|

سفر رییس‌دفتر سیاسی حماس پس از 5 سال به ایران

«مشعل» دوباره در تهران

شرق: ایران سرانجام میزبانی «خالد مشعل» رییس دفتر سیاسی جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) را پذیرفت؛ میزبانی‌ای که بنا به اعلام برخی منابع عربی، با وساطت «سیدحسن نصرالله» دبیرکل حزب‌الله لبنان انجام می‌گیرد. عصر دیروز و پس از اعلام خبر توسط روزنامه «السفیر» لبنان «حسین امیرعبداللهیان»، معاون عربی-آفریقایی وزارت خارجه، از قطعی‌شدن سفر «مشعل» به تهران خبر داد.
«امیرعبداللهیان» در گفت‌وگو با «فارس» با تایید سفر «خالد مشعل» به تهران و با بیان اینکه زمان دقیق این سفر هنوز مشخص نیست و بعد از قطعی‌شدن، اطلاع‌رسانی خواهد شد، گفت: «روابط حماس با جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه قطع نشده است.» او ادامه داد: «ایران، کشورهای اسلامی و افکار عمومی منطقه هیچ‌گاه مردم مظلوم فلسطین را تنها نخواهند گذاشت.» چند ساعت پیش از اعلام رسمی خبر سفر «مشعل» به تهران، برخی رسانه‌های عربی از انجام این سفر با وساطت دبیرکل حزب‌الله لبنان خبر داده بودند.
مقدمات در تهران
به نظر می‌رسد مقدمات سفر آتی «مشعل» به تهران، در سفر هیاتی از حماس چیده شد که هفته گذشته انجام گرفت. پس از این سفر بود که «محمود الزهار»، عضو دفتر سیاسی جنبش حماس در مصاحبه با روزنامه «الاخبار» لبنان در مورد روابط این جنبش با ایران و نتایج سفر هیات حماس به تهران، گفت: «ما آشکارا اعلام کرده‌ایم که روابط میان حماس و ایران ادامه دارد؛ به ویژه اینکه ما سفر آشکاری داشته‌ایم و سفر اخیر، دومین سفر ماست و پیش از آن نیز سفر محرمانه‌ای داشته‌ایم.» او ادامه داد: «باید بگوییم که روابط با ایران پیش از جنگ غزه وجود داشت برای همین، سفر اخیر ما اتفاق عجیبی نبوده است و خلاصه بگویم که ما روابطمان را از سر گرفته‌ایم چراکه روابط ما تنها در مدت اندکی به دلیل رخدادهای سوریه قطع شد. هیچ بحثی در مورد قطع روابط با ایران وجود ندارد.»
بهاری که خزان شد
آخرین سفر «مشعل» به تهران تا آنجا که در منابع خبری آمده، مربوط به اسفند 1388 است. اما آخرین سفر مقامات حماس مربوط به سفر «اسماعیل هنیه»، نخست‌وزیر وقت دولت حماس بود که بهمن1390 انجام شد. اما پس از آن‌، همزمان با اوج‌گیری بحران سوریه، دیگر خبری از سفر به تهران نبود. سابقه روابط حماس با ایران به سال 1991 (1370-1371) بازمی‌گردد که این جنبش در کنفرانس حمایت از انتفاضه نخست فلسطین در تهران شرکت کرد و پس از آن، روابط دو طرف گسترش یافت. دوران انتفاضه الاقصی، بهار روابط ایران و حماس بود که با پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی سال2006 (1385-1384) فلسطین و همچنین روی‌کارآمدن «محمود احمدی‌نژاد» در ایران به اوج خود رسید. اما «خزان» این روابط با آغاز بحران سوریه، شروع شد. تا پیش از آغاز بحران سوریه، روابط «ایران» و «حماس»، روابطی فراتر از دوستانه بود و هرازگاهی، یکی از مقامات این جنبش به تهران سفر می‌کرد. اما با آغاز بحران سوریه، این جنبش که شاخه «اخوان‌المسلمین» فلسطین هم محسوب می‌شود، در قبال حاکمیت سوریه، مواضعی نامناسب گرفت.
