|

گزارش شکنجه توسط «سیا» منتشر شد

افشای موضوع ممنوعه

«هر کاری لازم است انجام دهید.» این جمله ترجیع‌بند دستورات سازمانی بود که در ایام پس از 11سپتامبر و پیش از آغاز هر جلسه بازجویی از تروریست‌های اسیرشده القاعده، به ماموران سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) ابلاغ می‌شد. در این بین، شاید هم‍چون بسیاری از دستگاه‌های اطلاعاتی دیگر، تنها تعداد معدودی از بازجویان به صرافت می‌افتادند تا از نسبت میان آنچه مقامات سیا بازجویی بهبودیافته می‌خواندند و آنچه در عرف بین‌الملل شکنجه دانسته می‌شد، سر دربیاورند. «گلن کارل» یکی از آنان بود؛ این افسر سابق سیا که سابقه 23سال خدمت را یدک می‌کشد، در کتاب «یک بازجو» از تحقق ترس‌هایش سخن می‌گوید؛ آن‌جایی که پیش از بازجویی یکی از اعضای ارشد القاعده و در گفت‌وگو با یک حقوقدان سیا باخبر می‌شود این سازمان تنها جراحت‌های حاد فیزیکی را که به نقص عضو یا مرگ متهم بیانجامد، مصداق شکنجه می‌داند. اکنون اما کارل و بسیاری از کنشگران همسو با او، باید خوشحال باشند که با انتشار گزارش سنا پیرامون برنامه«تسلیم، حبس و بازجویی»متهمان از سوی سازمان سیا، اعمال شکنجه در جریان بازجویی، دیگر نه یک موضوع ممنوعه برای گوش‌های شنوای جامعه جهانی، بلکه موضوعی ممنوعه برای متولیان آن است. کمیته اطلاعات سنا در حالی از تصمیم خود مبنی‌بر انتشار این گزارش خبر داده است که «جاش ارنست» سخنگوی کاخ سفید روز دوشنبه ضمن استقبال از این تصمیم، درباره پیامدهای این اقدام که می‌تواند منافع برون‌مرزی ایالات‌متحده را مورد تهدید قرار دهد، هشدار داده بود. اما این گزارش 500صفحه‌ای که خبر انتشارش موجب تشدید تدابیر امنیتی در اطراف مراکز دیپلماتیک آمریکا و آماده‌باش ده‌ها هزار سرباز آن کشور برای مقابله با آشوب‌های احتمالی در خاورمیانه، شمال آفریقا و برخی کشورهای هم‌پیمان شده است، تنها خلاصه‌ای از گزارش مفصل شش‌هزارو700صفحه‌ای سناست که با بررسی بیش از شش‌میلیون صفحه از اسناد، جزییات شیوه‌های خشن بازجویی سیا از مظنونان تروریستی در فاصله سال‌های 2002 تا 2006، از جمله احساس خفگی در آب، محرومیت از خواب، سرمازدگی و تهدید به مرگ را شرح می‌دهد. به‌گفته «دایان فاینشتاین»، دبیر کمیته اطلاعات سنا، کندوکاو سه‌ساله این کمیته که از سال2009 آغاز شده بود، نشان می‌دهد آزارواذیت زندانیان در بازداشتگاه‌هایی ناشناخته در خارج از آمریکا که به اصطلاح «نقاط سیاه» خوانده می‌شوند، کاملا نظام‌مند بوده و در ابعادی گسترده‌تر از آنچه انتظار می‌رفت، جریان داشته است. با این حال، گزارش سنا تنها محدود به توصیف شیوه‌های بازجویی نیست. تلاش‌های بی‌وقفه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا برای سرپوش‌گذاشتن بر جنایات خود و ازبین‌بردن مدارک موجود، از جمله معدوم‌کردن نوارهای ضبط‌شده از یک جلسه بازجویی در تایلند و تلاش برای هک‌کردن سیستم‌های