تکثرگرایی سیاسی باید و نبایدها
محمد کیقبادی
پلورالیسم یا تکثرگرایی سیاسی، مشارکت سازماندهیشده گروهی از مردم جامعه در سیاست و سیاستورزی است. به عبارت دیگر این واژه به معنای وجود احزاب، دستهجات و تقسیمبندیهای سیاسی است که فعالان مدنی در قالب این نهادها به بیان دیدگاه و مواضع سیاسی خود پرداخته و هواداران آن تفکر را به سمت یک سازمان سوق میدهند. در جامعهای با مشخصات مدنیت، سیاستورزی بدون وجود تحزب، آسیبزاست و به سمت «سیاسیکاری» رانده میشود.
دکتر حسین بشیریه درکتاب «درسهای دموکراسی برای همه» درباره این نهاد مینویسد به نظر بسیاری از صاحبنظران، دموکراسی درنهایت چیزی جز رقابت حزبی نیست و انتخابات بدون رقابت احزاب، معنا ندارد.
اساس تشکیل یک حزب، رسیدن به راهی است که موسسان و اعضای آن بتوانند مرام و دیدگاه خود را به عمل بیازمایند.
در واقع میتوان گفت دسترسی غیرمستقیم یا مستقیم به دولت و دستیابی به مراکز رسمی قدرت و اداره امور جامعه، براساس برنامههای خود است.
در جامعه متکثر سیاسی بر اساس ارزشها و آرمانهای کلی حکومت، وحدت ملی، قوانین مشخص، مورد قبول و متناسب با فرهنگ و شرایط روز جامعه، احزاب و جناحهای مختلف باید بتوانند در یک تعارض سازنده با یکدیگر با هدف تامین اهداف و آرمانهای حکومت و البته مهمتر از آن مردم، نظرات و کارکردهای خود را به معرض نمایش و قضاوت بگذارد.
با این کار علاوه بر تامین مصالحعمومی و اهداف کلی نظام سیاسی حاکم، آگاهیبخشی و شفافیت عمومی را در جامعه گسترش دهند. از آنچه بیان شد میتوان نتیجه گرفت که پلورالیسم سیاسی، رابطهای تنگاتنگ با فعالیت احزاب سیاسی و انتقال صحیح و مبتنی بر اصول قانونی جابهجایی قدرت دارد و البته این مهم، ابزارهای خاص خود را میخواهد؛ ابزارهایی از جمله پرورش تفکر حزبی، ابزارهای رسانهای، آزادیهای قانونی و وجود احزابی قدرتمند.
این روزها بحث تشکیل برخی احزاب جدید که هرکدام بنیه فکری خود را متعلق به دو تفکر مختلف سیاسی موجود در کشور میدانند، مطرح است. بیشک فضای جدید سیاسی، متبلور از انتخابات سال 92 این فرصت را فراهم کرده است تا بحث تشکیل و فعالسازی مجدد احزاب در کشور شکل گیرد.
باید بپذیریم پاگرفتن و شناسنامهدارشدن جریان سیاسی، بایدونبایدهای خود را دارد که در صورت عدمتوجه کارکرد و تاثیر حزب، کوتاهمدت و حتی منفی خواهد بود:
1- مرامنامه، رکن اصلی تئوریک یک گروه است که غیر از موارد و ملزومات رسمی باید نشاندهنده خاستگاه واقعی، تفکر حاکم و روشنکننده ابهامات باشد.
در واقع به درستی بگویید چه هستیم کجا بودیم به کجا میخواهیم برسیم و به چه آرمانی معتقدیم.
2- موسسان و بانیان تشکیل حزب، همیشه نماد و بروزی از آن بودهاند. به این معنا که بهنوعی بیوگرافی مجموعه هستند و میتوانند در جاذبه و دافعه حزب تاثیر مستقیم داشته باشند. آن فعال سیاسی که قصد دارد در یک گروه یا حزب، مشارکت مدنی داشته باشد توجه ویژه به سردمداران، عقبه و البته ارتباط مرام و مسلک حزب با سوابق و اعتقادات سیاسی آنان خواهد داشت. به عبارتی مهم است که مرام حزب چقدر با مجریان آن تناسب دارد.
3- نکته مهم دیگر در روند تشکیل حزب، برنامه آن در جذب است.
به نظر نگارنده وقتی درون یک جبهه یا جناح سیاسی مشخص، حزب جدید تاسیس میشود، جذب باید ابتدا از نزدیکترین افراد از نظر اعتقادی صورت گیرد.
برای تحقق این مهم، لازم است مواضع در برابر برخی موارد حساس و تاثیرگذار که در گذشته اتفاق افتاده یا قرار است رخ دهد، به روشنی اعلام شود تا فضای بدبینی و دوگانگی برای همفکران ایجاد نشود و طوری باشد که تکلیف را برای انتخاب مشخص کند. نباید در ابتدای کار شایبه دوگانگی به وجود بیاید.
4- قرار نیست در یک جامعه و حتی در یک جناح سیاسی، همه با یکدیگر اعتقادات تماممشترک داشته و البته حتما با هم همراه باشند. کسانی که با اعتقاد خود دست به کار تشکیل حزب یا گروه میشوند، باید خود را برای شنیدن انتقادات آماده کنند نه اینکه منتقدان را به جای جذب به مخالف تبدیل سازند. پاسخگویان باید توجیه شوند که کجا باید چه بگویند و چگونه آن را بیان کنند.
در فضای سیاسی-انتقادی، سعه صدر و چگونگی برخورد با منتقدان از تندش گرفته تا کند، بسیار مهم و تاثیرگذار است.
