|

سیطره کمیت بر کیفیت

سهند ستاری

«تنها بر پایه آن آئینی رفتار کن که در عین حال بخواهی که قانونی عام باشد.»- امانوئل کانت*
1 هنوز بحث بر سر انتحال محمود خاتمی داغ بود که خبر دیگری درباره تقلب علمی از آکادمی فلسفه ایران منتشر شد: انتحال حسین کلباسی اشتری،استاد تمام دانشگاه علامه. حسین کلباسی دکترای فلسفه‌ غرب خود را در سال1378 از دانشگاه تهران گرفته است. او در کنار تعدد مسوولیت‌هایی که برعهده دارد، سردبیر دوفصلنامه علمی-تخصصی غرب‌شناسی بنیادی و فصلنامه علمی-تخصصی تاریخ فلسفه (بنیاد حکمت اسلامی صدرا)، سردبیر فصلنامه علمی-پژوهشی حکمت و فلسفه (دانشگاه علامه‌طباطبایی) و رییس‌گروه تخصصی حکمت ایران و یونان باستان (مرکز تدوین تاریخ جامع حکمت و فلسفه، بنیاد حکمت اسلامی صدرا) و بسیاری مسوولیت‌های دیگر بوده و هست و هم‌اکنون نیز مدیرگروه فلسفه‌ دانشگاه علامه‌طباطبایی است.
بحث درباره انتحال کلباسی در دو بخش در فضای مجازی منتشر شد؛ نخست مشخص شد که او در سال1386 در نشریه‌ حکمت و فلسفه که خود سردبیر آن بوده است مقاله‌ای 16صفحه‌ای با عنوان «Possibilities of the Philosophy of History» منتشر کرده است. بخش‌های قابل‌توجهی از این مقاله رونوشتی است از کتاب ژاک ماریتن با عنوان «On the Philosophy of History». بخش انتهایی این مقاله با عنوان «?Is any Philosophy of History possible» که تقریبا یک‌چهارم مقاله است تقریبا کلمه‌به‌کلمه رونوشتی از بخشی از همین کتاب است. تقریبا از این باب که مثلا ضمیر «I» به «we» تغییر کرده و بخشی از مثال‌های ماریتن حذف شده است.
2 خبر انتحال کلباسی نیز همچون مورد محمود خاتمی نخست در صفحات مجازی منتشر شد اما با تفاوتی مهم: تحرکات فضای مجازی - چه از سوی استادان جوان دانشگاه و چه از سوی دانشجویان - او را مجبور به پاسخ کرد؛ اگرچه این جوابیه اهالی فلسفه را قانع نکرد. او در جوابیه‌ای که در سایت دانشگاه علامه منتشر کرد تاکید داشت: «چندان انسی با فضای مجازی ندارم و پست‌الکترونیکی خود را نیز به‌طور مداوم و روزانه نمی‌بینم» و ضمن تاسف درباره سرقت علمی محمود خاتمی و نصیحت‌ افراد به اخلاق و توصیه به بازدید از خیابان انقلاب تهران، چنین نوشت: «امتیاز بزرگ روح و آموزه‌ ایرانی و اسلامی ما در اخلاق و ادب و آیین فتوت و خصائل انسانی است». (متن کامل این جوابیه را در همین صفحه می‌خوانید). تلاش کلباسی در این جوابیه صرف یک‌ موضوع شد: مخاطبان و دانشجویان و استادان متقاعد شوند که بخش کپی‌شده مقاله (یعنی تقریبا پنج صفحه از آن) نقل‌قولی طولانی و ارجاع مجدد بوده است. حتی با قبول این تاکید، او توضیحی نداد نقل‌قول پیوسته پنج‌صفحه‌ای در مقاله‌ای آکادمیک به چه معناست؟ و مهم‌تر آنکه رونوشت تقریبا کامل متن ماریتن و حذف بخش‌هایی از آن در این به اصطلاح نقل‌قول طولانی همراه با تغییر ضمایر نشان از چه دارد؟
3 هنوز جوهر این جوابیه خشک نشده بود که مورد دوم انتحال ایشان نیز در فضای مجازی منتشر شد. کلباسی در سال1387 در نشریه‌‌ «حکمت و فلسفه» مقاله‌ای 18صفحه‌ای با ‌عنوان «Transcendental Dialectic and Sadrian Ontology» منتشر کرده که به‌جز چکیده، مقدمه و نتیجه (یعنی سه صفحه مقاله) مابقی رونوشتی است از دو منبع. این مقاله از دو بخش اصلی تشکیل شده: عنوان بخش نخست مقاله «Epistemic Dualism and Crisis of Reason» است که رونوشت نامنظمی است از یکی از دوره‌های درسی بری اسمیت. عنوان بخش دوم این مقاله «Unity of Knowledge and Existence: A Way out of Crisis» است که جز پاراگراف اول، مابقی رونوشتی است از بخشی از مقاله رضا اکبریان با عنوان «Existential Theory of knowledge». در پایان مقاله نه ارجاعی به اسمیت و اکبریان است و نه آنها ارجاعی به کلباسی داشته‌اند. این دو مورد تا به امروز در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود و گویا کلباسی تنها پاسخ نمونه نخست را کافی دانسته. اما ماجرای انتحال او شکل عجیب‌تری به خود گرفت و از این دو مورد فراتر رفت؛ گویی این رشته سر دراز دارد.
