چند سطر درباره کتاب خاطرات احمد طالبینژاد
از نائین تا تهران یا سینما
حسین گیتی
کتاب خاطرات مطبوعاتی و سینمایی احمد طالبینژاد با نام «از شما چه پنهان» را نشر چشمه، در 189صفحه و هزارنسخه به چاپ رسانده؛ کتابی بسیار خواندنی و درخور تعمق. کتاب در شرایطی در حوزه ادبیات سینمایی جا میگیرد که در نوع خود استثناست. در 13فصل با یکپیشگفتار، یکضمیمه و پینوشتی با عنوان «حدیث غمبار آرزومندی» نوشته هوشنگ گلمکانی در ششصفحه که کوشیده بدون هیچ ملاحظهای درباره نویسنده خاطرات، حرفهایش را بنویسد: «این جوان سابق نائینی این رفیق خوشقلم و ناسازگار را، همیشه معترض به یاد میآورم. از همان اولین ملاقات تا آخرین تماس تلفنی. گمانم نکته، چیزی در او عوض شود. با این حال، به طرز خودآزادانهای بعید است بتوانم از او دل بکنم.»
برای اینکه نویسنده خاطرات در جایجای کتاب، اعتراض خود را بروز دهد، خودش مینویسد: «در این سالها شاهد اتفاقهایی بودهام که فکر میکنم یادآوریشان میتواند برای تاریخنویسان سینما و مطبوعات سهدهه گذشته مفید باشد. خودخواهی ندارد، وقایعی بهمثابه خاطرات هست که خواننده تکان میخورد. ممکن است نوشتهها افشاگری به نظر آید اما اینگونه نیست. چون هنرمندان به جامعه تعلق دارند تا آنجا که وارد حریم خصوصی آنان نشویم باید دربارهشان گفت.»
نویسنده کسی نبوده که علایقش را کانالیزه کند، خودش راه افتاده از موانع سختی چون پدر و مادر تا دایی و فامیل نزدیک گذشته، سینما را چنددستی چسبیده و رها نکرده است. رنج سفرهایش به تهران، ماجرای ماستبندی، دیدار فردین، اتومبیل پارکشده در خیابان سام و پیادهشدن مسعود کیمیایی و صحبتها با او، خانمی که در اتومبیل بود و از همه مهمتر، ورودش به مجله فیلم و مراوده با سهنفر اصلی از جمله عباس یاری، مسعود مهرابی، هوشنگ گلمکانی و اولین نوشتهاش، سینما در نائین که نائین اصلا سینما نداشت!!
فصلبندی، سیر تحولات آدمی شهرستانی از نقطهای کوچک در جغرافیای بسیار بزرگ ایران را نشان میدهد. کمکم با او پیش میرویم و بیشتر علاقهمند میشویم تا ادامه دهیم. اصلا انگار رمانی به شیوه اولشخص مفرد را میخوانیم. تصاویر، فضاسازی و حضور مستمر در مکان، خواننده را ترغیب میکند و با خواندن سطوری از آن، متوجه میشود طالبینژاد آدم صادقی است، مسایل خصوصی زندگی، کودکی و نوجوانیاش که با سینما سنجاق شده را با نثری شیوا و با نهایت کتابت ادبی به خواننده نشان میدهد تا مطالب مربوط به مسعود کیمیایی، گیتی پاشایی را سر جایش جابهجا میکند و کتاب در داستانش عقبوجلو میشود! او منصف است درباره خودش هم بیمحابا مینویسد. چون شهرستانی است و در برخی از سطور حتی خودش را روستایی میداند. اما شاید اگر داییاش نبود که در این کتاب نقش بسیار غیرمستقیم در استقرار او در تهران دارد، از سینمای پایتخت سیرآب نمیشد: «مغازه دایی روزهای جمعه ساعت یکبعدازظهر تعطیل میشد تا ساعت پنجعصر، یعنی چهارساعت وقت داشتیم که دوتا فیلم ببینم. با احتساب زمان رفتوبرگشت، همیشه نیمساعت تا چهلدقیقه وقت کم میآوردم که با دویدنهای نفسگیر هم جبران
نمیشد و اغلب دیر میرسیدم و این تاخیرها دایی را حسابی عصبانی میکرد و باید دادوبیداد و توهینهای او را تحمل میکردم.»
