|

مرکز پژوهش‌های مجلس‌شورای‌اسلامی:

بودجه پژوهشی سال1394، 34درصد افزایش یافته است

خبرآنلاین: مجلس‌شورای‌اسلامی به‌زودی بررسی لایحه بودجه سال۹۴ را شروع می‌کند. پس از انتشار مواد لایحه پیشنهادی دولت، حرف‌وحدیث‌ها درباره بودجه پژوهشی شروع شد؛ عده‌ای از کم‌بودن مقدار بودجه گله کردند و از کاهش بودجه نسبت به سال قبل گفتند. عده‌ای عددی را به معنای افزایش بیان کردند و احساس رضایتی هم کردند. در این میان کسانی هم بودند که به اشتباه ارقامی را به رخ کشیده و حتی آن را در سال‌های اخیر بی‌سابقه دانستند.
علیرضا دلیری، معاون توسعه مدیریت و منابع معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری درباره افزایش بودجه پژوهشی گفت: براساس لایحه بودجه سال94 که به مجلس ارسال شده، در سال آینده بودجه علم و پژوهش کشور بالاتر از یک‌درصد نسبت به کل بودجه کشور خواهد بود که این موضوع برای نخستین‌بار صورت گرفته است.
به گفته او در بودجه سال آینده، بودجه پژوهشی به صورت قابل‌توجهی افزایش یافته و نسبت به سال93 حدود 34درصد افزایش داشته که این میزان رشد، موکد این موضوع است که دولت نیز با توجه به تکالیف سیاست‌های ابلاغی از سوی مقام‌معظم‌رهبری به این حوزه توجه خوبی داشته ولی جا دارد تا نگاه ویژه‌تری نیز به بحث علم، فناوری و پژوهش داشته باشند. این درحالی است که بودجه پژوهشی وزارت علوم در آمار و ارقام، کم شده است. ویژگی افزایش بودجه پژوهشی در لایحه بودجه سال۹۴، چندبخشی‌بودن این بودجه و اختصاص هرعدد به هر بخش است. درواقع بودجه پژوهشی تنها مربوط به وزارت علوم نمی‌شود.
کل اعتبارات دولتی اختصاص‌یافته به پژوهش (تحقیق‌و‌توسعه) در هرسال به این صورت است: اعتبارات برنامه‌های تحقیق و توسعه، اعتبارات پژوهشی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و اعتبارات هزینه‌ای و تملک‌ دارایی‌های سرمایه‌ای تحقیق‌و‌توسعه در ردیف‌های متفرقه.
مرکز پژوهش‌های مجلس در بررسی اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه در لایحه بودجه سال1394 به این نتیجه رسیده که با توجه به حجم اعتبارات برنامه‌ای تحقیق و توسعه باید با 24درصد افزایش نسبت به قانون بودجه سال1393 به حدود 47هزارمیلیاردریال می‌رسیده است. این رقم معادل حدود 1/75درصد از بودجه عمومی دولت است. اگر اعتبارات پژوهشی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و اعتبارات هزینه‌ای و تملک‌دارایی‌های سرمایه‌های تحقیق و توسعه در ردیف‌های متفرقه نیز به اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه افزوده شود کل اعتبارات پژوهشی دولتی به حدود 58هزارمیلیاردریال می‌رسد که نسبت به سال1393، 25درصد رشد نشان می‌دهد.
همچنین در لایحه بودجه سال1394 نسبت کل اعتبارات پژوهشی به بودجه کل کشور 0/69درصد است. این در حالی است که بررسی شاخص شدت تحقیق و توسعه دولتی طی سال‌های1388 تا 1394 نشان می‌دهد که با وجود افزایش مقدار مطلق اعتبارات پژوهشی دولتی و به‌دلیل اینکه تولید ناخالص داخلی با نرخ بیشتری رشد می‌کند نسبت اعتبارات پژوهشی به تولید ناخالص داخلی طی پنج‌سال گذشته روندی کاهشی داشته است. از این‌رو به‌نظر می‌رسد با تداوم این روند تحقق اهداف کلان حوزه پژوهش (یعنی افزایش سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی به چهاردرصد تا سال۱۴۰۴) امکان‌پذیر نخواهد بود.
