«برد - برد» آمریکا و کوبا
جاوید قرباناوغلی-مدیر کل پیشین وزارت خارجه
سال قبل در چنین روزهایی در خلال مراسم درگذشت «نلسون ماندلا» در «ساکرسیتی» واقع در «ژوهانسبورگ»، «اوباما» در اقدامی بیسابقه با «رائول کاسترو»، رییسجمهور کوبا دست داد. این ابتکار «اوباما» انعکاس گستردهای در رسانههای بینالمللی داشت و از همان زمان، زمزمههایی درخصوص تنشزدایی بین دوکشور در محافل سیاسی مطرح شد. اکنون یک
سال پس از آن رویداد و بیش از نیمقرن تشنج و رویارویی که از زمان انقلاب کوبا و سرنگونی رژیم «باتیستا» در سال1959 آغاز شد و تا آستانه تهدید اتمی اتحاد جماهیر شوروی علیه ایالاتمتحدهآمریکا در حمایت از دولت انقلابی کوبا در ماجرای خلیجخوکها پیش رفت، در آستانه عادیسازی روابط و ازسرگیری روابط دیپلماتیک قرار گرفتهاند. در این یادداشت بر آن نیستم بهدلایل این رویداد مهم پرداخته و در اینکه مدال این رویداد را باید به گردن نخستوزیر کانادا یا «پاپ فرانسیس» (واتیکان) بهعنوان میانجی آویزان کرد یا اینکه آن را در چارچوب مقاومت و ایستادگی کوبا در مقابل آمریکا در 50سال گذشته و نقش این کشور در تجزیه «پانامریکن» و نقش کوبا در معادلات ونزوئلا، نیکاراگوئه، اکوادور و تبدیل فضای آمریکای لاتین به چیدمان ناسیونال - سوسیال تحلیل کنم. بر کسی پوشیده نیست که کوبا طی دوران رهبری فیدل کاسترو نقش انکارناپذیری در حمایت از جنبشهای آزادیبخش و آزادی و استقلال کشورهای جهان سوم بهویژه در آمریکایلاتین و آفریقا ایفا کرده است. 55 سال قبل هنگامیکه «فیدل کاسترو» بههمراه «رائول» و «چهگوارا» با گروه اندک خود برای سرنگونی حکومت خودکامه
«باتیستا» در سواحل کوبا پیاده شدند، همه کشورهای منطقه تحت انقیاد آمریکا یا کشورهای غربی قرار داشته و ذخایر آنها به تاراج میرفت و زمانیکه «فیدل» در 81سالگی رهبری کشور را به برادر و همرزمش «رائول» میسپرد، همه کشورهای آفریقا به استقلال دست یافته و منطقه آمریکایلاتین را موجی از جنبشهای سیاسی و اجتماعی فراگرفته که هدف واحد اکثریت آنان، رهایی از سلطه اقتصادی آمریکاست. در کنار فهرستی از عوامل مانند ایستادگی بیچونوچرای انقلاب کوبا در سالهای اولیه و مایوسکردن آمریکا از سرنگونی حکومت انقلابی حاکم بر «هاوانا»، حمایت بیچونوچرای اتحاد جماهیر شوروی (ابرقدرت سابق) از انقلاب کوبا، نقش «هاوانا» در دامنزدن و حمایت از جنبشهای آزادیبخش نوعا چپ در آمریکایلاتین و آفریقا که در تقابل با سیاستهای امپریالیستی اردوگاه غرب به رهبری آمریکا قرار داشتند، نمیتوان از عنصر دیگری که زمینهساز این رویکرد در واشنگتن شده است، غافل شد. ششسال قبل «باراکحسین اوباما» بهعنوان اولین رییسجمهور سیاهپوست وارد «کاخسفید» شد. وجه ممیزه «اوباما» در رسیدن به رفیعترین قله قدرت در قدرتمندترین کشور جهان علاوهبر رنگ پوست، تبار مسلمان و
آفریقایی او بود. رویکرد او در سیاست داخلی و مناسبات خارجی در عبارت کوتاه و پرمعنای «تغییر» بود. ممکن است با اشاره به برخی سیاستهای آمریکا در منطقه و جهان به «اوباما»، انگ پیروی از اسلافش را زد و آمریکا را همان آمریکای دوران «بوش» پدر و پسر و «ریگان» و... اعلام کرد ولی ناگفته پیداست که اینگونه تحلیلها نتیجهای جز فرار از واقعیتهایی که لاجرم خود را تحمیل میکند، نخواهد داشت. «اوباما» از زمان ورود به کاخسفید در عرصه داخل و رویکرد خارجی اقداماتی را انجام داده است.