جابه‌جایی دردسرساز
«حماس» در نخستین اقدام در منازعات مربوط به سوریه و بشار اسد و مخالفان مسلحش، اعلام بی‌طرفی کرد اما با گذشت مدتی از بحران سوریه، برخی از آنها به سمت مخالفان مسلح سوریه سوق پیدا کردند و گمان بردند که دیگر «دمشق» جای ماندن نیست. پس از گذشت مدتی از بحران، آنها در چرخشی از سمت ایران و سوریه به دامان «قطر» و «ترکیه» رفتند. این جنبش، دفتر سیاسی خود را از پایتخت سوریه به «دوحه» پایتخت «قطر» منتقل کردند. اثاث‌کشی «حماس» از «دمشق» به «دوحه» تنها اثاث‌کشی فیزیکی نبود؛ چرا که با این حرکت به غیراز مخالفت با «بشار اسد» میزبان سال‌های قبلشان از لحاظ فکری نیز رسما به اردوگاه سرسخت‌ترین حامیان مخالفان «بشار» رفت. اما این جابه‌جایی، شاید که نه، حتما برایشان گران تمام ‌شد. حماس هم برای جبران کمبودهایش بیشتر به سمت «اخوان» ترکیه، مصر و حاکمیت قطر رفت. هرچه به آنها نزدیک‌تر می‌شد، از تهران دورتر می‌شد.
ایران به ما پول نمی‌دهد
فروردین1392، دیگر صدای «حماس» بالا رفت، البته نه به شکل طلبکارانه که به شکل دردنامه؛ «صلاح البردویل» از مقامات ارشد جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه گفته بود: «به دنبال حوادث سوریه، حمایت‌های مالی ایران به حماس کاهش یافت به همین دلیل این جنبش هم‌اکنون با بحران مالی مواجه است.» او همچنین به تفاوت دیدگاه‌های بین ایران و حماس اشاره کرده و ادامه داده بود: «حمایت مالی ایران از حماس هم به دلیل مشکل در سوریه و تنش در روابط حماس و ایران و تفاوت دیدگاه‌ها میان دو طرف کاهش یافته است.»
سفری که لغو شد
آبان‌ماه سال‌گذشته بود که اختلافات ایران و حماس بیش از پیش نمایان شد؛ زمانی که برخی منابع در «حماس» خبر از لغو سفر «خالد مشعل» به تهران دادند. در آن زمان این منابع گفته بودند که «روحانی» رییس‌جمهوری ایران، زمانی را برای دیدار با «مشعل» نداشته و به همین دلیل این سفر لغو شد. هر چند «خالد قدومی» نماینده «حماس» در تهران این خبر را تکذیب کرد.
عدویی که برای حماس سبب خیر شد
هرچند مقامات ایرانی دلخوری‌های زیادی از رفتار «حماس» در ماجرای سوریه دارند، اما دشمن مشترکی به نام «اسراییل» آنها را به یکدیگر نزدیک کرد. اواخر اردیبهشت امسال بود که «حسین امیرعبداللهیان» معاون وزیر خارجه در حاشیه یک نشست در «دوحه» با «خالد مشعل» دیدار کرد. «امیرعبداللهیان» در مورد این دیدار گفته بود که تصور می‌کنم در روزهای آینده شاهد مواضع دقیق آقای خالد مشعل راجع به تحولات سوریه خواهیم بود. از همان جا بود که تقریبا می‌توان گفت که «حماس» متوجه شده بود که هیچ کشوری برایش «ایران» نمی‌شود. از طرفی 52روز حمله اسراییل به «غزه» همان «عدو»یی بود که برای «حماس» سبب «خیر» شد تا بار دیگر دو طرف به یکدیگر نزدیک شوند. ایران در طول جنگ، مانند همیشه از حماس و شاخه نظامی آن گردان‌های «قسام» حمایت تمام‌قد کرد تا پس از پایان جنگ در یک رژه گردان‌های «عزالدین قسام» سخنگوی آنها، از کمک‌های ایران تشکر و قدردانی کند.
ناکارآمدی چرخش
از سوی دیگر ناامیدی و سرخوردگی «حماس» نسبت به کمک‌های قطر، مصر و ترکیه را هم نمی‌توان در چرخش دوباره «حماس» به سمت «تهران» نادیده گرفت. شاید همین ناامیدی‌های باشد که باعث شده، سایت اسراییلی «دبکا» مدعی تلاش‌های «حماس» برای انتقال دفترش از «دوحه» به «تهران» شود. در طول روزهای جنگ غزه در تابستان گذشته، ارتباطات بار دیگر احیا شد. «خالد مشعل» با «علی لاریجانی» رییس مجلس و «محمدجواد ظریف» وزیر خارجه ایران تلفنی گفت‌وگو کرد.
روابط دوباره کم‌کم رو به گرمی گرویده است. پس از پایان جنگ 52روزه، بارها از تدارک برای سفر «مشعل» به تهران سخن گفته شد. هرچند مقامات «حماس» معتقدند که اکنون بهترین زمان برای ترمیم روابط ایران و حماس است، ولی لااقل سیاست‌های اعلامی‌ مقامات ایرانی، نشانی از کمرنگ‌شدن روابط بین دو متحد قدیمی نداشت و هرچه از کاهش یا قطع روابط گفته می‌شد، از سوی مقامات «حماس» بوده است.

