فواید خود را در درازمدت نشان میدهد با اینهمه اگر اهمیت این موضوع برای مردم تحلیل شود، حتما پژوهش علمی هم به مطالبه همگانی تبدیل میشود. نکته دیگری را که در پایان باید به آن اشاره کرد نقش مهم رسانهها در گسترش علم در جامعه است. هماکنون در جامعه ما رسانههای بسیاری وجود دارد که متاسفانه بخش کوچکی از این رسانهها به موضوعات علمی میپردازند، همین تعداد کم هم در بسیاری از موارد فقط آخرین دستاوردهای علمی را بیان میکنند و از تشریح روند یا فرآیندی که به این دستاورد منجر شده است، چشمپوشی میکنند، مثلا به گفتن این نکته اکتفا میکنند که یک کاوشگر، عکس و اطلاعاتی را از سیارهای دیگر به زمین ارسال کرده است. در این حالت بسیاری از مردم شاید دوست داشته باشند که کشور ما هم فعالیتهایی در این زمینهها انجام دهد اما باید دانست پیش از آنکه این فضاپیما ساخته شود، دانشمندان سالهای طولانی در مورد این کاوشگر تحقیق و پژوهش کردهاند و گروههای بسیاری و بهویژه آنکه
بودجههای بسیاری برای بهثمررسیدن این طرحها مصرف شده و اگر ما نیز خواستار آن هستیم که کشور ما در این زمینه صاحب فناوری شود، باید بخش زیادی از بودجههای خود را به موضوع تحقیق و پژوهش اختصاص دهیم.
در چندسال اخیر با گسترش دورههای تحصیلات تکمیلی در دانشگاههای ایران، برخی از کارشناسان با استناد به تعداد زیاد مقالههای منتشرشده توسط دانشگاههای ایران و ضمن مقایسه آن با برخی کشورهای منطقه از جمله مالزی و ترکیه، نتیجه گرفتند تولید علم در کشور رشد کرده است. برای مثال این نکته را مطرح میکنند که تولید مقاله در ایران با مالزی برابر است. ولی این نکته را هم باید در نظر داشت در حالی تعداد مقالههای مالزی با ما برابر است که جمعیت آن یکسوم جمعیت ایران است و سرانه پژوهشی آن 25برابر ماست.
یکی دیگر از مواردی که در مورد پیشرفت علم و دانش باید مدنظر داشت، این است که موضوع تحقیق و پژوهش باید به مطالبه عموم مردم تبدیل شود. برای مثال موضوعاتی مانند وضعیت بهداشت، اقتصاد و معیشت یا خدمات، از جمله موضوعاتی است که بخش زیادی از مردم به اهمیت آن واقف شده و در بسیاری از موارد به مطالبه جمعی مردم تبدیل شده است. اما هنوز تحقیق و پژوهش به مطالبه مردم تبدیل نشده است. برای مثال در چندسال اخیر تلاشهای زیادی برای ساخت مسکن برای اقشار کمدرآمد در قالب برنامه مسکنمهر صورت گرفته و تعداد زیادی واحد مسکونی به متقاضیان عرضه شده است. اکنون میتوان این پرسش را مطرح کرد که آیا پیش از شروع به کار ساختوساز مسکنمهر، درباره مکانیابی این پروژهها تحقیقاتی صورت گرفته است؟ آیا محاسبه شده که با اجرای این طرح، چه مقدار بر مساحت مناطق آسیبپذیر کشور افزوده میشود؟ برای مثال در زلزله آبدانان، بسیاری از خانههای قدیمی آسیب ندیده بود اما برخی واحدهای مسکنمهر آسیب دید. زمانی که شما طرحی را مثل مسکنمهر در سطح ملی اجرا میکنید، بهتصور خودتان درصد زیادی را به بافت مدرن و نوی جامعه اضافه میکنید ولی در عمل بسیاری از اینها
آسیبپذیر است. پس باید مطالعه گستردهای صورت گیرد تا نشان دهد که چه مقدار از آنها آسیبپذیر است. البته این نکته را هم باید در نظر داشت که علم موضوعی است که فواید خود را در درازمدت نشان میدهد با اینهمه اگر اهمیت این موضوع برای مردم تحلیل شود، حتما پژوهش علمی هم به مطالبه همگانی تبدیل میشود. نکته دیگری را که در پایان باید به آن اشاره کرد نقش مهم رسانهها در گسترش علم در جامعه است. هماکنون در جامعه ما رسانههای بسیاری وجود دارد که متاسفانه بخش کوچکی از این رسانهها به موضوعات علمی میپردازند، همین تعداد کم هم در بسیاری از موارد فقط آخرین دستاوردهای علمی را بیان میکنند و از تشریح روند یا فرآیندی که به این دستاورد منجر شده است، چشمپوشی میکنند، مثلا به گفتن این نکته اکتفا میکنند که یک کاوشگر، عکس و اطلاعاتی را از سیارهای دیگر به زمین ارسال کرده است. در این حالت بسیاری از مردم شاید دوست داشته باشند که کشور ما هم فعالیتهایی در این زمینهها انجام دهد اما باید دانست پیش از آنکه این فضاپیما ساخته شود، دانشمندان سالهای طولانی در مورد این کاوشگر تحقیق و پژوهش کردهاند و گروههای بسیاری و بهویژه آنکه
بودجههای بسیاری برای بهثمررسیدن این طرحها مصرف شده و اگر ما نیز خواستار آن هستیم که کشور ما در این زمینه صاحب فناوری شود، باید بخش زیادی از بودجههای خود را به موضوع تحقیق و پژوهش اختصاص دهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.