|

پایان نفت گران

ترجمه: رضا محمدیاری

قیمت نفت برنت در پایان هفته گذشته و پس از تثبیت سقف تولید اوپک به زیر ۷۰دلار در هربشکه رسید و قیمت نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیویورک در حدود ۶۶ دلار شد. قیمت نفت برنت در زمان تنظیم این گزارش به پایین‌ترین حد خود از زمان بحران مالی؛ زمانی که قیمت‌ها به حدود ۳۶دلار افت کرده بود، رسیده است. خبرگزاری معتبر بلومبرگ در جدیدترین تحلیل خود از وضعیت بازار نفت، قیمت 40دلاری را در کوتاه‌مدت پیش‌بینی کرده است. این خبرگزاری در گزارش خود اعلام کرده است کاهش قیمت نفت طی ماه‌های اخیر بدترین افت قیمت از زمان سقوط سیستم مالی جهان در سال۲۰۰۸ است و احتمالا همان آثاری را بر اقتصاد جهانی برجا خواهد گذاشت که افت قیمت‌ها در سه‌دهه پیش در زمان بحران بدهی مکزیک و پایان کار اتحاد جماهیر شوروی سبب شد.
روسیه
روسیه به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز در جهان، دیگر بیش از این نمی‌تواند مانند گذشته برای کنترل اقتصاد تحت‌فشار‌قرارگرفته خود از تحریم‌های اروپا و آمریکا، بر درآمدهای حاصل از صادرات نفتی تکیه کند.
ایران
ایران نیز که مدت‌هاست تحت‌تحریم‌های بین‌المللی قرار دارد، ناچار است مبالغی را که به‌عنوان یارانه حاصل از آزادسازی قیمت
انرژی-که به‌عنوان کمک به جمعیت رو‌به‌رشد این کشور پرداخت می‌کند- را کاهش دهد.
نیجریه
نیجریه نیز که با نوعی جنگ داخلی با گروه شورشی و مسلح بوکو‌حرام درگیر است و همچنین ونزوئلا که به‌علت اعمال سیاست‌های اقتصادی و سیاسی خود عملا دچار بن‌بست شده نیز در میان بزرگ‌ترین بازندگان تصمیم اخیر سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) هستند که اجازه داد فشار بازار باعث آنچه به‌اعتقاد برخی کارشناسان، نخستین سقوط آزاد نفت در دهه‌های اخیر خواهد بود، شود.
ناآرامی‌های بیشتر
دانیل یرگین، نایب‌رییس موسسه مشاور انرژی (ای‌اچ‌اس) در کلرادو و همچنین نویسنده کتاب «تاریخ نفت» - که برنده جایزه پولیتزرنیز شده است- به بلومبرگ گفته‌: «این کاهش و قیمت رو‌به‌پایین نفت یک ‌شوک بزرگ برای کاراکاس، یک شوک بزرگ برای تهران، ابوجا و همچنین مسکو است. تغییراتی در بحث روانشناختی بازار انرژی ایجاد شده است و در آینده نیز جهان شاهد سطح بالاتری از عدم‌اطمینان خواهد بود. جهانی که هم‌اکنون نیز به‌علت بی‌‌ثباتی ناشی از ناآرامی‌ها در اوکراین و کشتارها و درگیری‌های خونین داعش در خاورمیانه شکل گرفته، با افت قیمت نفت بیش از پیش آشفته خواهد شد.»