شرق: ایران سرانجام میزبانی «خالد مشعل» رییس دفتر سیاسی جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) را پذیرفت؛ میزبانی‌ای که بنا به اعلام برخی منابع عربی، با وساطت «سیدحسن نصرالله» دبیرکل حزب‌الله لبنان انجام می‌گیرد. عصر دیروز و پس از اعلام خبر توسط روزنامه «السفیر» لبنان «حسین امیرعبداللهیان»، معاون عربی-آفریقایی وزارت خارجه، از قطعی‌شدن سفر «مشعل» به تهران خبر داد.
«امیرعبداللهیان» در گفت‌وگو با «فارس» با تایید سفر «خالد مشعل» به تهران و با بیان اینکه زمان دقیق این سفر هنوز مشخص نیست و بعد از قطعی‌شدن، اطلاع‌رسانی خواهد شد، گفت: «روابط حماس با جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه قطع نشده است.» او ادامه داد: «ایران، کشورهای اسلامی و افکار عمومی منطقه هیچ‌گاه مردم مظلوم فلسطین را تنها نخواهند گذاشت.» چند ساعت پیش از اعلام رسمی خبر سفر «مشعل» به تهران، برخی رسانه‌های عربی از انجام این سفر با وساطت دبیرکل حزب‌الله لبنان خبر داده بودند.
مقدمات در تهران
به نظر می‌رسد مقدمات سفر آتی «مشعل» به تهران، در سفر هیاتی از حماس چیده شد که هفته گذشته انجام گرفت. پس از این سفر بود که «محمود الزهار»، عضو دفتر سیاسی جنبش حماس در مصاحبه با روزنامه «الاخبار» لبنان در مورد روابط این جنبش با ایران و نتایج سفر هیات حماس به تهران، گفت: «ما آشکارا اعلام کرده‌ایم که روابط میان حماس و ایران ادامه دارد؛ به ویژه اینکه ما سفر آشکاری داشته‌ایم و سفر اخیر، دومین سفر ماست و پیش از آن نیز سفر محرمانه‌ای داشته‌ایم.» او ادامه داد: «باید بگوییم که روابط با ایران پیش از جنگ غزه وجود داشت برای همین، سفر اخیر ما اتفاق عجیبی نبوده است و خلاصه بگویم که ما روابطمان را از سر گرفته‌ایم چراکه روابط ما تنها در مدت اندکی به دلیل رخدادهای سوریه قطع شد. هیچ بحثی در مورد قطع روابط با ایران وجود ندارد.»
بهاری که خزان شد
آخرین سفر «مشعل» به تهران تا آنجا که در منابع خبری آمده، مربوط به اسفند 1388 است. اما آخرین سفر مقامات حماس مربوط به سفر «اسماعیل هنیه»، نخست‌وزیر وقت دولت حماس بود که بهمن1390 انجام شد. اما پس از آن‌، همزمان با اوج‌گیری بحران سوریه، دیگر خبری از سفر به تهران نبود. سابقه روابط حماس با ایران به سال 1991 (1370-1371) بازمی‌گردد که این جنبش در کنفرانس حمایت از انتفاضه نخست فلسطین در تهران شرکت کرد و پس از آن، روابط دو طرف گسترش یافت. دوران انتفاضه الاقصی، بهار روابط ایران و حماس بود که با پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی سال2006 (1385-1384) فلسطین و همچنین روی‌کارآمدن «محمود احمدی‌نژاد» در ایران به اوج خود رسید. اما «خزان» این روابط با آغاز بحران سوریه، شروع شد. تا پیش از آغاز بحران سوریه، روابط «ایران» و «حماس»، روابطی فراتر از دوستانه بود و هرازگاهی، یکی از مقامات این جنبش به تهران سفر می‌کرد. اما با آغاز بحران سوریه، این جنبش که شاخه «اخوان‌المسلمین» فلسطین هم محسوب می‌شود، در قبال حاکمیت سوریه، مواضعی نامناسب گرفت.
