|

چرا اوباما طفره می‌رود

پس از مذاکرات در مورد برنامه هسته‌ای ایران و برداشتن تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری‌اسلامی، بسیاری معتقدند که دولت اوباما به توافق با ایران تمایل دارد. این توافق باعث می‌شود منافع واقعی ایالات‌متحده با ایران همسو شود و آنها در برابر دشمن مشترکی به نام داعش یا افراط‌گرایی سنی قرار گیرند. این توافق، در صورت انجام می‌تواند یکی از دستاوردهای عمده در سیاست خارجی باراک اوباما، رییس‌جمهوری آمریکا باشد.

اما شواهد حاکی از آن است که دولت آمریکا امتیازهای لازم را به ایران برای دستیابی به توافق جامع هسته‌ای نخواهد داد. از یک‌سو، نظام سیاسی و حقوقی آمریکا در طول دودهه گذشته بر اساس منافع اسراییل تغییر شکل داده است و این موانع باعث می‌شود که از لحاظ سیاسی کار اوباما برای رفع تحریم‌های ایران بسیار سخت‌تر از رفع تحریم‌های کوبا باشد و از سوی دیگر، با وجود اختلاف‌هایی که دولت آمریکا با بنیامین نتانیاهو در مورد برنامه هسته‌ای ایران دارد، درواقع می‌داند که روایت اسراییل از برنامه هسته‌ای ایران، نادرست بوده و یک فریب هسته‌ای است که اسراییل آن را شایع کرده. اما «وندی شرمن»، سرپرست تیم مذاکره‌کننده آمریکا (که توسط وارن کریستوفر، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا که ضدایرانی و طرفدار اسراییل است حمایت می‌شود) اکتبر 2013 در کنگره می‌گوید که به ایران اعتماد نمی‌کند زیرا فریب، بخشی از دی‌ان‌ای ایران است. اما نکته مهم‌تر اینکه شواهد نشان می‌دهد دولت آمریکا احساس می‌کند مشوق‌های لازم برای رسیدن به توافق با ایران را ندارد، چرا که در شرایط فعلی هم آنچه خواهان آن است را به دست می‌آورد. گاهی اوقات چیزهایی که گفته نمی‌شود بیشتر از آنچه گفته می‌شود محتوای فکری سیاستمداران را روشن می‌کند. جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا با اشاره به «برنامه اقدام مشترک» که قرار بود پل موقتی برای رسیدن به توافق جامع هسته‌ای باشد، گفت: «تا هنگامی ‌که با این روش، جهان امن‌تر است، احمقانه است وقتی زمان گریز هسته‌ای بیشتر شده، عقب بکشیم.» جان کری صرفا توضیح واضحات می‌دهد و چیزی اضافه نمی‌کند اگرچه تمامی این دستاوردهای موقتی بدون رسیدن به توافق جامع هسته‌ای از دست خواهند رفت. به‌طور واضح این سوال بدون پاسخ می‌ماند که آیا دولت آمریکا می‌خواهد تا زمان دست‌یافتن به خواسته‌های خود «برنامه اقدام مشترک» را ادامه دهد؟
