زیربازارچه
کوچ سایهای بزرگراز سر فرهنگ «فولکلور» ایران
هنگامه مفید
از لحظهای که خبر تاسفانگیز درگذشت مرتضی احمدی را شنیدم، اصلا حالم خوش نیست. واقعا سایهای بزرگ از سر فرهنگ «فولکلور» ما کوچ کرد. با او سالهاست آشنایی دارم به دلیل آنکه احمدی با پدر مرحومم (غلامحسین مفید) و برادرم (بیژن مفید) آشنایی و دوستی داشت. همچنین خودم افتخار همکاری در دو کار را با مرتضی احمدی داشتهام. یکی به طور غیرمستقیم بوده و الان حضور ذهن ندارم، شاید دوبله کاری بوده است. اما دومی مربوط به یک سریال تلویزیونی 24قسمتی میشد که چند سال پیش به نویسندگی و کارگردانی خودم به نام پچپچههای کوچه دوستی برای شبکه تلویزیونی قرآن و به تهیهکنندگی سید افضل میرلوحی انجام شد. قسمت بود که در خدمت این بزرگوار باشیم. شاید برخی بپندارند که او با یادآوری خاطراتش از تهران آخرین بازمانده خاطرات تهرانیها باشد اما من معتقدم او آخرین بازمانده خاطرات تمام ایرانیهاست چون فرهنگ ما را به ما یادآوری میکرد. ما در کنار ایشان بسیار محترم دیده میشدیم چون نوع برخوردش بسیار بزرگوارانه بود و ما لذت میبردیم از این همه توجه و احترامش به صحنه نمایش. چون ما نمایشی هستیم حتی کار تلویزیونی را هم به دور از صحنه به شمار نمیآوریم. ما در این سریال هر لحظه با نکتههای تازهتر مرتضی احمدی میتوانستیم با انرژی بیشتری کار را ادامه دهیم. به خانوادهاش تسلیت میگویم چون سخت است از دست دادن عزیزی که جایگزینی نداشته باشد. مطمئنا برخی هستند که اصلا جایگزینی ندارد و مرتضی احمدی با این همه هنر بیبدیل حتما جایگزین ندارد.
معتبرترین تهرانی در «چنارستان»
هادی آفریده
من فکر میکنم و اگر اشتباه نکرده باشم؛ حضور مرتضی احمدی در فیلم مستند «چنارستان»، آخرین حضورش مقابل دوربین باشد البته پس از آن به دلیل کسالت و کهولت سن و بیماری دیگر نتوانست چنین فعالیتی داشته باشد. ما فیلمبرداری را بهار 92 در تهران آغاز کردیم و در سال 91 برای انجام تحقیقات به سراغ مرتضی احمدی رفتیم. او سالها در زمینه فولکلور تهران پژوهش کرده بود و خودش منبع و مرجعی مستند و مستدل و معتبر بود که میشد از او بهعنوان رفرنسی معتبر برای جانبخشی به فیلممان استفاده کنیم. همچنین نیاز به راهنمایی و مشاوره او داشتیم که هیچ نکتهای را از ما دریغ نکرد. من البته به دلیل دوستیام با بهرنگ بقایی، نوه مرتضی احمدی، سالها با او آشنا بودم و شاید از سال 79 مدام او را میدیدم اما مهمترین اتفاق همین همکاری در ساخت مستند چنارستان بود. او در دو نقطه طلایی فیلم حضور دارد؛ یکی سکانس اول و دوم سکانس پایان. این حضور به لحاظ فرم، تاثیرگذار بود. همچنین پذیرندگیاش از سوی مخاطب میطلبید که چنین حضوری را به لحاظ ساختاری برایش تعریف کنیم. سکانس اول را در قهوهخانه آذریها و میدان راهآهن گرفتیم و سکانس پایانی سرپل تجریش بود. ما باید خط روایت خیابانی را حفظ میکردیم و هیچکس به اندازه مرتضی احمدی نمیتوانست روایتگر وقایع منجر در این دو خط باشد. ما باید به چنارهای خیابان ولیعصر (پهلوی سابق) میپرداختیم و او مستندترین فردی بود که میتوانست لحظهلحظه این خیابان را به ما واگویه کند. او ترانههای تهران را برایمان حفظ کرده و خاطرات شفاهیاش برای همه شنیدن دارد و تمام زندگیاش با خاطرات سیاسی و اجتماعی روزگار سپریشده بر او برایمان بازتابی دقیق و مستند خواهد داشت. شادروان احمدی هم به گرمی و صمیمانه ما را از آنچه باید آگاه میکرد؛ اطلاعاتی که چون گنجینه میتوانست در اختیارمان قرار بگیرد. احمدی در دقیقه دو فیلم چنارستان با مردم و درباره مردم میگوید اما او چندان هم برایش راحت نبود که مقابل دوربین بایستد و حرف بزند. در قهوهخانه آذری به یاد روزهای حضور متفقین در ایران افتاد که سربازان آلمانی به زنان ما بیاحترامی میکردند و در آن زمان نبود آرد و کرمخوردگی آردهای انبارشده و پختن همان آردها خاطرات تلخی بود که برایمان بازگو میکرد. در تجریش هم وقتی از او پرسیدیم که از چنار امامزاده صالح نگفتید؟ هر دو دستش را به عصایش تکیه داد و رو به امامزادهصالح کرد. من در ویزور دوربین چشمان بغضآلودش را دیدم و پیش از آغاز فیلمبرداری به ما گفت: ما زخمی از آن روزها داریم که وقتی به امامزادهصالح میآییم با دیدن جای خالی چنار امامزاده صالح، انگار رویش نمک بپاشند. در پایان آرزو میکنم که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دادن مجوز به رمانها و کتابهای چاپنشدهاش همکاری کند.
