|

مصاحبه خبری یا نطق؟

مهدی محسنیان‌راد/ استاد ارتباطات

در کتاب «روش‌های مصاحبه خبری» بر این مساله تاکید داشتم که اگر مصاحبه خبری به نیت دستیابی به اطلاعات مورد نیاز مخاطب صورت گیرد و استانداردهای حرفه‌ای در آن رعایت شود، هرگز نه مصاحبه‌کننده به «پایه میکروفون» - اصطلاحی که درباره مصاحبه‌کنندگان منفعل به کار می‌رود- تبدیل می‌شود و نه مصاحبه شونده خود را در موقعیتی احساس می‌کند که می‌تواند از مصاحبه‌کننده برای اهداف و منافع شخصی یا پروپاگاندایی خود استفاده کند. معمولا در گفت‌وگوی خبری، محور، مخاطب بحث است زیرا که هر دو سوی این گفت‌وگو سعی می‌کنند نیازهای خبری مخاطب را تامین کنند، یکی با پرسش‌های دقیق و دیگری با ارایه اطلاعات در همان چارچوب سوال. حال اگر مصاحبه شونده، صدا و سیما، روزنامه یا یک سایت خبری را به تریبونی برای تحقق خواست خود تبدیل کند و به شکل یک‌سویه به بیان هر آنچه مدنظر دارد بپردازد، این گفت‌وگو از ارزش‌های خبری و حرفه‌ای تهی شده و همین آسیبی که این روزها با آن مواجهیم، خود را نشان می‌دهد.
در واقع انعکاس مصاحبه در جامعه، محافل تخصصی بررسی موضوع و رسانه‌های دیگر، با آنچه اجرا و گفته شده یکسان نیست. علت اینکه چرا با وجود منفعل‌بودن مصاحبه کننده، فرد مورد پرسش ترجیح نمی‌دهد به جای «گفت‌وگوی خبری» به سمت برنامه‌ای یک‌نفره به شکل «نطق» برود این است که وقتی بیان سخنان در قالب نطق تلویزیونی انجام می‌شود توقع مصاحبه وجود ندارد. اما در یک مصاحبه استاندارد، مخاطب احساس می‌کند که مجری یا همان پرسش کننده، نماینده اوست که تلاش می‌کند، مخاطبان را به واقعیت نزدیک کند. لازمه تحقق چنین هدفی، ایجاد احساس دستیابی به واقعیت در مخاطب امروزی است که به خوبی می‌تواند میان واقعیت و غیر از آن، تفکیک قایل شود و البته اغلب در مصاحبه‌های خبری قابل دستیابی است وگرنه همانند سخنرانی‌ها و کنفرانس‌ها، سخنران می‌تواند حرف‌های خود را بزند و برود. در این میان اگر به مخاطبان اعلام شود که قرار است «گفت‌وگوی خبری» با فلان فرد مسوول برگزار شود اما در عمل این اتفاق رخ ندهد، بی‌اعتمادی به رسانه، یکی از آسیب‌هایی است که خود را نشان می‌دهد. حال اگر در اطلاع‌رسانی پیرامون زمان یک نشست، دقت لازم صورت نگیرد، پخش آن از رسانه‌ای مثل تلویزیون قطع شود یا فقط بخش‌هایی خاص از مصاحبه گزینش شود و ابهاماتی از این جنس، میزان بی‌اعتمادی افزایش خواهد یافت و تلقی استفاده ابزاری از مخاطب نیز متعاقب آن ایجاد می‌شود.
در کتاب «روش‌های مصاحبه خبری» بر این مساله تاکید داشتم که اگر مصاحبه خبری به نیت دستیابی به اطلاعات مورد نیاز مخاطب صورت گیرد و استانداردهای حرفه‌ای در آن رعایت شود، هرگز نه مصاحبه‌کننده به «پایه میکروفون» - اصطلاحی که درباره مصاحبه‌کنندگان منفعل به کار می‌رود- تبدیل می‌شود و نه مصاحبه شونده خود را در موقعیتی احساس می‌کند که می‌تواند از مصاحبه‌کننده برای اهداف و منافع شخصی یا پروپاگاندایی خود استفاده کند. معمولا در گفت‌وگوی خبری، محور، مخاطب بحث است زیرا که هر دو سوی این گفت‌وگو سعی می‌کنند نیازهای خبری مخاطب را تامین کنند، یکی با پرسش‌های دقیق و دیگری با ارایه اطلاعات در همان چارچوب سوال. حال اگر مصاحبه شونده، صدا و سیما، روزنامه یا یک سایت خبری را به تریبونی برای تحقق خواست خود تبدیل کند و به شکل یک‌سویه به بیان هر آنچه مدنظر دارد بپردازد، این گفت‌وگو از ارزش‌های خبری و حرفه‌ای تهی شده و همین آسیبی که این روزها با آن مواجهیم، خود را نشان می‌دهد.
در واقع انعکاس مصاحبه در جامعه، محافل تخصصی بررسی موضوع و رسانه‌های دیگر، با آنچه اجرا و گفته شده یکسان نیست. علت اینکه چرا با وجود منفعل‌بودن مصاحبه کننده، فرد مورد پرسش ترجیح نمی‌دهد به جای «گفت‌وگوی خبری» به سمت برنامه‌ای یک‌نفره به شکل «نطق» برود این است که وقتی بیان سخنان در قالب نطق تلویزیونی انجام می‌شود توقع مصاحبه وجود ندارد. اما در یک مصاحبه استاندارد، مخاطب احساس می‌کند که مجری یا همان پرسش کننده، نماینده اوست که تلاش می‌کند، مخاطبان را به واقعیت نزدیک کند. لازمه تحقق چنین هدفی، ایجاد احساس دستیابی به واقعیت در مخاطب امروزی است که به خوبی می‌تواند میان واقعیت و غیر از آن، تفکیک قایل شود و البته اغلب در مصاحبه‌های خبری قابل دستیابی است وگرنه همانند سخنرانی‌ها و کنفرانس‌ها، سخنران می‌تواند حرف‌های خود را بزند و برود. در این میان اگر به مخاطبان اعلام شود که قرار است «گفت‌وگوی خبری» با فلان فرد مسوول برگزار شود اما در عمل این اتفاق رخ ندهد، بی‌اعتمادی به رسانه، یکی از آسیب‌هایی است که خود را نشان می‌دهد. حال اگر در اطلاع‌رسانی پیرامون زمان یک نشست، دقت لازم صورت نگیرد، پخش آن از رسانه‌ای مثل تلویزیون قطع شود یا فقط بخش‌هایی خاص از مصاحبه گزینش شود و ابهاماتی از این جنس، میزان بی‌اعتمادی افزایش خواهد یافت و تلقی استفاده ابزاری از مخاطب نیز متعاقب آن ایجاد می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.