|

سرقت ادبی در کمتر از 60ثانیه

ساسان گلفر: قانون نانوشته‌ای در روزنامه‌نگاری و در مقاله‌نویسی آکادمیک وجود دارد که حکم می‌کند: «اگر خودت ننوشته‌ای، بگو از کدام منبع گرفته‌ای.» این جمله به‌ظاهر ساده را می‌توان از مهم‌ترین اصول اخلاقی نگارش به‌شمار آورد؛ متاسفانه همین اصل ساده را خیلی‌ها درک نمی‌کنند، یا صرف نمی‌کند که درک کنند و این است منشأ پیدایش فضایی که در آن، واژه ناخوشایندی مثل «سرقت ادبی» به امری رایج و مساله‌ای روزمره و پیش‌پاافتاده بدل می‌شود که حتی صحبت از آن به‌میان‌آوردن، ممکن است کاری عجیب و نامتعارف به‌نظر بیاید. «سرقت ادبی» البته مساله‌ای است جهانی که در دوردست تاریخ هم وجود داشته و در دوره رمانتیسیسم مثل خیلی چیزهای دیگر شکوفا شده و خود را نشان داده و در دوره پست‌مدرن فرارفتن از صنعت و مخصوصا همین دودهه اخیر با گسترش اینترنت و رشد فضای مجازی به اوج خود رسیده است. نمونه‌های تاریخی و تنوع جغرافیایی این پدیده جهانی که از افلاطون تا استاندال، هلن کلر، آلکس هیلی، دن براون و فرید زکریا مصون از آن نمانده‌اند، دست بر قضا نمونه‌های جالبی هستند. می‌توانیم از همین دوروبر خودمان شروع کنیم و نگاهی به فضای رسانه‌ای و روزنامه‌ها و سایت‌های همین اطراف بیندازیم. مورد بسیار شایع سرقت ادبی، ذکر خبر تولیدی یک‌خبرگزاری در یک سایت یا روزنامه یا حتی خبرگزاری دیگر بدون ذکر منبع است. آنقدر ارتکاب به این عمل این‌روزها عادی شده که حتی فراموش کرده‌ایم این کار هم نوعی سرقت ادبی یا به‌قول فرنگی‌ها، Plagiarism است. نوشتن عبارت دو یا سه‌کلمه‌ای مثل «به گزارش...» یا «به‌نقل از...» طبیعتا نباید کار خیلی دشواری باشد. هیچ عیبی ندارد که خواننده بداند این مطلب خاص از فلان منبع آمده است و درواقع حق اوست که این را بداند. این حقی است که اغلب اوقات ضایع می‌شود. یک مطلب عینا یا با همان ادبیات یا گاهی با اندکی بازنویسی در جایی نقل می‌شود و عنوان درشت یک سایت یا روزنامه دیگر که خودش مطلب را ننوشته در اول یا آخر آن توی چشم می‌زند؛ و خواننده اغلب می‌ماند که یک سایت با یکی‌ونصفی کارمند پاره‌وقت چگونه می‌تواند این‌همه علامه‌دهر و جامع‌الاطراف باشد که همه اخبار را در همه حوزه‌ها به‌تنهایی پوشش دهد. اما این نوع سرقت ادبی متاسفانه به سایت‌های کوچک محدود نمی‌شود. مورد داشته‌ایم که بخش فارسی خبرگزاری رسمی یک کشور یا فلان تشکیلاتی که واژه خبرنگاران را هم در عنوانش یدک می‌کشد، خبری را که چندروز پیش منتشر شده و به‌نام خبرگزاری اصلی اینجا و آنجا نقل شده، عینا به نام خود منتشر کرده و هیچ خجالتی هم احساس نکرده است. فیلمی بود (درواقع دو فیلم که در دومی نیکلاس و آنجلینا جولی بازی می‌کردند) به نام «سرقت در 60ثانیه» که شخصیت‌های دزدش به این افتخار می‌کردند که با چنین سرعتی ماشین می‌دزدند. بعید است رایانه‌داری که فقط «کپی»و«پیست»کردن بلد است، حتی به اندازه آن ماشین‌دزدها بتواند به سرقت ادبی در این مدت‌زمان افتخار کند.