پیش‌فرض می‌تواند این باشد که ایران در نهایت حاضر به دادن امتیازهای اضافی به آمریکا می‌شود یا اینکه مذاکرات به مدت دوسال دیگر تمدید خواهد شد. بر اساس گزارش نشریه «پولیتیکو» تصمیم به تمدید مذاکرات بر محاسبات مذاکراتی آمریکا مبتنی بود. مقامات رسمی می‌گویند که کری نه وقتش را هدر و نه ناامیدی را افزایش می‌دهد. دلیل اصلی این است که گذشت زمان به‌نفع آمریکاست چرا که در حین تمدید مذاکرات، برنامه هسته‌ای ایران متوقف می‌ماند اما تحریم‌ها، اقتصاد آن را متلاشی می‌کنند. طرح کلی استراتژی پیشنهادشده این است که مذاکرات تا حد امکان طولانی شود تا زمانی که ایران درنهایت مجبور به قبول خواسته‌های ایالات‌متحده در غنی‌سازی شود و خواسته لغو تحریم‌ها را رها کند. استراتژی مشابهی توسط «دیوید الگناتیوس» در روزنامه واشنگتن‌پست پیشنهاد شده که به‌خوبی بازتاب‌دهنده طرز فکر مقامات امنیتی رده‌بالا و درست برعکس نظریات مقامات دولتی است: «در شرایطی که مذاکره‌کنندگان ایران آزادی عمل برای کنارآمدن با شرایط ما را ندارند، به نظر می‌رسد که فشار اقتصادی بر ایران به‌نفع غرب است.» در نتیجه کری تاکید کرد که ایالات‌متحده می‌تواند منافع حاصل از «برنامه اقدام مشترک» را داشته باشد در حالی که در همان زمان اهرم چانه‌زنی با ایران را دارد. این وضعیت بستگی به این دارد که ایران درک کند که نمی‌تواند از میز مذاکره فراتر برود. تصمیم به تمدید هفت‌ماهه مذاکرات بخشی از راهبرد آمریکاست که بر اساس آن واشنگتن در پی آن است تا با کش‌دادن مذاکرات، ایران را به پذیرفتن مطالبات آمریکا در زمینه غنی‌سازی و رفع تحریم‌ها وادار کند. گری سیمور که مشاور اصلی اوباما در امور هسته‌ای ایران تا ژانویه2013 بود، اوایل سپتامبر2013 در اجلاس امنیت منطقه‌ای پیش‌بینی کرد که مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه 1+5 به توافق جامع واقعی منجر نخواهد شد و تنها به یک توافق موقت منجر می‌شود. سیمور که مدیر اجرایی تحقیقات در مرکز بلفر هاروارد در سیاست خارجی است، گفته بود طولانی‌شدن مذاکرات هسته‌ای با ایران به‌نفع اسراییل است.
سخنان سیمور نشان می‌دهد که دولت اوباما انگیزه‌ای قوی برای پافشاری در مواضع خود و کاهش عمده قابلیت‌های غنی‌سازی ایران دارد زیرا بعید است ایران به این تقاضا تن دهد.