کامپیوتری کمیته اطلاعات که بعدها عذرخواهی رییس سازمان سیا را به‌دنبال داشت نیز یکی‌دیگر از محورهای این گزارش است. با تمام این اوصاف، احتمال به‌خطرافتادن امنیت ماموران مخفی سیا که به‌جز مقامات بلندپایه، در گزارش با اسم مستعار به آنان اشاره شده، واکنش تند برخی از منتقدان را به‌همراه داشته است. اگرچه گزارش کمیته اطلاعات تنها بر حول فعالیت‌های سازمان سیا چرخیده و تقریبا هیچ‌گونه مسوولیتی را متوجه دولت وقت آن زمان نمی‌داند، اما حتی زمزمه انتشار این گزارش نیز کافی بود تا «جرج بوش»، رییس‌جمهور پیشین آمریکا را به سخن درآورد. او در گفت‌وگوی روز یک‌شنبه خود با سی‌ان‌ان، با میهن‌پرست خواندن ماموران سیا، مدعی شد اگر گزارش سنا چیزی گوید که خدمات این مردان و زنان سخت‌کوش به میهن‌شان را خدشه‌دار کند، به خطا رفته است. این درست همان جایی‌ست که منتقدان گزارش شکنجه، از موضعی اخلاقی وارد می‌شوند. درحالی‌که «باراک اوباما»، رییس‌جمهور کنونی آمریکا در سال2009 و بلافاصله پس از نشستن بر صندلی ریاست‌جمهوری، طی حکمی بسیاری از شیوه‌های خشن بازجویی را مطابق با حقوق بین‌الملل مصداق شکنجه دانست و ممنوع کرد، اما مجوز شکنجه هنوز برای بسیاری لازمه حفظ امنیت و تقویت دموکراسی‌ است. «آلن درشوویتز» استاد دانشگاه هاروارد، یکی از این منتقدان است که با استناد به مثال «بمب در حال انفجار»، اعطای مجوز شکنجه برای حرف‌کشیدن از مظنونین را، در صورتی که موجب نجات جان تعداد زیادی از شهروندان شود، کارگشا می‌داند. با وجود این، این استدلال هنگامی رنگ می‌بازد که بدانیم صحت اطلاعات به‌دست‌آمده از مظنونین تحت فشار همواره محل تردید است. «جان مک‌کین» سناتور جمهوریخواه اعتراف کرده در جریان جنگ ویتنام و هنگامی که برای اقرار به اسامی اعضای گردان هوایی، مورد شکنجه با آب واقع شده بود، برای ویت‌کنگ‌ها اسامی مهاجمین یک تیم فوتبال آمریکایی را ردیف کرده است. اما قضیه حتی می‌تواند بیشتر از این هم بیخ پیدا کند. گفته می‌شود اقرار اشتباه یک مظنون تروریستی مصری بود که مقامات آمریکایی را مصمم کرد برای حمله به عراق و نابودی سلاح‌های کشتارجمعی صدام حسین، به آن کشور حمله کنند. اما احتمال کاهش سطح همکاری‌های اطلاعاتی در سطح بین‌الملل، شاید یکی از سوال‌برانگیزترین نگرانی‌ها در صورت انتشار گزارش باشد. مقامات آمریکایی در حالی از دلسردی کشورهای همکار برای اعطای کمک‌های اطلاعاتی بیشتر در آینده ابراز نگرانی می‌کنند که گزارش 213 صفحه‌ای بنیاد جامعه باز در سال گذشته، از همدستی دست‌کم 54 کشور با سازمان اطلاعات آمریکا در روند بازداشت‌ و بازجویی بیش از 130 مظنون تروریستی پس از حملات 11سپتامبر حکایت دارد. اکنون که با خبر انتشار گزارش شکنجه، تمامی پیکان‌ها به‌سمت ایالات‌متحده نشانه رفته است، شاید وقت آن باشد تا باقی دولت‌هایی را نیز که در روند جهانی‌سازی شکنجه نقش داشته‌اند، مورد بازخواست قرار دهیم.