ساسان گلفر: قانون نانوشته‌ای در روزنامه‌نگاری و در مقاله‌نویسی آکادمیک وجود دارد که حکم می‌کند: «اگر خودت ننوشته‌ای، بگو از کدام منبع گرفته‌ای.» این جمله به‌ظاهر ساده را می‌توان از مهم‌ترین اصول اخلاقی نگارش به‌شمار آورد؛ متاسفانه همین اصل ساده را خیلی‌ها درک نمی‌کنند، یا صرف نمی‌کند که درک کنند و این است منشأ پیدایش فضایی که در آن، واژه ناخوشایندی مثل «سرقت ادبی» به امری رایج و مساله‌ای روزمره و پیش‌پاافتاده بدل می‌شود که حتی صحبت از آن به‌میان‌آوردن، ممکن است کاری عجیب و نامتعارف به‌نظر بیاید. «سرقت ادبی» البته مساله‌ای است جهانی که در دوردست تاریخ هم وجود داشته و در دوره رمانتیسیسم مثل خیلی چیزهای دیگر شکوفا شده و خود را نشان داده و در دوره پست‌مدرن فرارفتن از صنعت و مخصوصا همین دودهه اخیر با گسترش اینترنت و رشد فضای مجازی به اوج خود رسیده است. نمونه‌های تاریخی و تنوع جغرافیایی این پدیده جهانی که از افلاطون تا استاندال، هلن کلر، آلکس هیلی، دن براون و فرید زکریا مصون از آن نمانده‌اند، دست بر قضا نمونه‌های جالبی هستند. می‌توانیم از همین دوروبر خودمان شروع کنیم و نگاهی به فضای رسانه‌ای و روزنامه‌ها و سایت‌های همین اطراف بیندازیم. مورد بسیار شایع سرقت ادبی، ذکر خبر تولیدی یک‌خبرگزاری در یک سایت یا روزنامه یا حتی خبرگزاری دیگر بدون ذکر منبع است. آنقدر ارتکاب به این عمل این‌روزها عادی شده که حتی فراموش کرده‌ایم این کار هم نوعی سرقت ادبی یا به‌قول فرنگی‌ها، Plagiarism است. نوشتن عبارت دو یا سه‌کلمه‌ای مثل «به گزارش...» یا «به‌نقل از...» طبیعتا نباید کار خیلی دشواری باشد. هیچ عیبی ندارد که خواننده بداند این مطلب خاص از فلان منبع آمده است و درواقع حق اوست که این را بداند. این حقی است که اغلب اوقات ضایع می‌شود. یک مطلب عینا یا با همان ادبیات یا گاهی با اندکی بازنویسی در جایی نقل می‌شود و عنوان درشت یک سایت یا روزنامه دیگر که خودش مطلب را ننوشته در اول یا آخر آن توی چشم می‌زند؛ و خواننده اغلب می‌ماند که یک سایت با یکی‌ونصفی کارمند پاره‌وقت چگونه می‌تواند این‌همه علامه‌دهر و جامع‌الاطراف باشد که همه اخبار را در همه حوزه‌ها به‌تنهایی پوشش دهد. اما این نوع سرقت ادبی متاسفانه به سایت‌های کوچک محدود نمی‌شود. مورد داشته‌ایم که بخش فارسی خبرگزاری رسمی یک کشور یا فلان تشکیلاتی که واژه خبرنگاران را هم در عنوانش یدک می‌کشد، خبری را که چندروز پیش منتشر شده و به‌نام خبرگزاری اصلی اینجا و آنجا نقل شده، عینا به نام خود منتشر کرده و هیچ خجالتی هم احساس نکرده است. فیلمی بود (درواقع دو فیلم که در دومی نیکلاس و آنجلینا جولی بازی می‌کردند) به نام «سرقت در 60ثانیه» که شخصیت‌های دزدش به این افتخار می‌کردند که با چنین سرعتی ماشین می‌دزدند. بعید است رایانه‌داری که فقط «کپی»و«پیست»کردن بلد است، حتی به اندازه آن ماشین‌دزدها بتواند به سرقت ادبی در این مدت‌زمان افتخار کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.