کوچ سایهای بزرگراز سر فرهنگ «فولکلور» ایران
هنگامه مفید
از لحظهای که خبر تاسفانگیز درگذشت مرتضی احمدی را شنیدم، اصلا حالم خوش نیست. واقعا سایهای بزرگ از سر فرهنگ «فولکلور» ما کوچ کرد. با او سالهاست آشنایی دارم به دلیل آنکه احمدی با پدر مرحومم (غلامحسین مفید) و برادرم (بیژن مفید) آشنایی و دوستی داشت. همچنین خودم افتخار همکاری در دو کار را با مرتضی احمدی داشتهام. یکی به طور غیرمستقیم بوده و الان حضور ذهن ندارم، شاید دوبله کاری بوده است. اما دومی مربوط به یک سریال تلویزیونی 24قسمتی میشد که چند سال پیش به نویسندگی و کارگردانی خودم به نام پچپچههای کوچه دوستی برای شبکه تلویزیونی قرآن و به تهیهکنندگی سید افضل میرلوحی انجام شد. قسمت بود که در خدمت این بزرگوار باشیم. شاید برخی بپندارند که او با یادآوری خاطراتش از تهران آخرین بازمانده خاطرات تهرانیها باشد اما من معتقدم او آخرین بازمانده خاطرات تمام ایرانیهاست چون فرهنگ ما را به ما یادآوری میکرد. ما در کنار ایشان بسیار محترم دیده میشدیم چون نوع برخوردش بسیار بزرگوارانه بود و ما لذت میبردیم از این همه توجه و احترامش به صحنه نمایش. چون ما نمایشی هستیم حتی کار تلویزیونی را هم به دور از صحنه به شمار نمیآوریم. ما در این سریال هر لحظه با نکتههای تازهتر مرتضی احمدی میتوانستیم با انرژی بیشتری کار را ادامه دهیم. به خانوادهاش تسلیت میگویم چون سخت است از دست دادن عزیزی که جایگزینی نداشته باشد. مطمئنا برخی هستند که اصلا جایگزینی ندارد و مرتضی احمدی با این همه هنر بیبدیل حتما جایگزین ندارد.
معتبرترین تهرانی در «چنارستان»
هادی آفریده
من فکر میکنم و اگر اشتباه نکرده باشم؛ حضور مرتضی احمدی در فیلم مستند «چنارستان»، آخرین حضورش مقابل دوربین باشد البته پس از آن به دلیل کسالت و کهولت سن و بیماری دیگر نتوانست چنین فعالیتی داشته باشد. ما فیلمبرداری را بهار 92 در تهران آغاز کردیم و در سال 91 برای انجام تحقیقات به سراغ مرتضی احمدی رفتیم. او سالها در زمینه فولکلور تهران پژوهش کرده بود و خودش منبع و مرجعی مستند و مستدل و معتبر بود که میشد از او بهعنوان رفرنسی معتبر برای جانبخشی به فیلممان استفاده کنیم. همچنین نیاز به راهنمایی و مشاوره او داشتیم که هیچ نکتهای را از ما دریغ نکرد. من البته به دلیل دوستیام با بهرنگ بقایی، نوه مرتضی احمدی، سالها با او آشنا بودم و شاید از سال 79 مدام او را میدیدم اما مهمترین اتفاق همین همکاری در ساخت مستند چنارستان بود. او در دو نقطه طلایی فیلم حضور دارد؛ یکی سکانس اول و دوم سکانس پایان. این حضور به لحاظ فرم، تاثیرگذار بود. همچنین پذیرندگیاش از سوی مخاطب میطلبید که چنین حضوری را به لحاظ ساختاری برایش تعریف کنیم. سکانس اول را در قهوهخانه آذریها و میدان راهآهن گرفتیم و سکانس پایانی سرپل تجریش بود. ما باید خط روایت خیابانی را حفظ میکردیم و هیچکس به اندازه مرتضی احمدی نمیتوانست روایتگر وقایع منجر در این دو خط باشد. ما باید به چنارهای خیابان ولیعصر (پهلوی سابق) میپرداختیم و او مستندترین فردی بود که میتوانست لحظهلحظه این خیابان را به ما واگویه کند. او ترانههای تهران را برایمان حفظ کرده و خاطرات شفاهیاش برای همه شنیدن دارد و تمام زندگیاش با خاطرات سیاسی و اجتماعی روزگار سپریشده بر او برایمان بازتابی دقیق و مستند خواهد داشت. شادروان احمدی هم به گرمی و صمیمانه ما را از آنچه باید آگاه میکرد؛ اطلاعاتی که چون گنجینه میتوانست در اختیارمان قرار بگیرد. احمدی در دقیقه دو فیلم چنارستان با مردم و درباره مردم میگوید اما او چندان هم برایش راحت نبود که مقابل دوربین بایستد و حرف بزند. در قهوهخانه آذری به یاد روزهای حضور متفقین در ایران افتاد که سربازان آلمانی به زنان ما بیاحترامی میکردند و در آن زمان نبود آرد و کرمخوردگی آردهای انبارشده و پختن همان آردها خاطرات تلخی بود که برایمان بازگو میکرد. در تجریش هم وقتی از او پرسیدیم که از چنار امامزاده صالح نگفتید؟ هر دو دستش را به عصایش تکیه داد و رو به امامزادهصالح کرد. من در ویزور دوربین چشمان بغضآلودش را دیدم و پیش از آغاز فیلمبرداری به ما گفت: ما زخمی از آن روزها داریم که وقتی به امامزادهصالح میآییم با دیدن جای خالی چنار امامزاده صالح، انگار رویش نمک بپاشند. در پایان آرزو میکنم که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دادن مجوز به رمانها و کتابهای چاپنشدهاش همکاری کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.