|

بندبازی «احمد‌زی» میان اصلاحات و محافظه‌کاری


حضور مذهب و سنت‌ها در جامعه و سیاست افغانستان به حدی چشمگیر بود که حزب کمونیست نیز کار چندانی از پیش نبرد. کمونیست‌های افغان که تمرکز خود را بر مدرنیزاسیون در شهر‌ها قرار داده بودند و قوانینی از جمله لغو ازدواج اجباری، ممنوعیت ازدواج دختران زیر 16سال، رعایت اصل برابری زن و مرد با هدف زندگی بهتر و ارتقای موقعیت اجتماعی شهروندان را اجرا کردند، در مناطق گسترده روستایی با واکنش منفی روستانشینان مواجه شدند. این موضوع سبب شد تا «ببرک کارمل» کمونیست در سال۱۹۸۵ اشاره کند که مذهب باید مورد احترام قرار گیرد و خود نیز تظاهر به مذهبی‌بودن کرد. در سال۱۹۸۷، نجیب جانشین او پسوند «الله» را به نامش افزود، نام حزب دموکرات را به حزب «وطن» تغییر داد و تاکید کرد احترام به اسلام و اصلاح قانون اساسی‌ را با اشاره به این موضوع که افغانستان کشوری مسلمان است در دستور کار قرار خواهد داد. با این حال، سیاست‌های ضداسلامی پیشین آن حزب، به‌حدی بود که باعث نشد اقبال عمومی را به‌سمت خود جلب کند. پس از سقوط دولت‌های کمونیستی در افغانستان، رهبران مجاهدین افغان به قدرت رسیدند. این جنگ‌سالاران‌ که عقاید مذهبی داشتند، بنیان احزاب اصلی افغانستان را- که تا به امروز نیز منابع قدرت را در دست دارند- بر پایه «سنت‌ها» قرار دادند: حزب وحدت اسلامی شیعیان در میان هزاره‌ها، حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار، جنبش ملی اسلامی به رهبری عبدالرشید دوستم و شورای نزار تحت ریاست احمدشاه‌مسعود. بهره‌گیری از مذهب، ابزاری برای کسب حامیان خارجی بود. برای مثال، «سیاف» کمک مالی اصلی خود و جریانش را از عربستان سعودی و کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس دریافت می‌کرد و دیگر جنگ‌سالارانی که قرائتی معتدل‌تر از دین را ارایه می‌دادند از حمایت مالی غرب برخوردار می‌شدند. ناقص‌بودن روند ملت‌سازی و در نتیجه، تداوم توسعه‌نیافتگی در کنار در‌گیرشدن افغانستان در جنگ‌های داخلی به‌همراه حضور شبکه وسیع روحانیت، ساختارهای قبیله‌ای و فقدان شهری‌شدن، همگی از جمله عواملی هستند که افغانستان را کشوری محافظه‌کار نگه داشته‌اند. برچسب‌زدن به سیاستمداران و سنجش میزان کارآمدی آنان براساس ظاهر، تظاهر به دینداری، همگی مولفه‌هایی از معیار سنجش در جامعه توسعه‌نیافته افغانستان هستند.
حضور مذهب و سنت‌ها در جامعه و سیاست افغانستان به حدی چشمگیر بود که حزب کمونیست نیز کار چندانی از پیش نبرد. کمونیست‌های افغان که تمرکز خود را بر مدرنیزاسیون در شهر‌ها قرار داده بودند و قوانینی از جمله لغو ازدواج اجباری، ممنوعیت ازدواج دختران زیر 16سال، رعایت اصل برابری زن و مرد با هدف زندگی بهتر و ارتقای موقعیت اجتماعی شهروندان را اجرا کردند، در مناطق گسترده روستایی با واکنش منفی روستانشینان مواجه شدند. این موضوع سبب شد تا «ببرک کارمل» کمونیست در سال۱۹۸۵ اشاره کند که مذهب باید مورد احترام قرار گیرد و خود نیز تظاهر به مذهبی‌بودن کرد. در سال۱۹۸۷، نجیب جانشین او پسوند «الله» را به نامش افزود، نام حزب دموکرات را به حزب «وطن» تغییر داد و تاکید کرد احترام به اسلام و اصلاح قانون اساسی‌ را با اشاره به این موضوع که افغانستان کشوری مسلمان است در دستور کار قرار خواهد داد. با این حال، سیاست‌های ضداسلامی پیشین آن حزب، به‌حدی بود که باعث نشد اقبال عمومی را به‌سمت خود جلب کند. پس از سقوط دولت‌های کمونیستی در افغانستان، رهبران مجاهدین افغان به قدرت رسیدند. این جنگ‌سالاران‌ که عقاید مذهبی داشتند، بنیان احزاب اصلی افغانستان را- که تا به امروز نیز منابع قدرت را در دست دارند- بر پایه «سنت‌ها» قرار دادند: حزب وحدت اسلامی شیعیان در میان هزاره‌ها، حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار، جنبش ملی اسلامی به رهبری عبدالرشید دوستم و شورای نزار تحت ریاست احمدشاه‌مسعود. بهره‌گیری از مذهب، ابزاری برای کسب حامیان خارجی بود. برای مثال، «سیاف» کمک مالی اصلی خود و جریانش را از عربستان سعودی و کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس دریافت می‌کرد و دیگر جنگ‌سالارانی که قرائتی معتدل‌تر از دین را ارایه می‌دادند از حمایت مالی غرب برخوردار می‌شدند. ناقص‌بودن روند ملت‌سازی و در نتیجه، تداوم توسعه‌نیافتگی در کنار در‌گیرشدن افغانستان در جنگ‌های داخلی به‌همراه حضور شبکه وسیع روحانیت، ساختارهای قبیله‌ای و فقدان شهری‌شدن، همگی از جمله عواملی هستند که افغانستان را کشوری محافظه‌کار نگه داشته‌اند. برچسب‌زدن به سیاستمداران و سنجش میزان کارآمدی آنان براساس ظاهر، تظاهر به دینداری، همگی مولفه‌هایی از معیار سنجش در جامعه توسعه‌نیافته افغانستان هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.