پلورالیسم یا تکثرگرایی سیاسی، مشارکت سازماندهیشده گروهی از مردم جامعه در سیاست و سیاستورزی است. به عبارت دیگر این واژه به معنای وجود احزاب، دستهجات و تقسیمبندیهای سیاسی است که فعالان مدنی در قالب این نهادها به بیان دیدگاه و مواضع سیاسی خود پرداخته و هواداران آن تفکر را به سمت یک سازمان سوق میدهند. در جامعهای با مشخصات مدنیت، سیاستورزی بدون وجود تحزب، آسیبزاست و به سمت «سیاسیکاری» رانده میشود.
دکتر حسین بشیریه درکتاب «درسهای دموکراسی برای همه» درباره این نهاد مینویسد به نظر بسیاری از صاحبنظران، دموکراسی درنهایت چیزی جز رقابت حزبی نیست و انتخابات بدون رقابت احزاب، معنا ندارد.
اساس تشکیل یک حزب، رسیدن به راهی است که موسسان و اعضای آن بتوانند مرام و دیدگاه خود را به عمل بیازمایند.
در واقع میتوان گفت دسترسی غیرمستقیم یا مستقیم به دولت و دستیابی به مراکز رسمی قدرت و اداره امور جامعه، براساس برنامههای خود است.
در جامعه متکثر سیاسی بر اساس ارزشها و آرمانهای کلی حکومت، وحدت ملی، قوانین مشخص، مورد قبول و متناسب با فرهنگ و شرایط روز جامعه، احزاب و جناحهای مختلف باید بتوانند در یک تعارض سازنده با یکدیگر با هدف تامین اهداف و آرمانهای حکومت و البته مهمتر از آن مردم، نظرات و کارکردهای خود را به معرض نمایش و قضاوت بگذارد.
با این کار علاوه بر تامین مصالحعمومی و اهداف کلی نظام سیاسی حاکم، آگاهیبخشی و شفافیت عمومی را در جامعه گسترش دهند. از آنچه بیان شد میتوان نتیجه گرفت که پلورالیسم سیاسی، رابطهای تنگاتنگ با فعالیت احزاب سیاسی و انتقال صحیح و مبتنی بر اصول قانونی جابهجایی قدرت دارد و البته این مهم، ابزارهای خاص خود را میخواهد؛ ابزارهایی از جمله پرورش تفکر حزبی، ابزارهای رسانهای، آزادیهای قانونی و وجود احزابی قدرتمند.
این روزها بحث تشکیل برخی احزاب جدید که هرکدام بنیه فکری خود را متعلق به دو تفکر مختلف سیاسی موجود در کشور میدانند، مطرح است. بیشک فضای جدید سیاسی، متبلور از انتخابات سال 92 این فرصت را فراهم کرده است تا بحث تشکیل و فعالسازی مجدد احزاب در کشور شکل گیرد.
باید بپذیریم پاگرفتن و شناسنامهدارشدن جریان سیاسی، بایدونبایدهای خود را دارد که در صورت عدمتوجه کارکرد و تاثیر حزب، کوتاهمدت و حتی منفی خواهد بود:
1- مرامنامه، رکن اصلی تئوریک یک گروه است که غیر از موارد و ملزومات رسمی باید نشاندهنده خاستگاه واقعی، تفکر حاکم و روشنکننده ابهامات باشد.
در واقع به درستی بگویید چه هستیم کجا بودیم به کجا میخواهیم برسیم و به چه آرمانی معتقدیم.
2- موسسان و بانیان تشکیل حزب، همیشه نماد و بروزی از آن بودهاند. به این معنا که بهنوعی بیوگرافی مجموعه هستند و میتوانند در جاذبه و دافعه حزب تاثیر مستقیم داشته باشند. آن فعال سیاسی که قصد دارد در یک گروه یا حزب، مشارکت مدنی داشته باشد توجه ویژه به سردمداران، عقبه و البته ارتباط مرام و مسلک حزب با سوابق و اعتقادات سیاسی آنان خواهد داشت. به عبارتی مهم است که مرام حزب چقدر با مجریان آن تناسب دارد.
3- نکته مهم دیگر در روند تشکیل حزب، برنامه آن در جذب است.
به نظر نگارنده وقتی درون یک جبهه یا جناح سیاسی مشخص، حزب جدید تاسیس میشود، جذب باید ابتدا از نزدیکترین افراد از نظر اعتقادی صورت گیرد.
برای تحقق این مهم، لازم است مواضع در برابر برخی موارد حساس و تاثیرگذار که در گذشته اتفاق افتاده یا قرار است رخ دهد، به روشنی اعلام شود تا فضای بدبینی و دوگانگی برای همفکران ایجاد نشود و طوری باشد که تکلیف را برای انتخاب مشخص کند. نباید در ابتدای کار شایبه دوگانگی به وجود بیاید.
4- قرار نیست در یک جامعه و حتی در یک جناح سیاسی، همه با یکدیگر اعتقادات تماممشترک داشته و البته حتما با هم همراه باشند. کسانی که با اعتقاد خود دست به کار تشکیل حزب یا گروه میشوند، باید خود را برای شنیدن انتقادات آماده کنند نه اینکه منتقدان را به جای جذب به مخالف تبدیل سازند. پاسخگویان باید توجیه شوند که کجا باید چه بگویند و چگونه آن را بیان کنند.
در فضای سیاسی-انتقادی، سعه صدر و چگونگی برخورد با منتقدان از تندش گرفته تا کند، بسیار مهم و تاثیرگذار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.