نگاه
دانشگاه فرهنگیان
مهدی بهلولی / کارشناس آموزشی
آیا برپایی دانشگاه فرهنگیان، میتواند به بهبود وضع آموزش و پرورش بینجامد؟ این پرسشی است که من در این نوشتار کوتاه، میخواهم تا اندازهای به آن بپردازم. 1- دانشگاه فرهنگیان یا دانشگاه آموزش و پرورش، دانشگاهی است که پیش از این در برخی از کشورهای جهان، راهاندازی شده است. برای نمونه، دانشگاه آموزش و پرورش پاکستان، در سال 2002 آغاز به کار کرد، یا کشورهایی همچون انگلستان، ایسلند و ژاپن- گرچه با بزرگی و گستردگی گوناگون- از مدرسه، دانشکده یا دانشگاه آموزش و پرورش برخوردارند. آلمان نیز، مدرسه عالی آموزش و پرورش دارد که بالاترین مدرکی که به دانش آموختگانش میدهد، کارشناسی است. از این رو، دانشگاه فرهنگیان، نهادی شناخته شده با کارکردی کموبیش تعریف شده است. در ایران نیز، سالها، دانشکدههای تربیتمعلم، نقش دانشگاههایی را بازی میکردند که تا مقطع کاردانی، به آموزش نیرو میپرداختند. دانشگاه یا دانشکده فرهنگیان، مانند دانشگاه یا دانشکده هنر، که بر آموزش هنر تمرکز میکند، به آموزش آموزشگری میپردازد- البته آنچنان که کار به دستان آموزشی کشور میگویند از این پس، استخدام نیروهای آموزش و پرورش نیز قرار است از دانش آموختگان
این دانشگاه انجام پذیرد. 2- در آسیبشناسی آموزش و پرورش ایران، نمیتوان از ایستایی اندیشه آموزشی و دوری سپهر آموزش از نظریهپردازیهای نوین، چشم پوشید. اما این کاستی، تنها از آن گستره آموزش نیست و کموبیش زمینههای دیگر علمی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را نیز دربرمیگیرد. میتوان گفت دانشگاههای ایران و دیگر نهادهایی که به گونهای با اندیشهورزی و نظریهپردازیهای نوین در پیوندند، آنچنان که باید و شاید، کارآمد نیستند. از این رو، اگر هدف از برپایی دانشگاه فرهنگیان، رونق بخشیدن به اندیشهورزی آموزشی است، نمیتوان چندان به آن دل بست، چرا که دانشگاه فرهنگیان نیز، در همین سپهر دانشگاهی خواهد زیست. بگذریم از اینکه با نگاهی به اساسنامه این دانشگاه، به هیچ رو چنین هدفی- دامنزدن به نظریهپردازی آموزشی و پویایی اندیشه آموزشی، در اولویت قرار ندارد. گویا آنچه که این دانشگاه جستوجو میکند پرورش آموزگارانی است که با اندیشهها و باورهای فرهنگی- اجتماعی کارگزاران و کاربهدستان آموزشی کشور، بیش از پیش، هماهنگ باشند. 3- آموزش و پرورش در ایران، با کاستی و نابسامانیهای بسیاری روبهرو است که همگان پذیرفته و میپذیرند و از این
رو، سالهاست که از دگرگونیهای بنیادین در آموزش و پرورش سخنها شنیده میشود. اما آیا راهاندازی دانشگاه فرهنگیان، درمان یا بخشی از درمان دردهای آموزش و پرورش است؟ دانشگاه فرهنگیان، به راستی، میخواهد به کدام یک از کمبودهای آموزش و پرورش پاسخ بگوید؟ اینکه در هر استان، همه دانشجویان دبیری دانشگاههای دیگر را در یک دانشگاه -یا بهتر است بگوییم در دو دانشگاه، یکی دخترانه و یکی پسرانه- گرد هم آوریم، میتواند کمبود بودجه آموزشی کشور را جبران کند؟ آیا شلوغی کلاسهای درس و کمبود فضای استاندارد مدرسهها، رفع خواهند شد؟ آیا از شمار میلیونی کودکان بازمانده از آموزش، کاسته خواهد شد؟ و البته بسیاری از پرسشهای دیگر. در یک آسیبشناسی از آموزش و پرورش، یکی از سازههای مهم افت آموزشی، بیانگیزگی یا کمانگیزگی بسیاری از آموزگاران است. این رخداد، چندان هم به این مساله بستگی ندارد که آموزگار، در دانشگاه، در رشته دبیری درس خوانده یا نه، از دیگر رشتهها به آموزش و پرورش آمده است یا اینکه پس از پایان دانشگاه، چند سال حقالتدریس بوده و پس از آن، به استخدام آموزش و پرورش درآمده است. در آموزش و پرورش، شرایط معیشتی و مادی فرهنگیان،
دست به دست سازههای دیگری همچون مدیریت متمرکز و نقش نداشتن آموزگار در بخش بزرگی از گستره کاری خویش داده و دستاوردش این شده که بسیاری از آموزگاران، در همان سالهای نخست، انگیزه کاری خویش را از دست بدهند. جدا کردن دانشجویان دبیری از دیگر دانشجویان نیز، راه چاره این درد نیست. از این رو، ریشههای بنیادی دشواریهای آموزشی ایران را باید در خود آموزش و پرورش و وضعیت آن جستوجو کرد و نه در شرایط دانشگاهی فرهنگیان. از این رو از دید این نگارنده، دانشگاه فرهنگیان، درد چندانی از دردهای آموزش ایران را درمان نخواهد کرد؛ بگذریم از اینکه با مدیریت سلیقهای و ناعلمی، چه بسا در آینده بتواند به نابسامانیهای بیشتر آموزش و پرورش دامن بزند.