از بنزین تا مسکن ارزان
تعداد اندکی از کارشناسان، انتظار تسریع روند تجدید‌حیات نفت آمریکا را دارند. در شرایطی که کاشفان اولیه نفت به طور پراکنده به عرضه جدید نفت روی آورده‌اند، برخی صادرکنندگان نفت در خارج، امکان سرمایه‌گذاری برای تنوع‌بخشیدن به اقتصادشان را از دست می‌دهند. این دولت‌ها که سال‌ها از نفت 100دلاری بهره برده‌اند، از این ثروت بادآورده برای تخصیص یارانه به همه‌چیز، از بنزین پنج‌سنت در هر گالن تا مسکن ارزان استفاده کردند تا جمعیت رو‌به‌رشد شهروندان بیکار را راضی نگه دارند. اکنون این روند به شدت در معرض خطر قرار گرفته است. پاول استیونس، پژوهشگر موسسه انرژی «چتم هاوس» در لندن به بلومبرگ می‌گوید: «اگر این دولت‌های وابسته به درآمدهای نفتی نتوانند هزینه دور نگهداشتن اقشار جوان کشورشان را از خیابان‌ها تامین کنند، آنها به خیابان‌ها خواهند آمد و ما شاهد شروع دور جدیدی از اختلالات اجتماعی و نا‌امنی‌های سیاسی خواهیم بود.» وی در ادامه می‌افزاید: «اکثریت اعضای اوپک برای برقراری تعادل در بودجه‌های خود به نفت با قیمت بیش از 100دلار در هر بشکه نیاز دارند. اگر این دولت‌ها به کاهش هزینه‌ها روی بیاورند، احتمالا با مشکلاتی روبه‌روخواهند بود.»
کاهش تولید نفت شیل
قیمت نفت در سال‌جاری ۳۷درصد کاهش پیدا کرده است و از لحاظ تئوری نیز، تولید می‌تواند تا زمانی که قیمت‌ها به کمتر از هزینه‌های روزانه در چاه‌های موجود برسد، ادامه داشته باشد. استیونس می‌گوید بعضی از تولیدکنندگان نفت شیل آمریکا احتمال دارد، حتی با نفت بشکه‌ای ۴۰دلار یا کمتر هم ورشکست شوند. به گزارش بلومبرگ بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، اکثر حفاری‌ها در بیکن فورمیشن- تولیدکننده نفت شیل که اوپک قصد کنارگذاشتن و از صرفه اقتصادی خارج کردن آن را دارد- با قیمت نفت هر بشکه 42دلار برای تولید‌کنندگان آن دارای صرفه اقتصادی است. یرگین می‌گوید: «هم‌اکنون بازار شاهد شوک قیمت‌ها پس از نشست اوپک است و تا چند هفته آینده مشخص خواهد شد که قیمت‌های واقعی تا چه مقدار می‌تواند افت کند. مقامات باید دریابند که دامنه قیمت‌های جدید تا چه‌حد خواهد بود و این مساله طی چند‌هفته آینده نیز ادامه خواهد داشت.»
همه آسیب نمی‌بینند
مطمئنا همه تولیدکنندگان نفت به یک اندازه از این شوک سقوط قیمت نفت آسیب نخواهند دید. صندوق بین‌المللی پول در ماه اکتبر قیمت نفتی را که دولت‌های مختلف بر اساس آن باید بودجه خود را تنظیم کنند، ارایه کرده است. در یک‌سو کشورهایی مانند کویت، قطر و امارات هستند که حتی با قیمت نفت ۷۰دلار در هر‌ بشکه هم ممکن است ورشکست شوند. در دیگر سو، ایران با نفت ۱۳۶دلاری، ونزوئلا و نیجریه با نفت ۱۲۰دلاری و روسیه با نفت ۱۰۱دلاری می‌توانند توازن را به بودجه‌های خود بازگردانده و آن را مدیریت کنند. ماری‌ کلر‌آون، رییس مرکز انرژی موسسه روابط بین‌الملل فرانسه در پاریس به بلومبرگ گفته است: «عربستان سعودی، امارات و قطر می‌توانند با قیمت نسبتا پایین‌تر نفت برای مدتی برنامه اقتصادی پیشین خود را به همان شکل مدیریت کنند، اما در مورد ایران، عراق، نیجریه، ونزوئلا، الجزیره و آنگولا این طور نیست.
مکزیک؛ الگویی مناسب
بلومبرگ در گزارش خود اشاره می‌کند مکزیک الگوی مناسبی برای کشورهای نفتی است که نشان می‌دهد یک کشور نفتی چگونه می‌تواند در صنایع جدید سرمایه‌گذاری کرده و از وابستگی صرف به نفت اجتناب کند. افت تقاضای نفت و کاهش قیمت آن در اوایل دهه۱۹۸۰میلادی باعث شد این کشور دچار بحران بدهی شود. سهم صادرات نفتی مکزیک که در سال۱۹۹۰ معادل ۳۸درصد بود در سال۲۰۱۳ به ۱۳درصد رسید.