افزایش 24 درصدی اعتبارات برنامه‌ای تحقیق و توسعه
براساس اطلاعات مطرح شده، برای انتخاب فعالیت‌های تحقیق و توسعه صرفا به‌عنوان برنامه‌ها اکتفا نشده است بلکه ماهیت برنامه‌ها با توجه به فعالیت‌هایی که ذیل هر برنامه انجام می‌شود مدنظر قرار گرفته است. بنابراین ممکن است به‌نظر برسد که برنامه‌هایی نظیر برنامه مدیریت و راهبری علم و فناوری، برنامه تعامل و انتشار علم و فناوری و... ماهیتی پژوهشی ندارند و نباید در هزینه‌کرد تحقیق و توسعه لحاظ شوند. اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که بخشی از اعتبارات آنها صرف تحقیق‌وتوسعه می‌شود. در مورد برنامه‌هایی نظیر برنامه پژوهش کاربردی نیز ممکن است به‌نظر برسد کل اعتبار این برنامه صرف تحقیق‌وتوسعه می‌شود. اما در این مورد نیز فعالیت‌های زیر برنامه نشان می‌دهند که بخشی از اعتبارات صرف فعالیت‌های غیرپژوهشی می‌شود که از اعتبار کل برنامه کسر شده است.
بررسی اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه نشان می‌دهد حجم اعتبارات برنامه تحقیق‌وتوسعه در قانون بودجه سال1394 حدود 24درصد افزایش داشته است. البته در لایحه بودجه سال1394 تغییرات نسبتا زیادی از حیث ردیف‌های برنامه‌ای رخ داده است. به‌عنوان مثال برخی ردیف‌های برنامه‌ای که در قانون بودجه سال1393 به‌صورت یک ردیف مستقل وجود داشت در لایحه سال1394 حذف شده و به شکل فعالیت به زیر برنامه‌های دیگر منتقل شده است.
سهم 1/75درصدی اعتبارات برنامه و توسعه از بودجه عمومی دولت
نکته حایز اهمیت دیگر این است که مشاهده می‌شود به‌جز سال1388 در بقیه سال‌ها کمتر از دودرصد اعتبارات بودجه عمومی دولت در برنامه‌های مرتبط با تحقیق‌وپژوهش گنجانده شده است.
در لایحه بودجه سال1394 نیز 1/75درصد از اعتبارات بودجه عمومی دولت به اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه اختصاص یافته است که نسبت به لایحه بودجه سال گذشته 0/15درصد افزایش یافته است.
همان‌طور که مشاهده می‌شود کل اعتبارات پژوهشی دولتی در لایحه بودجه سال1394 نسبت به قانون بودجه سال1393، 25درصد رشد داشته است.
سهم پژوهش در صنایع دفاع از بودجه شرکت‌های دولتی
در لایحه بودجه1394 کل هزینه امور پژوهشی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت 6,560,284 میلیون‌ریال است. بر این اساس تمامی شرکت‌هایی که بیش از یک‌درصد از این مبلغ را تامین کرده‌اند؛ یعنی هزینه امور پژوهشی آنها بیش از 65هزار‌میلیون‌ریال باشد. سازمان صنایع دفاع نزدیک به 53درصد از کل بودجه پژوهشی شرکت‌های دولتی را به خود اختصاص داده است.
77درصد رشد بودجه توسعه فناوری
اعتبارات برنامه‌های توسعه فناوری به نوآوری، کارآفرینی و تجاری‌سازی فناوری و... در بودجه تحقیق و توسعه محاسبه نشده است. انتخاب برنامه‌ها و اعتبارات مرتبط با این موضوعات، براساس تعریف و ماهیت فعالیت‌های ذیل برنامه‌های مرتبط انجام شده و در مجموع آن اعتبارات در لایحه بودجه سال1394 نسبت به قانون بودجه سال1393 حدود 77درصد رشد داشته است.