نقش «اوباما» در تغییر مشی آمریکا در قبال عراق و خروج نیروهای آمریکا از این کشور (که با مقاومتهایی جدی از سوی جناح جمهوریخواهان و نئوکانها روبهرو بود)، تغییرات عمده در سیاست آمریکا در قبال افغانستان و مهمتر از اینها رویکرد منعطف واشنگتن در قبال ایران و پرونده هستهای، در زمره موضوعاتی هستند که میتوان نقش «اوباما» و تیم همراه او در «کاخسفید» را به نحو برجستهای در آنها مشاهده کرد. اعتراف «اوباما» به ناکارآمدی سیاست انزوای کوبا و تاثیرات اندک تحریمها در این کشور را با سادهکردن موضوع ناشی از «ضعف و شکست سیاستهای توسعهطلبانه تجاوزگرانه (یا بهسان ادبیات دوران جنگ سرد امپریالیستی) آمریکای جهانخوار» دانست. این تحلیل در بهترین شکل آن، تنها، بیانگر بخشی از واقعیت و یک روی سکه است. اما با نگاهی دیگر میتوان رویکرد آمریکای تحت زعامت «اوباما» را «واقعبینانه و منطقی و با درک درست از تحولات جهان» که منافع آمریکا در شکلی جدید از روابط بینالملل را تامین میکند، تحلیل کرد. نتیجه ناگزیر تحلیل، از نگاه اول برخورد و نزاع در چارچوب رویکرد «برد - باخت» و پیامد منطقی تحلیل از دریچه نگاه دوم گفتوگو و مذاکره در چارچوب رویکرد «برد- برد» خواهد بود. پاسخ مثبت رهبران کوبا به رویکرد «اوباما» در عادیکردن روابط، بازگشایی سفارت و پایاندادن به خصومت 50ساله نشان از تبعیت ماندگارترین حکومت چپ جهان از نگاه و رویکرد دوم است. این؛ میتواند الگویی باشد برای دیگر کشورها و بهویژه دولتهایی که در چنددهه اخیر و سالهای پرتنش روابط «هاوانا» - «واشنگتن»،در زمره حامیان و متحدان کوبا بودند
سال قبل در چنین روزهایی در خلال مراسم درگذشت «نلسون ماندلا» در «ساکرسیتی» واقع در «ژوهانسبورگ»، «اوباما» در اقدامی بیسابقه با «رائول کاسترو»، رییسجمهور کوبا دست داد. این ابتکار «اوباما» انعکاس گستردهای در رسانههای بینالمللی داشت و از همان زمان، زمزمههایی درخصوص تنشزدایی بین دوکشور در محافل سیاسی مطرح شد. اکنون یک
سال پس از آن رویداد و بیش از نیمقرن تشنج و رویارویی که از زمان انقلاب کوبا و سرنگونی رژیم «باتیستا» در سال1959 آغاز شد و تا آستانه تهدید اتمی اتحاد جماهیر شوروی علیه ایالاتمتحدهآمریکا در حمایت از دولت انقلابی کوبا در ماجرای خلیجخوکها پیش رفت، در آستانه عادیسازی روابط و ازسرگیری روابط دیپلماتیک قرار گرفتهاند. در این یادداشت بر آن نیستم بهدلایل این رویداد مهم پرداخته و در اینکه مدال این رویداد را باید به گردن نخستوزیر کانادا یا «پاپ فرانسیس» (واتیکان) بهعنوان میانجی آویزان کرد یا اینکه آن را در چارچوب مقاومت و ایستادگی کوبا در مقابل آمریکا در 50سال گذشته و نقش این کشور در تجزیه «پانامریکن» و نقش کوبا در معادلات ونزوئلا، نیکاراگوئه، اکوادور و تبدیل فضای آمریکای لاتین به چیدمان ناسیونال - سوسیال تحلیل کنم. بر کسی پوشیده نیست که کوبا طی دوران رهبری فیدل کاسترو نقش انکارناپذیری در حمایت از جنبشهای آزادیبخش و آزادی و استقلال کشورهای جهان سوم بهویژه در آمریکایلاتین و آفریقا ایفا کرده است. 55 سال قبل هنگامیکه «فیدل کاسترو» بههمراه «رائول» و «چهگوارا» با گروه اندک خود برای سرنگونی حکومت خودکامه