آیا برپایی دانشگاه فرهنگیان، میتواند به بهبود وضع آموزش و پرورش بینجامد؟ این پرسشی است که من در این نوشتار کوتاه، میخواهم تا اندازهای به آن بپردازم. 1- دانشگاه فرهنگیان یا دانشگاه آموزش و پرورش، دانشگاهی است که پیش از این در برخی از کشورهای جهان، راهاندازی شده است. برای نمونه، دانشگاه آموزش و پرورش پاکستان، در سال 2002 آغاز به کار کرد، یا کشورهایی همچون انگلستان، ایسلند و ژاپن- گرچه با بزرگی و گستردگی گوناگون- از مدرسه، دانشکده یا دانشگاه آموزش و پرورش برخوردارند. آلمان نیز، مدرسه عالی آموزش و پرورش دارد که بالاترین مدرکی که به دانش آموختگانش میدهد، کارشناسی است. از این رو، دانشگاه فرهنگیان، نهادی شناخته شده با کارکردی کموبیش تعریف شده است. در ایران نیز، سالها، دانشکدههای تربیتمعلم، نقش دانشگاههایی را بازی میکردند که تا مقطع کاردانی، به آموزش نیرو میپرداختند. دانشگاه یا دانشکده فرهنگیان، مانند دانشگاه یا دانشکده هنر، که بر آموزش هنر تمرکز میکند، به آموزش آموزشگری میپردازد- البته آنچنان که کار به دستان آموزشی کشور میگویند از این پس، استخدام نیروهای آموزش و پرورش نیز قرار است از دانش آموختگان
این دانشگاه انجام پذیرد. 2- در آسیبشناسی آموزش و پرورش ایران، نمیتوان از ایستایی اندیشه آموزشی و دوری سپهر آموزش از نظریهپردازیهای نوین، چشم پوشید. اما این کاستی، تنها از آن گستره آموزش نیست و کموبیش زمینههای دیگر علمی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را نیز دربرمیگیرد. میتوان گفت دانشگاههای ایران و دیگر نهادهایی که به گونهای با اندیشهورزی و نظریهپردازیهای نوین در پیوندند، آنچنان که باید و شاید، کارآمد نیستند. از این رو، اگر هدف از برپایی دانشگاه فرهنگیان، رونق بخشیدن به اندیشهورزی آموزشی است، نمیتوان چندان به آن دل بست، چرا که دانشگاه فرهنگیان نیز، در همین سپهر دانشگاهی خواهد زیست. بگذریم از اینکه با نگاهی به اساسنامه این دانشگاه، به هیچ رو چنین هدفی- دامنزدن به نظریهپردازی آموزشی و پویایی اندیشه آموزشی، در اولویت قرار ندارد. گویا آنچه که این دانشگاه جستوجو میکند پرورش آموزگارانی است که با اندیشهها و باورهای فرهنگی- اجتماعی کارگزاران و کاربهدستان آموزشی کشور، بیش از پیش، هماهنگ باشند. 3- آموزش و پرورش در ایران، با کاستی و نابسامانیهای بسیاری روبهرو است که همگان پذیرفته و میپذیرند و از این
رو، سالهاست که از دگرگونیهای بنیادین در آموزش و پرورش سخنها شنیده میشود. اما آیا راهاندازی دانشگاه فرهنگیان، درمان یا بخشی از درمان دردهای آموزش و پرورش است؟ دانشگاه فرهنگیان، به راستی، میخواهد به کدام یک از کمبودهای آموزش و پرورش پاسخ بگوید؟ اینکه در هر استان، همه دانشجویان دبیری دانشگاههای دیگر را در یک دانشگاه -یا بهتر است بگوییم در دو دانشگاه، یکی دخترانه و یکی پسرانه- گرد هم آوریم، میتواند کمبود بودجه آموزشی کشور را جبران کند؟ آیا شلوغی کلاسهای درس و کمبود فضای استاندارد مدرسهها، رفع خواهند شد؟ آیا از شمار میلیونی کودکان بازمانده از آموزش، کاسته خواهد شد؟ و البته بسیاری از پرسشهای دیگر. در یک آسیبشناسی از آموزش و پرورش، یکی از سازههای مهم افت آموزشی، بیانگیزگی یا کمانگیزگی بسیاری از آموزگاران است. این رخداد، چندان هم به این مساله بستگی ندارد که آموزگار، در دانشگاه، در رشته دبیری درس خوانده یا نه، از دیگر رشتهها به آموزش و پرورش آمده است یا اینکه پس از پایان دانشگاه، چند سال حقالتدریس بوده و پس از آن، به استخدام آموزش و پرورش درآمده است. در آموزش و پرورش، شرایط معیشتی و مادی فرهنگیان،
دست به دست سازههای دیگری همچون مدیریت متمرکز و نقش نداشتن آموزگار در بخش بزرگی از گستره کاری خویش داده و دستاوردش این شده که بسیاری از آموزگاران، در همان سالهای نخست، انگیزه کاری خویش را از دست بدهند. جدا کردن دانشجویان دبیری از دیگر دانشجویان نیز، راه چاره این درد نیست. از این رو، ریشههای بنیادی دشواریهای آموزشی ایران را باید در خود آموزش و پرورش و وضعیت آن جستوجو کرد و نه در شرایط دانشگاهی فرهنگیان. از این رو از دید این نگارنده، دانشگاه فرهنگیان، درد چندانی از دردهای آموزش ایران را درمان نخواهد کرد؛ بگذریم از اینکه با مدیریت سلیقهای و ناعلمی، چه بسا در آینده بتواند به نابسامانیهای بیشتر آموزش و پرورش دامن بزند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.