خبرآنلاین: مجلس‌شورای‌اسلامی به‌زودی بررسی لایحه بودجه سال۹۴ را شروع می‌کند. پس از انتشار مواد لایحه پیشنهادی دولت، حرف‌وحدیث‌ها درباره بودجه پژوهشی شروع شد؛ عده‌ای از کم‌بودن مقدار بودجه گله کردند و از کاهش بودجه نسبت به سال قبل گفتند. عده‌ای عددی را به معنای افزایش بیان کردند و احساس رضایتی هم کردند. در این میان کسانی هم بودند که به اشتباه ارقامی را به رخ کشیده و حتی آن را در سال‌های اخیر بی‌سابقه دانستند.
علیرضا دلیری، معاون توسعه مدیریت و منابع معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری درباره افزایش بودجه پژوهشی گفت: براساس لایحه بودجه سال94 که به مجلس ارسال شده، در سال آینده بودجه علم و پژوهش کشور بالاتر از یک‌درصد نسبت به کل بودجه کشور خواهد بود که این موضوع برای نخستین‌بار صورت گرفته است.
به گفته او در بودجه سال آینده، بودجه پژوهشی به صورت قابل‌توجهی افزایش یافته و نسبت به سال93 حدود 34درصد افزایش داشته که این میزان رشد، موکد این موضوع است که دولت نیز با توجه به تکالیف سیاست‌های ابلاغی از سوی مقام‌معظم‌رهبری به این حوزه توجه خوبی داشته ولی جا دارد تا نگاه ویژه‌تری نیز به بحث علم، فناوری و پژوهش داشته باشند. این درحالی است که بودجه پژوهشی وزارت علوم در آمار و ارقام، کم شده است. ویژگی افزایش بودجه پژوهشی در لایحه بودجه سال۹۴، چندبخشی‌بودن این بودجه و اختصاص هرعدد به هر بخش است. درواقع بودجه پژوهشی تنها مربوط به وزارت علوم نمی‌شود.
کل اعتبارات دولتی اختصاص‌یافته به پژوهش (تحقیق‌و‌توسعه) در هرسال به این صورت است: اعتبارات برنامه‌های تحقیق و توسعه، اعتبارات پژوهشی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و اعتبارات هزینه‌ای و تملک‌ دارایی‌های سرمایه‌ای تحقیق‌و‌توسعه در ردیف‌های متفرقه.
مرکز پژوهش‌های مجلس در بررسی اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه در لایحه بودجه سال1394 به این نتیجه رسیده که با توجه به حجم اعتبارات برنامه‌ای تحقیق و توسعه باید با 24درصد افزایش نسبت به قانون بودجه سال1393 به حدود 47هزارمیلیاردریال می‌رسیده است. این رقم معادل حدود 1/75درصد از بودجه عمومی دولت است. اگر اعتبارات پژوهشی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و اعتبارات هزینه‌ای و تملک‌دارایی‌های سرمایه‌های تحقیق و توسعه در ردیف‌های متفرقه نیز به اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه افزوده شود کل اعتبارات پژوهشی دولتی به حدود 58هزارمیلیاردریال می‌رسد که نسبت به سال1393، 25درصد رشد نشان می‌دهد.
همچنین در لایحه بودجه سال1394 نسبت کل اعتبارات پژوهشی به بودجه کل کشور 0/69درصد است. این در حالی است که بررسی شاخص شدت تحقیق و توسعه دولتی طی سال‌های1388 تا 1394 نشان می‌دهد که با وجود افزایش مقدار مطلق اعتبارات پژوهشی دولتی و به‌دلیل اینکه تولید ناخالص داخلی با نرخ بیشتری رشد می‌کند نسبت اعتبارات پژوهشی به تولید ناخالص داخلی طی پنج‌سال گذشته روندی کاهشی داشته است. از این‌رو به‌نظر می‌رسد با تداوم این روند تحقق اهداف کلان حوزه پژوهش (یعنی افزایش سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی به چهاردرصد تا سال۱۴۰۴) امکان‌پذیر نخواهد بود.