خاطراتش درباره دریافت جواز مجله «هفت» و تعطیلی مجله یکشمارهای «ارژنگ»، هشتشماره درخشان «فیلم و سینما»، برخوردش با مدیرمسوول «فیلم و سینما» و حتی مراوداتش با مجله فیلم، سندی است از مسایل مطبوعات سینمایی و آدمهایی که صادقانه دوست دارند سینما را خوب معرفی کنند و از این کشاکش سالم به درآیند. بخشی از خاطرات او در اصفهان میگذرد. دانشگاه، فیلمسازی، سینمای آزاد، تقلید صدا در نوجوانی، به لحاظ شرایط سنی آدمی عاشقپیشه پیش میرود، روزی عاشق این، روزی عاشق آن و برخی از عشقها هم موهوم و خیالی میشوند. اعتراف کرد در کلاس دوم دبیرستان دلباخته یک هنرپیشه شد. بسیاری از عاشقان قدیمی سینما (چون نسل نگارنده) در برههای دلباخته بازیگری بودند که نهایتا عکسهای او را در پوشهای نگاهداری میکردند!
نگاه صاحبنظرانه او به تئاتر، نقد فیلم، کلاسهای دانشگاه جالب است. به راحتی میگوید از سال1352 خواننده جدی نشریات شده و ثابت میکند که وقتی وارد «مجله فیلم » شد، خام نبود، بلکه قبلا خوانده و فیلمهایی دیده است.
او هم مثل سایرین در تبوتاب انقلاب بود: «وقتی تب انقلاب در من فروکش کرد، باز وسوسههای نوشتن سر برکشید. آنقدر روزنامه، هفتهنامه و ماهنامه درمیآمد که فرصت نمیکردیم همه را بخوانیم. اما هیچکدام به لحاظ سلیقهای باب نبود که قلم بردارم.»
در اوایل کارش در «مجله فیلم» سهمطلب کلیدی وجود دارد: خاطرات شهرستان، در غربت جشن هنر و تجربه تلخ و ترسناکش در سفر به منطقه بلوچستان در سال1358 در سفرنامهای به نام «شعله در طویله». یادآوری او از عاشق سینمای دیداری (احمد جورقانیان) با تلاش فیلمش، هم از نقاط برجسته این کتاب است. او بهخوبی و بدون ملاحظه از بهزاد عشقی یاد کرد که پیش از انقلاب در مجله رودکی مینوشت و نگاهش اجتماعگرایانه و عمدتا به جدال با سینماگران نامدار آن دوره میپرداخت؛ از جمله نقدش علیه «کلاغ» (بهرام بیضایی): «منشی کیمیایی یک خانم جوان خوشپوش بیحجاب بود. آن زمان هنوز حجاب اجباری نشده بود. وارد اتاق که شدم جوان برومند و خوشسیمایی هم نشسته بود که به نظر میآمد نقش مشاور کیمیایی را دارد و بعدها به اسم احمد نجفی شناخته شد. خودم را معرفی کردم. کیمیایی چندان تحویل نگرفت. برگ دیگری رو کردم. گفتم من همانی هستم که در مجله رودکی پاسخ بهزاد عشقی را دادهام.» در کل کتاب، مسعود کیمیایی، مجله فیلم، دایی، نائین و دانشگاه حضوری مستمر دارند. رازگشایی از مجله توقیفشده «گزارش فیلم» و شورای سردبیریاش و ارتباط مجله فیلم و سینما از دیگر یادآوریهای اوست
که اندکی توقیفشدن مجله گزارش فیلم را عیان میکند. طالبینژاد در عکسهای فراوان کتاب مراحل رشد و کار سینمایی را هم مجسم کرده و حتما عکسهایی که چاپ کرده دوست داشته وگرنه آدمی به سنوسال او عکسهای بسیاری دارد:
«ممکن است شما هم فکر کنید فلانی دچار بیماری مالیخولیا شده و توهماتش را به جای واقعیت بیان میکند. خوبیاش این است که عیاری و معصومی هستند و میتوانند شهادت بدهند. اصلا مگر این موضوع چقدر مهم است؟»
کتاب خاطرات مطبوعاتی و سینمایی احمد طالبینژاد با نام «از شما چه پنهان» را نشر چشمه، در 189صفحه و هزارنسخه به چاپ رسانده؛ کتابی بسیار خواندنی و درخور تعمق. کتاب در شرایطی در حوزه ادبیات سینمایی جا میگیرد که در نوع خود استثناست. در 13فصل با یکپیشگفتار، یکضمیمه و پینوشتی با عنوان «حدیث غمبار آرزومندی» نوشته هوشنگ گلمکانی در ششصفحه که کوشیده بدون هیچ ملاحظهای درباره نویسنده خاطرات، حرفهایش را بنویسد: «این جوان سابق نائینی این رفیق خوشقلم و ناسازگار را، همیشه معترض به یاد میآورم. از همان اولین ملاقات تا آخرین تماس تلفنی. گمانم نکته، چیزی در او عوض شود. با این حال، به طرز خودآزادانهای بعید است بتوانم از او دل بکنم.»
