|

درس‌آموزی تونس از مصر

محمدعلی سبحانی . سفیر پیشین ایران در لبنان

«باجی قائد السبسی» و «منصف المرزوقی» در شرایطی برای کسب سمت ریاست‌جمهوری در انتخابات تونس حاضر شدند که با وجود رقیب‌بودن در این مبارزه، وجه‌تشابه زیادی داشتند؛ هردو دارای تفکرات سکولار بودند. اما هم در شخصیت و هم در نوع نگرش به باید‌هاونبایدهای اسلام، با یکدیگر اختلاف سلیقه داشتند. المرزوقی برخاسته از جنبش‌های حقوقی حاضر در انقلاب این کشور و در حقیقت رییس‌جمهوری موقت انقلابیون بود؛ اما السبسی با وجود اینکه تحرکات زیادی در راستای پیروزی انقلاب مردم تونس داشت، در سیستم «زین‌‌العابدین بن‌علی» رییس‌جمهور سرنگون‌شده تونس، هم حضور داشت. اما آن‌چیزی که باعث شد تا قائد السبسی توسط مردم به‌عنوان رییس‌جمهوری رسمی انتخاب شود، توجه مردم به اوضاع اقتصادی بود. ارزیابی‌ها این را نشان می‌دهد که «کاندیدایی که سابقه دولتی‌بودن دارد» می‌تواند کارنامه بهتر و موثرتری نسبت به «کاندیدایی داشته باشد که وجهه‌ای انقلابی دارد»؛ البته برخی از دیدگاه‌ها هم حاکی از آن است که سبسی به‌لحاظ کاریزما و شخصیتی هم نسبت به مرزوقی برتری داشت. ترکیب آرا و اختلاف ۱۰درصدی نیز نشان می‌دهد که فضای انتخابات به‌شدت رقابتی بوده. اما سرنوشت انتخابات تونس در جای و زمان دیگری رقم خورد. یعنی زمانی که «راشد الغنوشی» به‌عنوان رهبر حزب «النهضه» تونس در ماه‌های منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری و به‌خصوص در انتخابات مجلس حاشیه‌نشینی را برگزید تا حضور گروه متبوعش در بطن اتفاقات حساسیت‌برانگیز نشود. درواقع باید گفت آنها از اتفاقات لیبی و مصر استفاده و راهی را انتخاب کردند تا کشور تونس بتواند در فضایی آرام وارد انتخابات مهم ریاست‌جمهوری شود. حتی اینطور گفته می‌شود که برنامه‌های خود را طوری طراحی کردند تا آنها متهم به اصلاح‌طلبی نشوند و حتی دنبال آن بودند تا «اقلیت قدرتمند» باشند و ترجیحشان به‌دست‌آوردن «اکثریت مطلق» نبود. با توجه به نفوذ تفکر سکولاریسم در جامعه تونس، اسلامگرا‌ها به این مساله اشراف داشتند که «اصرارشان به قدرت‌طلبی» هزینه‌هایی را برای گروهشان و همچنین کشور در پی خواهد داشت. دقیقا به همین دلیل در اذهان تونسی‌ها هیچ‌گونه ذهنیت منفی‌ای درباره اسلامگرایان وجود ندارد و آنها در فضایی مطلوب، در مجلس نقش‌آفرینی می‌کنند. باید گفت در این شرایط مسلمانان تونسی، بسیار بهتر از اسلامگرایان مصری هستند که از طرف جامعه جهانی، متهم به کارشکنی علیه توسعه و پیشرفت می‌شوند. نکته دیگر در انتخابات تونس آن است که «اقتصاد» جایگاهی ثابت و شاخص در گفتمان انتخاباتی داشت. این کشور هم از طریق صنعت توریسم و هم همکاری و تعامل تنگاتنگ با اروپا اقتصاد نسبتا پررونقی دارد که این شرایط باعث شده تا تونس از سایر همسایه‌ها و هم‌منطقه‌ای‌های خود متمایز شود. طبق قانون نانوشته، «آرامش سیاسی» و «امنیت» از ملزومات اصلی و حیاتی «توسعه اقتصادی» هستند و به همین دلیل تونسی‌ها سعی داشتند تا شرایطی را به وجود بیاورند تا کشورشان همچنان از صنعت توریسم استفاده ببرد. به همین دلیل راشد الغنوشی به‌طور رسمی اعلام کرد که به نوع رفتار شخصی مردم کاری ندارد و اسلامی که آنها دنبال می‌کنند، اولویت را در آزادی و کرامت تعریف می‌کند تا از این طریق، غیرمسلمانان نگرانی چندانی نداشته باشند.

از سوی دیگر، اتفاقات مصر نیز حساسیت اذهان عمومی در تونس را برانگیخت و به همین دلیل الغنوشی تصمیم گرفت در مسیری گام بردارد که انقلاب مردم تونس به سرنوشت آنچه در مصر اتفاق افتاد، دچار نشود. بنابراین در نهایت باید گفت که در انتخابات ۲۲دسامبر سال ۲۰۱۴میلادی، تشخیص رای‌دهندگان تونسی آن بود که «تفکر بازگشت به ثبات» بهتر از «تفکر انقلابی» است و به همین دلیل در رقابتی کاملا فشرده، السبسی به‌عنوان نخستین رییس‌جمهوری رسمی تونس بعد از انقلاب ۲۰۱۱ انتخاب شد.