قیمت نفت برنت در پایان هفته گذشته و پس از تثبیت سقف تولید اوپک به زیر ۷۰دلار در هربشکه رسید و قیمت نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیویورک در حدود ۶۶ دلار شد. قیمت نفت برنت در زمان تنظیم این گزارش به پایین‌ترین حد خود از زمان بحران مالی؛ زمانی که قیمت‌ها به حدود ۳۶دلار افت کرده بود، رسیده است. خبرگزاری معتبر بلومبرگ در جدیدترین تحلیل خود از وضعیت بازار نفت، قیمت 40دلاری را در کوتاه‌مدت پیش‌بینی کرده است. این خبرگزاری در گزارش خود اعلام کرده است کاهش قیمت نفت طی ماه‌های اخیر بدترین افت قیمت از زمان سقوط سیستم مالی جهان در سال۲۰۰۸ است و احتمالا همان آثاری را بر اقتصاد جهانی برجا خواهد گذاشت که افت قیمت‌ها در سه‌دهه پیش در زمان بحران بدهی مکزیک و پایان کار اتحاد جماهیر شوروی سبب شد.
روسیه
روسیه به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز در جهان، دیگر بیش از این نمی‌تواند مانند گذشته برای کنترل اقتصاد تحت‌فشار‌قرارگرفته خود از تحریم‌های اروپا و آمریکا، بر درآمدهای حاصل از صادرات نفتی تکیه کند.
ایران
ایران نیز که مدت‌هاست تحت‌تحریم‌های بین‌المللی قرار دارد، ناچار است مبالغی را که به‌عنوان یارانه حاصل از آزادسازی قیمت
انرژی-که به‌عنوان کمک به جمعیت رو‌به‌رشد این کشور پرداخت می‌کند- را کاهش دهد.
نیجریه
نیجریه نیز که با نوعی جنگ داخلی با گروه شورشی و مسلح بوکو‌حرام درگیر است و همچنین ونزوئلا که به‌علت اعمال سیاست‌های اقتصادی و سیاسی خود عملا دچار بن‌بست شده نیز در میان بزرگ‌ترین بازندگان تصمیم اخیر سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) هستند که اجازه داد فشار بازار باعث آنچه به‌اعتقاد برخی کارشناسان، نخستین سقوط آزاد نفت در دهه‌های اخیر خواهد بود، شود.
ناآرامی‌های بیشتر
دانیل یرگین، نایب‌رییس موسسه مشاور انرژی (ای‌اچ‌اس) در کلرادو و همچنین نویسنده کتاب «تاریخ نفت» - که برنده جایزه پولیتزرنیز شده است- به بلومبرگ گفته‌: «این کاهش و قیمت رو‌به‌پایین نفت یک ‌شوک بزرگ برای کاراکاس، یک شوک بزرگ برای تهران، ابوجا و همچنین مسکو است. تغییراتی در بحث روانشناختی بازار انرژی ایجاد شده است و در آینده نیز جهان شاهد سطح بالاتری از عدم‌اطمینان خواهد بود. جهانی که هم‌اکنون نیز به‌علت بی‌‌ثباتی ناشی از ناآرامی‌ها در اوکراین و کشتارها و درگیری‌های خونین داعش در خاورمیانه شکل گرفته، با افت قیمت نفت بیش از پیش آشفته خواهد شد.»