برای اینکه نویسنده خاطرات در جایجای کتاب، اعتراض خود را بروز دهد، خودش مینویسد: «در این سالها شاهد اتفاقهایی بودهام که فکر میکنم یادآوریشان میتواند برای تاریخنویسان سینما و مطبوعات سهدهه گذشته مفید باشد. خودخواهی ندارد، وقایعی بهمثابه خاطرات هست که خواننده تکان میخورد. ممکن است نوشتهها افشاگری به نظر آید اما اینگونه نیست. چون هنرمندان به جامعه تعلق دارند تا آنجا که وارد حریم خصوصی آنان نشویم باید دربارهشان گفت.»
نویسنده کسی نبوده که علایقش را کانالیزه کند، خودش راه افتاده از موانع سختی چون پدر و مادر تا دایی و فامیل نزدیک گذشته، سینما را چنددستی چسبیده و رها نکرده است. رنج سفرهایش به تهران، ماجرای ماستبندی، دیدار فردین، اتومبیل پارکشده در خیابان سام و پیادهشدن مسعود کیمیایی و صحبتها با او، خانمی که در اتومبیل بود و از همه مهمتر، ورودش به مجله فیلم و مراوده با سهنفر اصلی از جمله عباس یاری، مسعود مهرابی، هوشنگ گلمکانی و اولین نوشتهاش، سینما در نائین که نائین اصلا سینما نداشت!!
فصلبندی، سیر تحولات آدمی شهرستانی از نقطهای کوچک در جغرافیای بسیار بزرگ ایران را نشان میدهد. کمکم با او پیش میرویم و بیشتر علاقهمند میشویم تا ادامه دهیم. اصلا انگار رمانی به شیوه اولشخص مفرد را میخوانیم. تصاویر، فضاسازی و حضور مستمر در مکان، خواننده را ترغیب میکند و با خواندن سطوری از آن، متوجه میشود طالبینژاد آدم صادقی است، مسایل خصوصی زندگی، کودکی و نوجوانیاش که با سینما سنجاق شده را با نثری شیوا و با نهایت کتابت ادبی به خواننده نشان میدهد تا مطالب مربوط به مسعود کیمیایی، گیتی پاشایی را سر جایش جابهجا میکند و کتاب در داستانش عقبوجلو میشود! او منصف است درباره خودش هم بیمحابا مینویسد. چون شهرستانی است و در برخی از سطور حتی خودش را روستایی میداند. اما شاید اگر داییاش نبود که در این کتاب نقش بسیار غیرمستقیم در استقرار او در تهران دارد، از سینمای پایتخت سیرآب نمیشد: «مغازه دایی روزهای جمعه ساعت یکبعدازظهر تعطیل میشد تا ساعت پنجعصر، یعنی چهارساعت وقت داشتیم که دوتا فیلم ببینم. با احتساب زمان رفتوبرگشت، همیشه نیمساعت تا چهلدقیقه وقت کم میآوردم که با دویدنهای نفسگیر هم جبران
نمیشد و اغلب دیر میرسیدم و این تاخیرها دایی را حسابی عصبانی میکرد و باید دادوبیداد و توهینهای او را تحمل میکردم.»
