|

مبارزه با علت یا معلول؟

صادق زیباکلام . استاد دانشگاه تهران

به نظر نمی‌رسد سخنی به اغراق رفته باشد اگر گفته شود بسیاری از ایرانیان مدت‌هاست در انتظار موفقیت مسوولان امر برای ازبین‌بردن فساد اداری و اقتصادی هستند. این انتظار؛ نه از باب آن است که مردم فکر می‌کنند مسوولان واقعا نمی‌خواهند با فساد مبارزه کنند بلکه بیشتر به واسطه این است که فکر می‌کنند این امر با دشواری روبه‌روست. خیلی از مردم، واقعا باور دارند مسوولان از ته‌قلب می‌خواهند فساد در ایران ریشه‌کن شود، اما سوال این است که آیا به صرف خواستن، قادر خواهند بود آن را ریشه‌کن کنند؟ بیش از سه دهه است، از مبارزه با فساد سخن گفته می‌شود و در عین حال، گسترش آن سبب شده تا همه مسوولان قوا هم نسبت به آن ابراز تاسف کنند. نگارنده برخلاف برخی هم‌میهنان، یقین دارم عزم و اراده مسوولان ما برای این مبارزه، جدی است. حداقل برای اعتبار خودشان هم که شده، واقعا آرزو می‌کنند این میزان فساد در کشور رایج نباشد.
از سوی دیگر، هم قوه‌قضاییه در مجازات مفاسد اقتصادی، جدی و قاطع بوده و هم تعداد زیادی دستگاه نظارتی، بازرسی، رسیدگی، کنترلی، حراستی و حفاظتی در کشور فعال هستند. در کمتر کشوری به اندازه ایران، دستگاه‌های نظارتی و کنترلی وجود دارد و در عین حال، همه مسوولان و مدیران ما گزینش می‌شوند اما با وجود همه اینها، فساد، پیشروی کرده است. این «پارادوکس» از آنجا ناشی می‌شود که مسوولان، همواره خواسته‌اند با معلول‌های فساد مبارزه کنند و خیلی، روی علت‌های شکل‌گیری فساد، تمرکز نکرده‌اند. انتقاد و سخنی اگر درباره فساد بوده، این بوده که چرا مسوولان در مبارزه با فساد قاطعیت و پیگیری به خرج نداده‌اند؟ گویی؛ اگر مسوولان، قاطعیت بیشتری به خرج دهند و با مصادیق فساد، سریع‌تر و قاطع‌تر برخورد کنند؛ مساله حل می‌شود و ما دیگر مشکلی به نام فساد نخواهیم داشت. قاطعیت هم یعنی اعمال مجازات سنگین از جمله اعدام برای مفسدان اقتصادی. بسیاری از مسوولان ما طی این 36سال؛ نخواستند این سوال بدیهی و اولیه را مطرح کنند که جامعه ما را چه می‌شود که این میزان فساد در آن رواج دارد؟ چرا در جوامع دیگر، این میزان فساد شایع نیست؟ چرا در جامعه ما رشوه‌خواری، رانت‌خواری، ویژه‌خواری حیف‌ومیل اموال عمومی، دادن و گرفت حق و حساب، زمین‌خواری و تجاوز علنی به منابع طبیعی، فساد بانکی و... رایج‌شده است؟ شاید اگر مسوولان ما به‌جای تقلیل راه‌حل فساد به نبود قاطعیت، به این سوال می‌اندیشیدند که چرا زمینه‌های فساد این میزان در جامعه متداول است، آن‌وقت متوجه می‌شدند که راه‌حل مبارزه با فساد در مبارزه با معلول نیست، بلکه بایستی به سراغ علت به‌وجودآمدن آن بروند که اقتصاد دولتی هم یکی از آنهاست.
به نظر نمی‌رسد سخنی به اغراق رفته باشد اگر گفته شود بسیاری از ایرانیان مدت‌هاست در انتظار موفقیت مسوولان امر برای ازبین‌بردن فساد اداری و اقتصادی هستند. این انتظار؛ نه از باب آن است که مردم فکر می‌کنند مسوولان واقعا نمی‌خواهند با فساد مبارزه کنند بلکه بیشتر به واسطه این است که فکر می‌کنند این امر با دشواری روبه‌روست. خیلی از مردم، واقعا باور دارند مسوولان از ته‌قلب می‌خواهند فساد در ایران ریشه‌کن شود، اما سوال این است که آیا به صرف خواستن، قادر خواهند بود آن را ریشه‌کن کنند؟ بیش از سه دهه است، از مبارزه با فساد سخن گفته می‌شود و در عین حال، گسترش آن سبب شده تا همه مسوولان قوا هم نسبت به آن ابراز تاسف کنند. نگارنده برخلاف برخی هم‌میهنان، یقین دارم عزم و اراده مسوولان ما برای این مبارزه، جدی است. حداقل برای اعتبار خودشان هم که شده، واقعا آرزو می‌کنند این میزان فساد در کشور رایج نباشد.
از سوی دیگر، هم قوه‌قضاییه در مجازات مفاسد اقتصادی، جدی و قاطع بوده و هم تعداد زیادی دستگاه نظارتی، بازرسی، رسیدگی، کنترلی، حراستی و حفاظتی در کشور فعال هستند. در کمتر کشوری به اندازه ایران، دستگاه‌های نظارتی و کنترلی وجود دارد و در عین حال، همه مسوولان و مدیران ما گزینش می‌شوند اما با وجود همه اینها، فساد، پیشروی کرده است. این «پارادوکس» از آنجا ناشی می‌شود که مسوولان، همواره خواسته‌اند با معلول‌های فساد مبارزه کنند و خیلی، روی علت‌های شکل‌گیری فساد، تمرکز نکرده‌اند. انتقاد و سخنی اگر درباره فساد بوده، این بوده که چرا مسوولان در مبارزه با فساد قاطعیت و پیگیری به خرج نداده‌اند؟ گویی؛ اگر مسوولان، قاطعیت بیشتری به خرج دهند و با مصادیق فساد، سریع‌تر و قاطع‌تر برخورد کنند؛ مساله حل می‌شود و ما دیگر مشکلی به نام فساد نخواهیم داشت. قاطعیت هم یعنی اعمال مجازات سنگین از جمله اعدام برای مفسدان اقتصادی. بسیاری از مسوولان ما طی این 36سال؛ نخواستند این سوال بدیهی و اولیه را مطرح کنند که جامعه ما را چه می‌شود که این میزان فساد در آن رواج دارد؟ چرا در جوامع دیگر، این میزان فساد شایع نیست؟ چرا در جامعه ما رشوه‌خواری، رانت‌خواری، ویژه‌خواری حیف‌ومیل اموال عمومی، دادن و گرفت حق و حساب، زمین‌خواری و تجاوز علنی به منابع طبیعی، فساد بانکی و... رایج‌شده است؟ شاید اگر مسوولان ما به‌جای تقلیل راه‌حل فساد به نبود قاطعیت، به این سوال می‌اندیشیدند که چرا زمینه‌های فساد این میزان در جامعه متداول است، آن‌وقت متوجه می‌شدند که راه‌حل مبارزه با فساد در مبارزه با معلول نیست، بلکه بایستی به سراغ علت به‌وجودآمدن آن بروند که اقتصاد دولتی هم یکی از آنهاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.