«باجی قائد السبسی» و «منصف المرزوقی» در شرایطی برای کسب سمت ریاست‌جمهوری در انتخابات تونس حاضر شدند که با وجود رقیب‌بودن در این مبارزه، وجه‌تشابه زیادی داشتند؛ هردو دارای تفکرات سکولار بودند. اما هم در شخصیت و هم در نوع نگرش به باید‌هاونبایدهای اسلام، با یکدیگر اختلاف سلیقه داشتند. المرزوقی برخاسته از جنبش‌های حقوقی حاضر در انقلاب این کشور و در حقیقت رییس‌جمهوری موقت انقلابیون بود؛ اما السبسی با وجود اینکه تحرکات زیادی در راستای پیروزی انقلاب مردم تونس داشت، در سیستم «زین‌‌العابدین بن‌علی» رییس‌جمهور سرنگون‌شده تونس، هم حضور داشت. اما آن‌چیزی که باعث شد تا قائد السبسی توسط مردم به‌عنوان رییس‌جمهوری رسمی انتخاب شود، توجه مردم به اوضاع اقتصادی بود. ارزیابی‌ها این را نشان می‌دهد که «کاندیدایی که سابقه دولتی‌بودن دارد» می‌تواند کارنامه بهتر و موثرتری نسبت به «کاندیدایی داشته باشد که وجهه‌ای انقلابی دارد»؛ البته برخی از دیدگاه‌ها هم حاکی از آن است که سبسی به‌لحاظ کاریزما و شخصیتی هم نسبت به مرزوقی برتری داشت. ترکیب آرا و اختلاف ۱۰درصدی نیز نشان می‌دهد که فضای انتخابات به‌شدت رقابتی بوده. اما سرنوشت انتخابات تونس در جای و زمان دیگری رقم خورد. یعنی زمانی که «راشد الغنوشی» به‌عنوان رهبر حزب «النهضه» تونس در ماه‌های منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری و به‌خصوص در انتخابات مجلس حاشیه‌نشینی را برگزید تا حضور گروه متبوعش در بطن اتفاقات حساسیت‌برانگیز نشود. درواقع باید گفت آنها از اتفاقات لیبی و مصر استفاده و راهی را انتخاب کردند تا کشور تونس بتواند در فضایی آرام وارد انتخابات مهم ریاست‌جمهوری شود. حتی اینطور گفته می‌شود که برنامه‌های خود را طوری طراحی کردند تا آنها متهم به اصلاح‌طلبی نشوند و حتی دنبال آن بودند تا «اقلیت قدرتمند» باشند و ترجیحشان به‌دست‌آوردن «اکثریت مطلق» نبود. با توجه به نفوذ تفکر سکولاریسم در جامعه تونس، اسلامگرا‌ها به این مساله اشراف داشتند که «اصرارشان به قدرت‌طلبی» هزینه‌هایی را برای گروهشان و همچنین کشور در پی خواهد داشت. دقیقا به همین دلیل در اذهان تونسی‌ها هیچ‌گونه ذهنیت منفی‌ای درباره اسلامگرایان وجود ندارد و آنها در فضایی مطلوب، در مجلس نقش‌آفرینی می‌کنند. باید گفت در این شرایط مسلمانان تونسی، بسیار بهتر از اسلامگرایان مصری هستند که از طرف جامعه جهانی، متهم به کارشکنی علیه توسعه و پیشرفت می‌شوند. نکته دیگر در انتخابات تونس آن است که «اقتصاد» جایگاهی ثابت و شاخص در گفتمان انتخاباتی داشت. این کشور هم از طریق صنعت توریسم و هم همکاری و تعامل تنگاتنگ با اروپا اقتصاد نسبتا پررونقی دارد که این شرایط باعث شده تا تونس از سایر همسایه‌ها و هم‌منطقه‌ای‌های خود متمایز شود. طبق قانون نانوشته، «آرامش سیاسی» و «امنیت» از ملزومات اصلی و حیاتی «توسعه اقتصادی» هستند و به همین دلیل تونسی‌ها سعی داشتند تا شرایطی را به وجود بیاورند تا کشورشان همچنان از صنعت توریسم استفاده ببرد. به همین دلیل راشد الغنوشی به‌طور رسمی اعلام کرد که به نوع رفتار شخصی مردم کاری ندارد و اسلامی که آنها دنبال می‌کنند، اولویت را در آزادی و کرامت تعریف می‌کند تا از این طریق، غیرمسلمانان نگرانی چندانی نداشته باشند.

از سوی دیگر، اتفاقات مصر نیز حساسیت اذهان عمومی در تونس را برانگیخت و به همین دلیل الغنوشی تصمیم گرفت در مسیری گام بردارد که انقلاب مردم تونس به سرنوشت آنچه در مصر اتفاق افتاد، دچار نشود. بنابراین در نهایت باید گفت که در انتخابات ۲۲دسامبر سال ۲۰۱۴میلادی، تشخیص رای‌دهندگان تونسی آن بود که «تفکر بازگشت به ثبات» بهتر از «تفکر انقلابی» است و به همین دلیل در رقابتی کاملا فشرده، السبسی به‌عنوان نخستین رییس‌جمهوری رسمی تونس بعد از انقلاب ۲۰۱۱ انتخاب شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.