خاطراتش درباره دریافت جواز مجله «هفت» و تعطیلی مجله یکشمارهای «ارژنگ»، هشتشماره درخشان «فیلم و سینما»، برخوردش با مدیرمسوول «فیلم و سینما» و حتی مراوداتش با مجله فیلم، سندی است از مسایل مطبوعات سینمایی و آدمهایی که صادقانه دوست دارند سینما را خوب معرفی کنند و از این کشاکش سالم به درآیند. بخشی از خاطرات او در اصفهان میگذرد. دانشگاه، فیلمسازی، سینمای آزاد، تقلید صدا در نوجوانی، به لحاظ شرایط سنی آدمی عاشقپیشه پیش میرود، روزی عاشق این، روزی عاشق آن و برخی از عشقها هم موهوم و خیالی میشوند. اعتراف کرد در کلاس دوم دبیرستان دلباخته یک هنرپیشه شد. بسیاری از عاشقان قدیمی سینما (چون نسل نگارنده) در برههای دلباخته بازیگری بودند که نهایتا عکسهای او را در پوشهای نگاهداری میکردند!
نگاه صاحبنظرانه او به تئاتر، نقد فیلم، کلاسهای دانشگاه جالب است. به راحتی میگوید از سال1352 خواننده جدی نشریات شده و ثابت میکند که وقتی وارد «مجله فیلم » شد، خام نبود، بلکه قبلا خوانده و فیلمهایی دیده است.
او هم مثل سایرین در تبوتاب انقلاب بود: «وقتی تب انقلاب در من فروکش کرد، باز وسوسههای نوشتن سر برکشید. آنقدر روزنامه، هفتهنامه و ماهنامه درمیآمد که فرصت نمیکردیم همه را بخوانیم. اما هیچکدام به لحاظ سلیقهای باب نبود که قلم بردارم.»
در اوایل کارش در «مجله فیلم» سهمطلب کلیدی وجود دارد: خاطرات شهرستان، در غربت جشن هنر و تجربه تلخ و ترسناکش در سفر به منطقه بلوچستان در سال1358 در سفرنامهای به نام «شعله در طویله». یادآوری او از عاشق سینمای دیداری (احمد جورقانیان) با تلاش فیلمش، هم از نقاط برجسته این کتاب است. او بهخوبی و بدون ملاحظه از بهزاد عشقی یاد کرد که پیش از انقلاب در مجله رودکی مینوشت و نگاهش اجتماعگرایانه و عمدتا به جدال با سینماگران نامدار آن دوره میپرداخت؛ از جمله نقدش علیه «کلاغ» (بهرام بیضایی): «منشی کیمیایی یک خانم جوان خوشپوش بیحجاب بود. آن زمان هنوز حجاب اجباری نشده بود. وارد اتاق که شدم جوان برومند و خوشسیمایی هم نشسته بود که به نظر میآمد نقش مشاور کیمیایی را دارد و بعدها به اسم احمد نجفی شناخته شد. خودم را معرفی کردم. کیمیایی چندان تحویل نگرفت. برگ دیگری رو کردم. گفتم من همانی هستم که در مجله رودکی پاسخ بهزاد عشقی را دادهام.» در کل کتاب، مسعود کیمیایی، مجله فیلم، دایی، نائین و دانشگاه حضوری مستمر دارند. رازگشایی از مجله توقیفشده «گزارش فیلم» و شورای سردبیریاش و ارتباط مجله فیلم و سینما از دیگر یادآوریهای اوست
که اندکی توقیفشدن مجله گزارش فیلم را عیان میکند. طالبینژاد در عکسهای فراوان کتاب مراحل رشد و کار سینمایی را هم مجسم کرده و حتما عکسهایی که چاپ کرده دوست داشته وگرنه آدمی به سنوسال او عکسهای بسیاری دارد:
«ممکن است شما هم فکر کنید فلانی دچار بیماری مالیخولیا شده و توهماتش را به جای واقعیت بیان میکند. خوبیاش این است که عیاری و معصومی هستند و میتوانند شهادت بدهند. اصلا مگر این موضوع چقدر مهم است؟»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.