|

پیشنهادی به «بنیاد گلشیری»

سعید فائقی

ای کاش بنیادهایی به‌سان «بنیاد گلشیری» داشتیم که علاوه بر رمان و داستان، به کتاب‌های حوزه‌های دیگر هم می‌پرداخت. اخیرا عزیز فرزانه‌ای به نام آقای «فرامرز معتمد‌دزفولی» به یک نوآوری دست یافته و تحت‌عنوان تاریخ اندیشه جدید ایرانی، سفرنامه‌های ایرانیان به فرنگ را کاویده است.
کاری بزرگ و سترگ و قابل تحسین. دفتر اول آن را تحت‌عنوان آینه‌آوران و عصر رویارویی ایرانیان در این بازار پرمشکل کتاب از مجموعه اندیشه جامعه مدرن به بازار کتاب روانه کرده است که انصافا تحولی است در تاریخ اندیشه که اگر بنیادی برای این حوزه داشتیم، یقین جایزه اول را از آن خود می‌کرد.
ایشان نشان داده‌اند که تاریخ شاخه‌ای از شناخت است که بر پای خود ایستاده و شیوه تحقیق خاص خود را دارد. به‌راحتی بیان کرده باور تاریخ با اصالت تاریخ دو مقوله هستند که اگر تاریخ بشری ساختاری غایت‌شناسانه داشت، آنگاه همین سفرنامه‌ها می‌توانستند به رهایی بینجامند که داد باورانه تاریخی امری ثابت نیست. غایت‌شناسی در خصوص موجوداتی هدفمند صادق است اما در مورد تاریخ مصداق ندارد. سفرنامه‌ها، تاریخ و نیروهای بلوغ پیدا کردن یک فرد یا یک ارگانیسم یا سلسه‌ای از مراحل در مسیر تحقق بخشیدن کامل انسان به خویشتن نیست، بلکه آنها روایت کرده‌اند که انسان‌ها استعداد دارند که هویت‌های خاص خودشان را بسازند. اینکه اقتصاد صنعتی مدرن شیوه اندیشیدنی عقلانی، علمی و تجربی خاص خود را ایجاد کرده و باز اینکه انسان موجودی است که می‌تواند خودش را متحول کند، موجودی که نیازهایش با تغییر خودآگاهی‌اش تغییر می‌کند، در عین حال زبان سیاحتنامه‌ها ابزاری است برای انتقال تصوراتی که مستقلا به ذهن سیاحتگر رسیده و آن را برای بازنمایی و انعکاس جهانی که وجود مستقل داشته به کار گرفته است. انصافا زبان ابزاری نیست، سیاحتگران خود دگرگون‌سازی انسان‌ها را خوب منتقل کرده‌اند.
به‌نظر می‌رسد سیاحان با انتخاب، خودآفرینی کرده‌اند تا تعریف جهان خارج و سیاحتنامه‌ها نشان می‌دهند که رفتار بشری مکمل هم هستند نه رقیب و مقابل هم.
کنار هم قراردادن سیاحتنامه‌ها نشان می‌دهد که تحولات تاریخی، قوانین مشابه علوم طبیعی ندارند چرا که آنگاه که هم سیاحان به یک نظر می‌رسیدند هرکدام از سیاحان به ارزشی از ارزش‌ها پرداخته‌اند و اینکه سیاحتنامه را عاملانی انسانی چون خود ما خلق کرده‌اند و با خواندن آنها شیوه بازسازی را اگر پیشه کنی، همدلی زیبایی حاصل آن است. سیاحتنامه‌ها نشان می‌دهند که خشک‌اندیشی سیاسی قرن20 چه حالی و هوایی دارد.
سفرنامه‌ها بیانگر انسان‌شناسی چندارزشی از تاریخ هستند و اینکه عمر تفاوت فرهنگی به قدمت عمر بشر و اینکه انتخاب آزاد از هویت‌های گوناگون تاریخی و اینکه تاریخ آشکار شدن لایه‌به‌لایه فرهنگ‌هاست و آنها که تاریخ دارند، دست به خودآفرینی زده‌اند و به انتخاب و ادراک برای خود دگرگون‌سازی اقدام کرده‌اند اینکه به گذشته نازیدن دردی را دوا نخواهد کرد. هویت‌های فردی و جمعی آفریده خود انسانند و هرگز نمی‌توان هویت را ثابت و تمام‌شده فرض کرد.چه زیبا جناب دزفولی سیاحتگران را آینه‌آوران تعبیر کرده‌اند. اگرچه به آینه دقت کنی مارکس و هانتیکتون هر دو در یک راهند و آن هم حتمیت و جبریت‌تاریخی.