«باتیستا» در سواحل کوبا پیاده شدند، همه کشورهای منطقه تحت انقیاد آمریکا یا کشورهای غربی قرار داشته و ذخایر آنها به تاراج میرفت و زمانیکه «فیدل» در 81سالگی رهبری کشور را به برادر و همرزمش «رائول» میسپرد، همه کشورهای آفریقا به استقلال دست یافته و منطقه آمریکایلاتین را موجی از جنبشهای سیاسی و اجتماعی فراگرفته که هدف واحد اکثریت آنان، رهایی از سلطه اقتصادی آمریکاست. در کنار فهرستی از عوامل مانند ایستادگی بیچونوچرای انقلاب کوبا در سالهای اولیه و مایوسکردن آمریکا از سرنگونی حکومت انقلابی حاکم بر «هاوانا»، حمایت بیچونوچرای اتحاد جماهیر شوروی (ابرقدرت سابق) از انقلاب کوبا، نقش «هاوانا» در دامنزدن و حمایت از جنبشهای آزادیبخش نوعا چپ در آمریکایلاتین و آفریقا که در تقابل با سیاستهای امپریالیستی اردوگاه غرب به رهبری آمریکا قرار داشتند، نمیتوان از عنصر دیگری که زمینهساز این رویکرد در واشنگتن شده است، غافل شد. ششسال قبل «باراکحسین اوباما» بهعنوان اولین رییسجمهور سیاهپوست وارد «کاخسفید» شد. وجه ممیزه «اوباما» در رسیدن به رفیعترین قله قدرت در قدرتمندترین کشور جهان علاوهبر رنگ پوست، تبار مسلمان و
آفریقایی او بود. رویکرد او در سیاست داخلی و مناسبات خارجی در عبارت کوتاه و پرمعنای «تغییر» بود. ممکن است با اشاره به برخی سیاستهای آمریکا در منطقه و جهان به «اوباما»، انگ پیروی از اسلافش را زد و آمریکا را همان آمریکای دوران «بوش» پدر و پسر و «ریگان» و... اعلام کرد ولی ناگفته پیداست که اینگونه تحلیلها نتیجهای جز فرار از واقعیتهایی که لاجرم خود را تحمیل میکند، نخواهد داشت. «اوباما» از زمان ورود به کاخسفید در عرصه داخل و رویکرد خارجی اقداماتی را انجام داده است.
نقش «اوباما» در تغییر مشی آمریکا در قبال عراق و خروج نیروهای آمریکا از این کشور (که با مقاومتهایی جدی از سوی جناح جمهوریخواهان و نئوکانها روبهرو بود)، تغییرات عمده در سیاست آمریکا در قبال افغانستان و مهمتر از اینها رویکرد منعطف واشنگتن در قبال ایران و پرونده هستهای، در زمره موضوعاتی هستند که میتوان نقش «اوباما» و تیم همراه او در «کاخسفید» را به نحو برجستهای در آنها مشاهده کرد. اعتراف «اوباما» به ناکارآمدی سیاست انزوای کوبا و تاثیرات اندک تحریمها در این کشور را با سادهکردن موضوع ناشی از «ضعف و شکست سیاستهای توسعهطلبانه تجاوزگرانه (یا بهسان ادبیات دوران جنگ سرد امپریالیستی) آمریکای جهانخوار» دانست. این تحلیل در بهترین شکل آن، تنها، بیانگر بخشی از واقعیت و یک روی سکه است. اما با نگاهی دیگر میتوان رویکرد آمریکای تحت زعامت «اوباما» را «واقعبینانه و منطقی و با درک درست از تحولات جهان» که منافع آمریکا در شکلی جدید از روابط بینالملل را تامین میکند، تحلیل کرد. نتیجه ناگزیر تحلیل، از نگاه اول برخورد و نزاع در چارچوب رویکرد «برد - باخت» و پیامد منطقی تحلیل از دریچه نگاه دوم گفتوگو و مذاکره در چارچوب رویکرد «برد- برد» خواهد بود. پاسخ مثبت رهبران کوبا به رویکرد «اوباما» در عادیکردن روابط، بازگشایی سفارت و پایاندادن به خصومت 50ساله نشان از تبعیت ماندگارترین حکومت چپ جهان از نگاه و رویکرد دوم است. این؛ میتواند الگویی باشد برای دیگر کشورها و بهویژه دولتهایی که در چنددهه اخیر و سالهای پرتنش روابط «هاوانا» - «واشنگتن»،در زمره حامیان و متحدان کوبا بودند
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.