جابه‌جایی دردسرساز
«حماس» در نخستین اقدام در منازعات مربوط به سوریه و بشار اسد و مخالفان مسلحش، اعلام بی‌طرفی کرد اما با گذشت مدتی از بحران سوریه، برخی از آنها به سمت مخالفان مسلح سوریه سوق پیدا کردند و گمان بردند که دیگر «دمشق» جای ماندن نیست. پس از گذشت مدتی از بحران، آنها در چرخشی از سمت ایران و سوریه به دامان «قطر» و «ترکیه» رفتند. این جنبش، دفتر سیاسی خود را از پایتخت سوریه به «دوحه» پایتخت «قطر» منتقل کردند. اثاث‌کشی «حماس» از «دمشق» به «دوحه» تنها اثاث‌کشی فیزیکی نبود؛ چرا که با این حرکت به غیراز مخالفت با «بشار اسد» میزبان سال‌های قبلشان از لحاظ فکری نیز رسما به اردوگاه سرسخت‌ترین حامیان مخالفان «بشار» رفت. اما این جابه‌جایی، شاید که نه، حتما برایشان گران تمام ‌شد. حماس هم برای جبران کمبودهایش بیشتر به سمت «اخوان» ترکیه، مصر و حاکمیت قطر رفت. هرچه به آنها نزدیک‌تر می‌شد، از تهران دورتر می‌شد.
ایران به ما پول نمی‌دهد
فروردین1392، دیگر صدای «حماس» بالا رفت، البته نه به شکل طلبکارانه که به شکل دردنامه؛ «صلاح البردویل» از مقامات ارشد جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه گفته بود: «به دنبال حوادث سوریه، حمایت‌های مالی ایران به حماس کاهش یافت به همین دلیل این جنبش هم‌اکنون با بحران مالی مواجه است.» او همچنین به تفاوت دیدگاه‌های بین ایران و حماس اشاره کرده و ادامه داده بود: «حمایت مالی ایران از حماس هم به دلیل مشکل در سوریه و تنش در روابط حماس و ایران و تفاوت دیدگاه‌ها میان دو طرف کاهش یافته است.»
سفری که لغو شد
آبان‌ماه سال‌گذشته بود که اختلافات ایران و حماس بیش از پیش نمایان شد؛ زمانی که برخی منابع در «حماس» خبر از لغو سفر «خالد مشعل» به تهران دادند. در آن زمان این منابع گفته بودند که «روحانی» رییس‌جمهوری ایران، زمانی را برای دیدار با «مشعل» نداشته و به همین دلیل این سفر لغو شد. هر چند «خالد قدومی» نماینده «حماس» در تهران این خبر را تکذیب کرد.
عدویی که برای حماس سبب خیر شد
هرچند مقامات ایرانی دلخوری‌های زیادی از رفتار «حماس» در ماجرای سوریه دارند، اما دشمن مشترکی به نام «اسراییل» آنها را به یکدیگر نزدیک کرد. اواخر اردیبهشت امسال بود که «حسین امیرعبداللهیان» معاون وزیر خارجه در حاشیه یک نشست در «دوحه» با «خالد مشعل» دیدار کرد. «امیرعبداللهیان» در مورد این دیدار گفته بود که تصور می‌کنم در روزهای آینده شاهد مواضع دقیق آقای خالد مشعل راجع به تحولات سوریه خواهیم بود. از همان جا بود که تقریبا می‌توان گفت که «حماس» متوجه شده بود که هیچ کشوری برایش «ایران» نمی‌شود. از طرفی 52روز حمله اسراییل به «غزه» همان «عدو»یی بود که برای «حماس» سبب «خیر» شد تا بار دیگر دو طرف به یکدیگر نزدیک شوند. ایران در طول جنگ، مانند همیشه از حماس و شاخه نظامی آن گردان‌های «قسام» حمایت تمام‌قد کرد تا پس از پایان جنگ در یک رژه گردان‌های «عزالدین قسام» سخنگوی آنها، از کمک‌های ایران تشکر و قدردانی کند.
ناکارآمدی چرخش
از سوی دیگر ناامیدی و سرخوردگی «حماس» نسبت به کمک‌های قطر، مصر و ترکیه را هم نمی‌توان در چرخش دوباره «حماس» به سمت «تهران» نادیده گرفت. شاید همین ناامیدی‌های باشد که باعث شده، سایت اسراییلی «دبکا» مدعی تلاش‌های «حماس» برای انتقال دفترش از «دوحه» به «تهران» شود. در طول روزهای جنگ غزه در تابستان گذشته، ارتباطات بار دیگر احیا شد. «خالد مشعل» با «علی لاریجانی» رییس مجلس و «محمدجواد ظریف» وزیر خارجه ایران تلفنی گفت‌وگو کرد.
روابط دوباره کم‌کم رو به گرمی گرویده است. پس از پایان جنگ 52روزه، بارها از تدارک برای سفر «مشعل» به تهران سخن گفته شد. هرچند مقامات «حماس» معتقدند که اکنون بهترین زمان برای ترمیم روابط ایران و حماس است، ولی لااقل سیاست‌های اعلامی‌ مقامات ایرانی، نشانی از کمرنگ‌شدن روابط بین دو متحد قدیمی نداشت و هرچه از کاهش یا قطع روابط گفته می‌شد، از سوی مقامات «حماس» بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.