ای کاش بنیادهایی به‌سان «بنیاد گلشیری» داشتیم که علاوه بر رمان و داستان، به کتاب‌های حوزه‌های دیگر هم می‌پرداخت. اخیرا عزیز فرزانه‌ای به نام آقای «فرامرز معتمد‌دزفولی» به یک نوآوری دست یافته و تحت‌عنوان تاریخ اندیشه جدید ایرانی، سفرنامه‌های ایرانیان به فرنگ را کاویده است.
کاری بزرگ و سترگ و قابل تحسین. دفتر اول آن را تحت‌عنوان آینه‌آوران و عصر رویارویی ایرانیان در این بازار پرمشکل کتاب از مجموعه اندیشه جامعه مدرن به بازار کتاب روانه کرده است که انصافا تحولی است در تاریخ اندیشه که اگر بنیادی برای این حوزه داشتیم، یقین جایزه اول را از آن خود می‌کرد.
ایشان نشان داده‌اند که تاریخ شاخه‌ای از شناخت است که بر پای خود ایستاده و شیوه تحقیق خاص خود را دارد. به‌راحتی بیان کرده باور تاریخ با اصالت تاریخ دو مقوله هستند که اگر تاریخ بشری ساختاری غایت‌شناسانه داشت، آنگاه همین سفرنامه‌ها می‌توانستند به رهایی بینجامند که داد باورانه تاریخی امری ثابت نیست. غایت‌شناسی در خصوص موجوداتی هدفمند صادق است اما در مورد تاریخ مصداق ندارد. سفرنامه‌ها، تاریخ و نیروهای بلوغ پیدا کردن یک فرد یا یک ارگانیسم یا سلسه‌ای از مراحل در مسیر تحقق بخشیدن کامل انسان به خویشتن نیست، بلکه آنها روایت کرده‌اند که انسان‌ها استعداد دارند که هویت‌های خاص خودشان را بسازند. اینکه اقتصاد صنعتی مدرن شیوه اندیشیدنی عقلانی، علمی و تجربی خاص خود را ایجاد کرده و باز اینکه انسان موجودی است که می‌تواند خودش را متحول کند، موجودی که نیازهایش با تغییر خودآگاهی‌اش تغییر می‌کند، در عین حال زبان سیاحتنامه‌ها ابزاری است برای انتقال تصوراتی که مستقلا به ذهن سیاحتگر رسیده و آن را برای بازنمایی و انعکاس جهانی که وجود مستقل داشته به کار گرفته است. انصافا زبان ابزاری نیست، سیاحتگران خود دگرگون‌سازی انسان‌ها را خوب منتقل کرده‌اند.
به‌نظر می‌رسد سیاحان با انتخاب، خودآفرینی کرده‌اند تا تعریف جهان خارج و سیاحتنامه‌ها نشان می‌دهند که رفتار بشری مکمل هم هستند نه رقیب و مقابل هم.
کنار هم قراردادن سیاحتنامه‌ها نشان می‌دهد که تحولات تاریخی، قوانین مشابه علوم طبیعی ندارند چرا که آنگاه که هم سیاحان به یک نظر می‌رسیدند هرکدام از سیاحان به ارزشی از ارزش‌ها پرداخته‌اند و اینکه سیاحتنامه را عاملانی انسانی چون خود ما خلق کرده‌اند و با خواندن آنها شیوه بازسازی را اگر پیشه کنی، همدلی زیبایی حاصل آن است. سیاحتنامه‌ها نشان می‌دهند که خشک‌اندیشی سیاسی قرن20 چه حالی و هوایی دارد.
سفرنامه‌ها بیانگر انسان‌شناسی چندارزشی از تاریخ هستند و اینکه عمر تفاوت فرهنگی به قدمت عمر بشر و اینکه انتخاب آزاد از هویت‌های گوناگون تاریخی و اینکه تاریخ آشکار شدن لایه‌به‌لایه فرهنگ‌هاست و آنها که تاریخ دارند، دست به خودآفرینی زده‌اند و به انتخاب و ادراک برای خود دگرگون‌سازی اقدام کرده‌اند اینکه به گذشته نازیدن دردی را دوا نخواهد کرد. هویت‌های فردی و جمعی آفریده خود انسانند و هرگز نمی‌توان هویت را ثابت و تمام‌شده فرض کرد.چه زیبا جناب دزفولی سیاحتگران را آینه‌آوران تعبیر کرده‌اند. اگرچه به آینه دقت کنی مارکس و هانتیکتون هر دو در یک راهند و آن هم حتمیت و جبریت‌تاریخی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.