4 کلباسی در سال1386 (2007) مقاله‌ای فارسی تحت عنوان «نفس و صیرورت آن در حکمت متعالیه» در شماره 49 مجله «خردنامه صدرا» منتشر می‌کند. در چکیده انگلیسی مجله عنوان انگلیسی مقاله «Soul and It's Becoming in the Transcendent Philosophy» است. سال بعد (2008) او ترجمه انگلیسی این مقاله را با عنوان «Soul and It's Becoming in the Transcendent Philosophy» در مجله «Transcendent Philosophy» چاپ می‌کند. در سال2010 همین مقاله را بدون کوچک‌ترین تغییری در متن و صرفا با تغییر عنوان آن به «The Science of the Soul According to Mulla Sadra» در مجله «Illumination» منتشر می‌کند. اما در سال2011 بار دیگر عنوان مقاله را تغییر می‌دهد و آن را در مجله «Islamic philosophy and occidental phenomenology in dialogue‌» منتشر می‌کند. در همین سال مقاله را با عنوان اولیه انگلیسی‌اش یعنی «Soul and It's Becoming in the Transcendent Philosophy» به‌عنوان فصل سوم در کتابی با عنوان «Soul from the perspective of Mulla Sadra's philosophy» که مجموعه مقالاتی از افراد مختلف است، چاپ می‌کند. چه اتفاقی افتاده است؟ کلباسی ابتدا مقاله‌ای به فارسی نوشته، سپس ترجمه انگلیسی آن را در مجله‌ای منتشر کرده، سپس عنوان آن تغییر کرده و مقاله در مجله دیگری چاپ می‌شود و باز هم «سپس»، عنوان مقاله بار دیگر تغییر می‌کند و مقاله در مجله دیگری چاپ می‌شود و دست‌آخر مقاله با عنوان اول در کتابی که مجموعه مقالات است به چاپ می‌رسد. به‌عبارت دیگر یک مقاله واحد یک‌بار روایت فارسی‌اش و چهار بار روایت انگلیسی‌اش در چهار جای مختلف منتشر شده و روایت انگلیسی آن نیز با سه عنوان متفاوت چاپ شده است. جالب اینجاست که کلباسی در رزومه خود این مقالات را به‌صورت مستقل ذکر کرده، گویی هر مقاله‌ای متفاوت از مقاله دیگری است. اگرچه به نظر می‌رسد این مقاله انتحال از مقاله دیگری نیست، مصداق بارز «self -plagiarism» انتحال از خود است.
5 در مجموعه مقالات علمی-پژوهشی کلباسی مقاله‌ای تحت عنوان «محاوره درباره فلسفه ارسطو؛ نمادی از دوره انتقال» هست که در مجله تاریخ فلسفه (سال دوم شماره چهارم) منتشر شده است. مطالب این مقاله رونوشتی از فصل مربوط به «درباره فلسفه» از کتاب «ارسطو: مبانی تاریخ تحول اندیشه وی» ورنر ویلهم یگر است. اگر از چند جمله آغازین بگذریم و با عبارت «در راس تکوین و شکل‌گیری این دوره باید رساله درباره فلسفه را قرار داد» در صفحه 55 مجله آغاز کنیم که مطابق با بند سوم صفحه 125 در ترجمه انگلیسی کتاب یگر است مطالب کاملا مطابق با بندهای کتاب یگر پیش می‌رود. البته نویسنده گاه جملات یا بندهایی از کتاب یگر را نمی‌آورد و با جهش به بند دیگر، مقاله خود را پیش می‌برد؛ شاید از این باب که پیوستگی محتوا اهمیت چندانی نداشته است. آخرین بند مقاله با صفحه 169 متن یگر برابر است. کلباسی البته در بخش منابع خود به کتاب یگر اشاره کرده و در متن نیز هر‌از‌گاهی به کتاب یگر ارجاع داده اما ذکر نکرده که این مطلب تماما ترجمه ناقصی از متن یگر است و نه مقاله‌ای تالیفی. شاید تا اینجای کار مساله چندان عجیب نباشد. مساله عجیب‌تر آنکه این کتاب با ترجمه خود کلباسی در سال1390 از سوی انتشارات امیرکبیر چاپ شده است. مجله تاریخ دریافت مقاله را اسفند سال90 و تاریخ پذیرش آن را بهار 91 ثبت کرده است. این به آن معناست که این مقاله پس از چاپ ترجمه فارسی کتاب یگر ارسال، داوری و منتشر شده است. این ترجمه با نام کلباسی منتشر شده اما مترجم حتی در مقاله‌ای که خود نوشته و در آن فراوان به کتاب یگر ارجاع داده اشاره‌ای به ترجمه خود نکرده است؛ در حقیقت «تالیف از روی ترجمه خود».