از بنزین تا مسکن ارزان
تعداد اندکی از کارشناسان، انتظار تسریع روند تجدید‌حیات نفت آمریکا را دارند. در شرایطی که کاشفان اولیه نفت به طور پراکنده به عرضه جدید نفت روی آورده‌اند، برخی صادرکنندگان نفت در خارج، امکان سرمایه‌گذاری برای تنوع‌بخشیدن به اقتصادشان را از دست می‌دهند. این دولت‌ها که سال‌ها از نفت 100دلاری بهره برده‌اند، از این ثروت بادآورده برای تخصیص یارانه به همه‌چیز، از بنزین پنج‌سنت در هر گالن تا مسکن ارزان استفاده کردند تا جمعیت رو‌به‌رشد شهروندان بیکار را راضی نگه دارند. اکنون این روند به شدت در معرض خطر قرار گرفته است. پاول استیونس، پژوهشگر موسسه انرژی «چتم هاوس» در لندن به بلومبرگ می‌گوید: «اگر این دولت‌های وابسته به درآمدهای نفتی نتوانند هزینه دور نگهداشتن اقشار جوان کشورشان را از خیابان‌ها تامین کنند، آنها به خیابان‌ها خواهند آمد و ما شاهد شروع دور جدیدی از اختلالات اجتماعی و نا‌امنی‌های سیاسی خواهیم بود.» وی در ادامه می‌افزاید: «اکثریت اعضای اوپک برای برقراری تعادل در بودجه‌های خود به نفت با قیمت بیش از 100دلار در هر بشکه نیاز دارند. اگر این دولت‌ها به کاهش هزینه‌ها روی بیاورند، احتمالا با مشکلاتی روبه‌روخواهند بود.»
کاهش تولید نفت شیل
قیمت نفت در سال‌جاری ۳۷درصد کاهش پیدا کرده است و از لحاظ تئوری نیز، تولید می‌تواند تا زمانی که قیمت‌ها به کمتر از هزینه‌های روزانه در چاه‌های موجود برسد، ادامه داشته باشد. استیونس می‌گوید بعضی از تولیدکنندگان نفت شیل آمریکا احتمال دارد، حتی با نفت بشکه‌ای ۴۰دلار یا کمتر هم ورشکست شوند. به گزارش بلومبرگ بر اساس برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی، اکثر حفاری‌ها در بیکن فورمیشن- تولیدکننده نفت شیل که اوپک قصد کنارگذاشتن و از صرفه اقتصادی خارج کردن آن را دارد- با قیمت نفت هر بشکه 42دلار برای تولید‌کنندگان آن دارای صرفه اقتصادی است. یرگین می‌گوید: «هم‌اکنون بازار شاهد شوک قیمت‌ها پس از نشست اوپک است و تا چند هفته آینده مشخص خواهد شد که قیمت‌های واقعی تا چه مقدار می‌تواند افت کند. مقامات باید دریابند که دامنه قیمت‌های جدید تا چه‌حد خواهد بود و این مساله طی چند‌هفته آینده نیز ادامه خواهد داشت.»
همه آسیب نمی‌بینند
مطمئنا همه تولیدکنندگان نفت به یک اندازه از این شوک سقوط قیمت نفت آسیب نخواهند دید. صندوق بین‌المللی پول در ماه اکتبر قیمت نفتی را که دولت‌های مختلف بر اساس آن باید بودجه خود را تنظیم کنند، ارایه کرده است. در یک‌سو کشورهایی مانند کویت، قطر و امارات هستند که حتی با قیمت نفت ۷۰دلار در هر‌ بشکه هم ممکن است ورشکست شوند. در دیگر سو، ایران با نفت ۱۳۶دلاری، ونزوئلا و نیجریه با نفت ۱۲۰دلاری و روسیه با نفت ۱۰۱دلاری می‌توانند توازن را به بودجه‌های خود بازگردانده و آن را مدیریت کنند. ماری‌ کلر‌آون، رییس مرکز انرژی موسسه روابط بین‌الملل فرانسه در پاریس به بلومبرگ گفته است: «عربستان سعودی، امارات و قطر می‌توانند با قیمت نسبتا پایین‌تر نفت برای مدتی برنامه اقتصادی پیشین خود را به همان شکل مدیریت کنند، اما در مورد ایران، عراق، نیجریه، ونزوئلا، الجزیره و آنگولا این طور نیست.
مکزیک؛ الگویی مناسب
بلومبرگ در گزارش خود اشاره می‌کند مکزیک الگوی مناسبی برای کشورهای نفتی است که نشان می‌دهد یک کشور نفتی چگونه می‌تواند در صنایع جدید سرمایه‌گذاری کرده و از وابستگی صرف به نفت اجتناب کند. افت تقاضای نفت و کاهش قیمت آن در اوایل دهه۱۹۸۰میلادی باعث شد این کشور دچار بحران بدهی شود. سهم صادرات نفتی مکزیک که در سال۱۹۹۰ معادل ۳۸درصد بود در سال۲۰۱۳ به ۱۳درصد رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.