پس از مذاکرات در مورد برنامه هسته‌ای ایران و برداشتن تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری‌اسلامی، بسیاری معتقدند که دولت اوباما به توافق با ایران تمایل دارد. این توافق باعث می‌شود منافع واقعی ایالات‌متحده با ایران همسو شود و آنها در برابر دشمن مشترکی به نام داعش یا افراط‌گرایی سنی قرار گیرند. این توافق، در صورت انجام می‌تواند یکی از دستاوردهای عمده در سیاست خارجی باراک اوباما، رییس‌جمهوری آمریکا باشد.

اما شواهد حاکی از آن است که دولت آمریکا امتیازهای لازم را به ایران برای دستیابی به توافق جامع هسته‌ای نخواهد داد. از یک‌سو، نظام سیاسی و حقوقی آمریکا در طول دودهه گذشته بر اساس منافع اسراییل تغییر شکل داده است و این موانع باعث می‌شود که از لحاظ سیاسی کار اوباما برای رفع تحریم‌های ایران بسیار سخت‌تر از رفع تحریم‌های کوبا باشد و از سوی دیگر، با وجود اختلاف‌هایی که دولت آمریکا با بنیامین نتانیاهو در مورد برنامه هسته‌ای ایران دارد، درواقع می‌داند که روایت اسراییل از برنامه هسته‌ای ایران، نادرست بوده و یک فریب هسته‌ای است که اسراییل آن را شایع کرده. اما «وندی شرمن»، سرپرست تیم مذاکره‌کننده آمریکا (که توسط وارن کریستوفر، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا که ضدایرانی و طرفدار اسراییل است حمایت می‌شود) اکتبر 2013 در کنگره می‌گوید که به ایران اعتماد نمی‌کند زیرا فریب، بخشی از دی‌ان‌ای ایران است. اما نکته مهم‌تر اینکه شواهد نشان می‌دهد دولت آمریکا احساس می‌کند مشوق‌های لازم برای رسیدن به توافق با ایران را ندارد، چرا که در شرایط فعلی هم آنچه خواهان آن است را به دست می‌آورد. گاهی اوقات چیزهایی که گفته نمی‌شود بیشتر از آنچه گفته می‌شود محتوای فکری سیاستمداران را روشن می‌کند. جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا با اشاره به «برنامه اقدام مشترک» که قرار بود پل موقتی برای رسیدن به توافق جامع هسته‌ای باشد، گفت: «تا هنگامی ‌که با این روش، جهان امن‌تر است، احمقانه است وقتی زمان گریز هسته‌ای بیشتر شده، عقب بکشیم.» جان کری صرفا توضیح واضحات می‌دهد و چیزی اضافه نمی‌کند اگرچه تمامی این دستاوردهای موقتی بدون رسیدن به توافق جامع هسته‌ای از دست خواهند رفت. به‌طور واضح این سوال بدون پاسخ می‌ماند که آیا دولت آمریکا می‌خواهد تا زمان دست‌یافتن به خواسته‌های خود «برنامه اقدام مشترک» را ادامه دهد؟
پیش‌فرض می‌تواند این باشد که ایران در نهایت حاضر به دادن امتیازهای اضافی به آمریکا می‌شود یا اینکه مذاکرات به مدت دوسال دیگر تمدید خواهد شد. بر اساس گزارش نشریه «پولیتیکو» تصمیم به تمدید مذاکرات بر محاسبات مذاکراتی آمریکا مبتنی بود. مقامات رسمی می‌گویند که کری نه وقتش را هدر و نه ناامیدی را افزایش می‌دهد. دلیل اصلی این است که گذشت زمان به‌نفع آمریکاست چرا که در حین تمدید مذاکرات، برنامه هسته‌ای ایران متوقف می‌ماند اما تحریم‌ها، اقتصاد آن را متلاشی می‌کنند. طرح کلی استراتژی پیشنهادشده این است که مذاکرات تا حد امکان طولانی شود تا زمانی که ایران درنهایت مجبور به قبول خواسته‌های ایالات‌متحده در غنی‌سازی شود و خواسته لغو تحریم‌ها را رها کند. استراتژی مشابهی توسط «دیوید الگناتیوس» در روزنامه واشنگتن‌پست پیشنهاد شده که به‌خوبی بازتاب‌دهنده طرز فکر مقامات امنیتی رده‌بالا و درست برعکس نظریات مقامات دولتی است: «در شرایطی که مذاکره‌کنندگان ایران آزادی عمل برای کنارآمدن با شرایط ما را ندارند، به نظر می‌رسد که فشار اقتصادی بر ایران به‌نفع غرب است.» در نتیجه کری تاکید کرد که ایالات‌متحده می‌تواند منافع حاصل از «برنامه اقدام مشترک» را داشته باشد در حالی که در همان زمان اهرم چانه‌زنی با ایران را دارد. این وضعیت بستگی به این دارد که ایران درک کند که نمی‌تواند از میز مذاکره فراتر برود. تصمیم به تمدید هفت‌ماهه مذاکرات بخشی از راهبرد آمریکاست که بر اساس آن واشنگتن در پی آن است تا با کش‌دادن مذاکرات، ایران را به پذیرفتن مطالبات آمریکا در زمینه غنی‌سازی و رفع تحریم‌ها وادار کند. گری سیمور که مشاور اصلی اوباما در امور هسته‌ای ایران تا ژانویه2013 بود، اوایل سپتامبر2013 در اجلاس امنیت منطقه‌ای پیش‌بینی کرد که مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه 1+5 به توافق جامع واقعی منجر نخواهد شد و تنها به یک توافق موقت منجر می‌شود. سیمور که مدیر اجرایی تحقیقات در مرکز بلفر هاروارد در سیاست خارجی است، گفته بود طولانی‌شدن مذاکرات هسته‌ای با ایران به‌نفع اسراییل است.
سخنان سیمور نشان می‌دهد که دولت اوباما انگیزه‌ای قوی برای پافشاری در مواضع خود و کاهش عمده قابلیت‌های غنی‌سازی ایران دارد زیرا بعید است ایران به این تقاضا تن دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.