6 اگرچه دانشگاه علامه همچون دانشگاه تهران، حتی واکنشی در حد انتشار «بیانیه‌ای درباره انتشار شایعاتی...» هم نداشته است، اما این مشت خود نمونه خرواری است از وضعیت مقالات و داوری آنها در مجلات علمی-پژوهشی و از آن مهم‌تر پیامد کمیت‌گرایی و سیطره اعداد و ارقام در دانشگاه‌های ما؛ لب کلام، گزارشی از وضعیت زوال، فریب و تباهی. از این‌رو به نظر می‌رسد باید مساله انتحال را مقدمه‌ای برای نقد دقیق و ساختاری آکادمی در ایران دانست. نباید با تمرکز بر چند فرد خاص، موضوع را تا سرحد یک افشاگری شخصی تقلیل داد و از وضعیت و سیاست زمانه‌ای که این پیامدها را به بار آورده غافل ماند.
*بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق ، ترجمه: حمید عنایت
علی قیصری، انتشارات خوارزمی، 1369، ص 60
منابع:
1- وب‌سایت فلسفه شریف/ 2- وب‌سایت دانشگاه علامه
3- پایگاه مجلات تخصصی نور

«تنها بر پایه آن آئینی رفتار کن که در عین حال بخواهی که قانونی عام باشد.»- امانوئل کانت*
1 هنوز بحث بر سر انتحال محمود خاتمی داغ بود که خبر دیگری درباره تقلب علمی از آکادمی فلسفه ایران منتشر شد: انتحال حسین کلباسی اشتری،استاد تمام دانشگاه علامه. حسین کلباسی دکترای فلسفه‌ غرب خود را در سال1378 از دانشگاه تهران گرفته است. او در کنار تعدد مسوولیت‌هایی که برعهده دارد، سردبیر دوفصلنامه علمی-تخصصی غرب‌شناسی بنیادی و فصلنامه علمی-تخصصی تاریخ فلسفه (بنیاد حکمت اسلامی صدرا)، سردبیر فصلنامه علمی-پژوهشی حکمت و فلسفه (دانشگاه علامه‌طباطبایی) و رییس‌گروه تخصصی حکمت ایران و یونان باستان (مرکز تدوین تاریخ جامع حکمت و فلسفه، بنیاد حکمت اسلامی صدرا) و بسیاری مسوولیت‌های دیگر بوده و هست و هم‌اکنون نیز مدیرگروه فلسفه‌ دانشگاه علامه‌طباطبایی است.
بحث درباره انتحال کلباسی در دو بخش در فضای مجازی منتشر شد؛ نخست مشخص شد که او در سال1386 در نشریه‌ حکمت و فلسفه که خود سردبیر آن بوده است مقاله‌ای 16صفحه‌ای با عنوان «Possibilities of the Philosophy of History» منتشر کرده است. بخش‌های قابل‌توجهی از این مقاله رونوشتی است از کتاب ژاک ماریتن با عنوان «On the Philosophy of History». بخش انتهایی این مقاله با عنوان «?Is any Philosophy of History possible» که تقریبا یک‌چهارم مقاله است تقریبا کلمه‌به‌کلمه رونوشتی از بخشی از همین کتاب است. تقریبا از این باب که مثلا ضمیر «I» به «we» تغییر کرده و بخشی از مثال‌های ماریتن حذف شده است.