«هر کاری لازم است انجام دهید.» این جمله ترجیع‌بند دستورات سازمانی بود که در ایام پس از 11سپتامبر و پیش از آغاز هر جلسه بازجویی از تروریست‌های اسیرشده القاعده، به ماموران سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) ابلاغ می‌شد. در این بین، شاید هم‍چون بسیاری از دستگاه‌های اطلاعاتی دیگر، تنها تعداد معدودی از بازجویان به صرافت می‌افتادند تا از نسبت میان آنچه مقامات سیا بازجویی بهبودیافته می‌خواندند و آنچه در عرف بین‌الملل شکنجه دانسته می‌شد، سر دربیاورند. «گلن کارل» یکی از آنان بود؛ این افسر سابق سیا که سابقه 23سال خدمت را یدک می‌کشد، در کتاب «یک بازجو» از تحقق ترس‌هایش سخن می‌گوید؛ آن‌جایی که پیش از بازجویی یکی از اعضای ارشد القاعده و در گفت‌وگو با یک حقوقدان سیا باخبر می‌شود این سازمان تنها جراحت‌های حاد فیزیکی را که به نقص عضو یا مرگ متهم بیانجامد، مصداق شکنجه می‌داند. اکنون اما کارل و بسیاری از کنشگران همسو با او، باید خوشحال باشند که با انتشار گزارش سنا پیرامون برنامه«تسلیم، حبس و بازجویی»متهمان از سوی سازمان سیا، اعمال شکنجه در جریان بازجویی، دیگر نه یک موضوع ممنوعه برای گوش‌های شنوای جامعه جهانی، بلکه موضوعی ممنوعه برای متولیان آن است. کمیته اطلاعات سنا در حالی از تصمیم خود مبنی‌بر انتشار این گزارش خبر داده است که «جاش ارنست» سخنگوی کاخ سفید روز دوشنبه ضمن استقبال از این تصمیم، درباره پیامدهای این اقدام که می‌تواند منافع برون‌مرزی ایالات‌متحده را مورد تهدید قرار دهد، هشدار داده بود. اما این گزارش 500صفحه‌ای که خبر انتشارش موجب تشدید تدابیر امنیتی در اطراف مراکز دیپلماتیک آمریکا و آماده‌باش ده‌ها هزار سرباز آن کشور برای مقابله با آشوب‌های احتمالی در خاورمیانه، شمال آفریقا و برخی کشورهای هم‌پیمان شده است، تنها خلاصه‌ای از گزارش مفصل شش‌هزارو700صفحه‌ای سناست که با بررسی بیش از شش‌میلیون صفحه از اسناد، جزییات شیوه‌های خشن بازجویی سیا از مظنونان تروریستی در فاصله سال‌های 2002 تا 2006، از جمله احساس خفگی در آب، محرومیت از خواب، سرمازدگی و تهدید به مرگ را شرح می‌دهد. به‌گفته «دایان فاینشتاین»، دبیر کمیته اطلاعات سنا، کندوکاو سه‌ساله این کمیته که از سال2009 آغاز شده بود، نشان می‌دهد آزارواذیت زندانیان در بازداشتگاه‌هایی ناشناخته در خارج از آمریکا که به اصطلاح «نقاط سیاه» خوانده می‌شوند، کاملا نظام‌مند بوده و در ابعادی گسترده‌تر از آنچه انتظار می‌رفت، جریان داشته است. با این حال، گزارش سنا تنها محدود به توصیف شیوه‌های بازجویی نیست. تلاش‌های بی‌وقفه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا برای سرپوش‌گذاشتن بر جنایات خود و ازبین‌بردن مدارک موجود، از جمله معدوم‌کردن نوارهای ضبط‌شده از یک جلسه بازجویی در تایلند و تلاش برای هک‌کردن سیستم‌های کامپیوتری کمیته اطلاعات که بعدها عذرخواهی رییس سازمان