افزایش 24 درصدی اعتبارات برنامه‌ای تحقیق و توسعه
براساس اطلاعات مطرح شده، برای انتخاب فعالیت‌های تحقیق و توسعه صرفا به‌عنوان برنامه‌ها اکتفا نشده است بلکه ماهیت برنامه‌ها با توجه به فعالیت‌هایی که ذیل هر برنامه انجام می‌شود مدنظر قرار گرفته است. بنابراین ممکن است به‌نظر برسد که برنامه‌هایی نظیر برنامه مدیریت و راهبری علم و فناوری، برنامه تعامل و انتشار علم و فناوری و... ماهیتی پژوهشی ندارند و نباید در هزینه‌کرد تحقیق و توسعه لحاظ شوند. اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که بخشی از اعتبارات آنها صرف تحقیق‌وتوسعه می‌شود. در مورد برنامه‌هایی نظیر برنامه پژوهش کاربردی نیز ممکن است به‌نظر برسد کل اعتبار این برنامه صرف تحقیق‌وتوسعه می‌شود. اما در این مورد نیز فعالیت‌های زیر برنامه نشان می‌دهند که بخشی از اعتبارات صرف فعالیت‌های غیرپژوهشی می‌شود که از اعتبار کل برنامه کسر شده است.
بررسی اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه نشان می‌دهد حجم اعتبارات برنامه تحقیق‌وتوسعه در قانون بودجه سال1394 حدود 24درصد افزایش داشته است. البته در لایحه بودجه سال1394 تغییرات نسبتا زیادی از حیث ردیف‌های برنامه‌ای رخ داده است. به‌عنوان مثال برخی ردیف‌های برنامه‌ای که در قانون بودجه سال1393 به‌صورت یک ردیف مستقل وجود داشت در لایحه سال1394 حذف شده و به شکل فعالیت به زیر برنامه‌های دیگر منتقل شده است.
سهم 1/75درصدی اعتبارات برنامه و توسعه از بودجه عمومی دولت
نکته حایز اهمیت دیگر این است که مشاهده می‌شود به‌جز سال1388 در بقیه سال‌ها کمتر از دودرصد اعتبارات بودجه عمومی دولت در برنامه‌های مرتبط با تحقیق‌وپژوهش گنجانده شده است.
در لایحه بودجه سال1394 نیز 1/75درصد از اعتبارات بودجه عمومی دولت به اعتبارات برنامه‌ای تحقیق‌وتوسعه اختصاص یافته است که نسبت به لایحه بودجه سال گذشته 0/15درصد افزایش یافته است.
همان‌طور که مشاهده می‌شود کل اعتبارات پژوهشی دولتی در لایحه بودجه سال1394 نسبت به قانون بودجه سال1393، 25درصد رشد داشته است.
سهم پژوهش در صنایع دفاع از بودجه شرکت‌های دولتی
در لایحه بودجه1394 کل هزینه امور پژوهشی شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت 6,560,284 میلیون‌ریال است. بر این اساس تمامی شرکت‌هایی که بیش از یک‌درصد از این مبلغ را تامین کرده‌اند؛ یعنی هزینه امور پژوهشی آنها بیش از 65هزار‌میلیون‌ریال باشد. سازمان صنایع دفاع نزدیک به 53درصد از کل بودجه پژوهشی شرکت‌های دولتی را به خود اختصاص داده است.
77درصد رشد بودجه توسعه فناوری
اعتبارات برنامه‌های توسعه فناوری به نوآوری، کارآفرینی و تجاری‌سازی فناوری و... در بودجه تحقیق و توسعه محاسبه نشده است. انتخاب برنامه‌ها و اعتبارات مرتبط با این موضوعات، براساس تعریف و ماهیت فعالیت‌های ذیل برنامه‌های مرتبط انجام شده و در مجموع آن اعتبارات در لایحه بودجه سال1394 نسبت به قانون بودجه سال1393 حدود 77درصد رشد داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.