2 خبر انتحال کلباسی نیز همچون مورد محمود خاتمی نخست در صفحات مجازی منتشر شد اما با تفاوتی مهم: تحرکات فضای مجازی - چه از سوی استادان جوان دانشگاه و چه از سوی دانشجویان - او را مجبور به پاسخ کرد؛ اگرچه این جوابیه اهالی فلسفه را قانع نکرد. او در جوابیه‌ای که در سایت دانشگاه علامه منتشر کرد تاکید داشت: «چندان انسی با فضای مجازی ندارم و پست‌الکترونیکی خود را نیز به‌طور مداوم و روزانه نمی‌بینم» و ضمن تاسف درباره سرقت علمی محمود خاتمی و نصیحت‌ افراد به اخلاق و توصیه به بازدید از خیابان انقلاب تهران، چنین نوشت: «امتیاز بزرگ روح و آموزه‌ ایرانی و اسلامی ما در اخلاق و ادب و آیین فتوت و خصائل انسانی است». (متن کامل این جوابیه را در همین صفحه می‌خوانید). تلاش کلباسی در این جوابیه صرف یک‌ موضوع شد: مخاطبان و دانشجویان و استادان متقاعد شوند که بخش کپی‌شده مقاله (یعنی تقریبا پنج صفحه از آن) نقل‌قولی طولانی و ارجاع مجدد بوده است. حتی با قبول این تاکید، او توضیحی نداد نقل‌قول پیوسته پنج‌صفحه‌ای در مقاله‌ای آکادمیک به چه معناست؟ و مهم‌تر آنکه رونوشت تقریبا کامل متن ماریتن و حذف بخش‌هایی از آن در این به اصطلاح نقل‌قول طولانی همراه با تغییر ضمایر نشان از چه دارد؟
3 هنوز جوهر این جوابیه خشک نشده بود که مورد دوم انتحال ایشان نیز در فضای مجازی منتشر شد. کلباسی در سال1387 در نشریه‌‌ «حکمت و فلسفه» مقاله‌ای 18صفحه‌ای با ‌عنوان «Transcendental Dialectic and Sadrian Ontology» منتشر کرده که به‌جز چکیده، مقدمه و نتیجه (یعنی سه صفحه مقاله) مابقی رونوشتی است از دو منبع. این مقاله از دو بخش اصلی تشکیل شده: عنوان بخش نخست مقاله «Epistemic Dualism and Crisis of Reason» است که رونوشت نامنظمی است از یکی از دوره‌های درسی بری اسمیت. عنوان بخش دوم این مقاله «Unity of Knowledge and Existence: A Way out of Crisis» است که جز پاراگراف اول، مابقی رونوشتی است از بخشی از مقاله رضا اکبریان با عنوان «Existential Theory of knowledge». در پایان مقاله نه ارجاعی به اسمیت و اکبریان است و نه آنها ارجاعی به کلباسی داشته‌اند. این دو مورد تا به امروز در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود و گویا کلباسی تنها پاسخ نمونه نخست را کافی دانسته. اما ماجرای انتحال او شکل عجیب‌تری به خود گرفت و از این دو مورد فراتر رفت؛ گویی این رشته سر دراز دارد.
4 کلباسی در سال1386 (2007) مقاله‌ای فارسی تحت عنوان «نفس و صیرورت آن در حکمت متعالیه» در شماره 49 مجله «خردنامه صدرا» منتشر می‌کند. در چکیده انگلیسی مجله عنوان انگلیسی مقاله «Soul and It's Becoming in the Transcendent Philosophy» است. سال بعد (2008) او ترجمه انگلیسی این مقاله را با عنوان «Soul and It's Becoming in the Transcendent Philosophy» در مجله «Transcendent Philosophy» چاپ می‌کند. در سال2010 همین مقاله را بدون کوچک‌ترین تغییری در متن و صرفا با تغییر عنوان آن به «The Science of the Soul According to Mulla Sadra» در مجله «Illumination» منتشر می‌کند. اما در سال2011 بار دیگر عنوان مقاله را تغییر می‌دهد و آن را در مجله «Islamic philosophy and occidental phenomenology in dialogue‌» منتشر می‌کند. در همین سال مقاله را با عنوان اولیه انگلیسی‌اش یعنی «Soul and It's Becoming in the Transcendent Philosophy» به‌عنوان فصل سوم در کتابی با عنوان «Soul from the perspective of Mulla Sadra's philosophy» که مجموعه مقالاتی از افراد مختلف است، چاپ می‌کند. چه اتفاقی افتاده است؟ کلباسی ابتدا مقاله‌ای به فارسی نوشته، سپس ترجمه انگلیسی آن را در مجله‌ای منتشر کرده، سپس عنوان آن تغییر کرده و مقاله در مجله دیگری چاپ می‌شود و باز هم «سپس»، عنوان مقاله بار دیگر تغییر می‌کند و مقاله در مجله دیگری چاپ می‌شود و دست‌آخر مقاله با عنوان اول در کتابی که مجموعه مقالات است به چاپ می‌رسد. به‌عبارت دیگر یک مقاله واحد یک‌بار روایت فارسی‌اش و چهار بار روایت انگلیسی‌اش در چهار جای مختلف منتشر شده و روایت انگلیسی آن نیز با سه عنوان متفاوت چاپ شده است. جالب اینجاست که کلباسی در رزومه خود این مقالات را به‌صورت مستقل ذکر کرده، گویی هر مقاله‌ای متفاوت از مقاله دیگری است. اگرچه به نظر می‌رسد این مقاله انتحال از مقاله دیگری نیست، مصداق بارز «self -plagiarism» انتحال از خود است.