سیا را به‌دنبال داشت نیز یکی‌دیگر از محورهای این گزارش است. با تمام این اوصاف، احتمال به‌خطرافتادن امنیت ماموران مخفی سیا که به‌جز مقامات بلندپایه، در گزارش با اسم مستعار به آنان اشاره شده، واکنش تند برخی از منتقدان را به‌همراه داشته است. اگرچه گزارش کمیته اطلاعات تنها بر حول فعالیت‌های سازمان سیا چرخیده و تقریبا هیچ‌گونه مسوولیتی را متوجه دولت وقت آن زمان نمی‌داند، اما حتی زمزمه انتشار این گزارش نیز کافی بود تا «جرج بوش»، رییس‌جمهور پیشین آمریکا را به سخن درآورد. او در گفت‌وگوی روز یک‌شنبه خود با سی‌ان‌ان، با میهن‌پرست خواندن ماموران سیا، مدعی شد اگر گزارش سنا چیزی گوید که خدمات این مردان و زنان سخت‌کوش به میهن‌شان را خدشه‌دار کند، به خطا رفته است. این درست همان جایی‌ست که منتقدان گزارش شکنجه، از موضعی اخلاقی وارد می‌شوند. درحالی‌که «باراک اوباما»، رییس‌جمهور کنونی آمریکا در سال2009 و بلافاصله پس از نشستن بر صندلی ریاست‌جمهوری، طی حکمی بسیاری از شیوه‌های خشن بازجویی را مطابق با حقوق بین‌الملل مصداق شکنجه دانست و ممنوع کرد، اما مجوز شکنجه هنوز برای بسیاری لازمه حفظ امنیت و تقویت دموکراسی‌ است. «آلن درشوویتز» استاد دانشگاه هاروارد، یکی از این منتقدان است که با استناد به مثال «بمب در حال انفجار»، اعطای مجوز شکنجه برای حرف‌کشیدن از مظنونین را، در صورتی که موجب نجات جان تعداد زیادی از شهروندان شود، کارگشا می‌داند. با وجود این، این استدلال هنگامی رنگ می‌بازد که بدانیم صحت اطلاعات به‌دست‌آمده از مظنونین تحت فشار همواره محل تردید است. «جان مک‌کین» سناتور جمهوریخواه اعتراف کرده در جریان جنگ ویتنام و هنگامی که برای اقرار به اسامی اعضای گردان هوایی، مورد شکنجه با آب واقع شده بود، برای ویت‌کنگ‌ها اسامی مهاجمین یک تیم فوتبال آمریکایی را ردیف کرده است. اما قضیه حتی می‌تواند بیشتر از این هم بیخ پیدا کند. گفته می‌شود اقرار اشتباه یک مظنون تروریستی مصری بود که مقامات آمریکایی را مصمم کرد برای حمله به عراق و نابودی سلاح‌های کشتارجمعی صدام حسین، به آن کشور حمله کنند. اما احتمال کاهش سطح همکاری‌های اطلاعاتی در سطح بین‌الملل، شاید یکی از سوال‌برانگیزترین نگرانی‌ها در صورت انتشار گزارش باشد. مقامات آمریکایی در حالی از دلسردی کشورهای همکار برای اعطای کمک‌های اطلاعاتی بیشتر در آینده ابراز نگرانی می‌کنند که گزارش 213 صفحه‌ای بنیاد جامعه باز در سال گذشته، از همدستی دست‌کم 54 کشور با سازمان اطلاعات آمریکا در روند بازداشت‌ و بازجویی بیش از 130 مظنون تروریستی پس از حملات 11سپتامبر حکایت دارد. اکنون که با خبر انتشار گزارش شکنجه، تمامی پیکان‌ها به‌سمت ایالات‌متحده نشانه رفته است، شاید وقت آن باشد تا باقی دولت‌هایی را نیز که در روند جهانی‌سازی شکنجه نقش داشته‌اند، مورد بازخواست قرار دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.