5 در مجموعه مقالات علمی-پژوهشی کلباسی مقاله‌ای تحت عنوان «محاوره درباره فلسفه ارسطو؛ نمادی از دوره انتقال» هست که در مجله تاریخ فلسفه (سال دوم شماره چهارم) منتشر شده است. مطالب این مقاله رونوشتی از فصل مربوط به «درباره فلسفه» از کتاب «ارسطو: مبانی تاریخ تحول اندیشه وی» ورنر ویلهم یگر است. اگر از چند جمله آغازین بگذریم و با عبارت «در راس تکوین و شکل‌گیری این دوره باید رساله درباره فلسفه را قرار داد» در صفحه 55 مجله آغاز کنیم که مطابق با بند سوم صفحه 125 در ترجمه انگلیسی کتاب یگر است مطالب کاملا مطابق با بندهای کتاب یگر پیش می‌رود. البته نویسنده گاه جملات یا بندهایی از کتاب یگر را نمی‌آورد و با جهش به بند دیگر، مقاله خود را پیش می‌برد؛ شاید از این باب که پیوستگی محتوا اهمیت چندانی نداشته است. آخرین بند مقاله با صفحه 169 متن یگر برابر است. کلباسی البته در بخش منابع خود به کتاب یگر اشاره کرده و در متن نیز هر‌از‌گاهی به کتاب یگر ارجاع داده اما ذکر نکرده که این مطلب تماما ترجمه ناقصی از متن یگر است و نه مقاله‌ای تالیفی. شاید تا اینجای کار مساله چندان عجیب نباشد. مساله عجیب‌تر آنکه این کتاب با ترجمه خود کلباسی در سال1390 از سوی انتشارات امیرکبیر چاپ شده است. مجله تاریخ دریافت مقاله را اسفند سال90 و تاریخ پذیرش آن را بهار 91 ثبت کرده است. این به آن معناست که این مقاله پس از چاپ ترجمه فارسی کتاب یگر ارسال، داوری و منتشر شده است. این ترجمه با نام کلباسی منتشر شده اما مترجم حتی در مقاله‌ای که خود نوشته و در آن فراوان به کتاب یگر ارجاع داده اشاره‌ای به ترجمه خود نکرده است؛ در حقیقت «تالیف از روی ترجمه خود».
6 اگرچه دانشگاه علامه همچون دانشگاه تهران، حتی واکنشی در حد انتشار «بیانیه‌ای درباره انتشار شایعاتی...» هم نداشته است، اما این مشت خود نمونه خرواری است از وضعیت مقالات و داوری آنها در مجلات علمی-پژوهشی و از آن مهم‌تر پیامد کمیت‌گرایی و سیطره اعداد و ارقام در دانشگاه‌های ما؛ لب کلام، گزارشی از وضعیت زوال، فریب و تباهی. از این‌رو به نظر می‌رسد باید مساله انتحال را مقدمه‌ای برای نقد دقیق و ساختاری آکادمی در ایران دانست. نباید با تمرکز بر چند فرد خاص، موضوع را تا سرحد یک افشاگری شخصی تقلیل داد و از وضعیت و سیاست زمانه‌ای که این پیامدها را به بار آورده غافل ماند.
*بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق ، ترجمه: حمید عنایت
علی قیصری، انتشارات خوارزمی، 1369، ص 60
منابع:
1- وب‌سایت فلسفه شریف/ 2- وب‌سایت دانشگاه علامه
3- پایگاه مجلات تخصصی نور

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.