|

روسیه از ساخت خط لوله جنوب انصراف داد

چرخش اقتصادی «پوتین» به‌سمت «آنکارا»

در دو سوی دره ایستاده‌اند؛ دره‌ای که در اعماق آن جز خون و خشونت در سوریه و اوکراین وجود ندارد و البته هریک سودایی متفاوت در سر می‌پرورانند. یکی در آرزوی پیوستن به اتحادیه اروپا می‌سوزد و دیگری که سر در گرو احیای جایگاه پیشین خود دارد و به آغوش جنگ سرد در جبهه غرب پناه برده است. با این حال، فرقی نمی‌کند. دره هرچقدر هم عمیق و عریض باشد، گذشتن از آن برای روسای جمهور روسیه و ترکیه نیازمند هیچ معجزه‌ای نیست. تنها کافی ا‌ست به ریسمان اقتصاد چنگ اندازند؛ ریسمانی مستحکم که به نظر می‌رسد موضوع اصلی مذاکرات «ولادیمیر پوتین»، رییس‌جمهور روسیه با همتای ترک خود، «رجیب‌طیب اردوغان» در جریان سفر روز دوشنبه او به آنکارا بوده است. پوتین که در راس هیاتی بلندپایه متشکل از 10 وزیر کابینه، برای شرکت در پنجمین اجلاس شورایعالی همکاری ترکیه و روسیه به آنکارا رفته بود، از توقف ساخت خط لوله گازی جنوب برای گازرسانی به اروپا خبر داد. انصراف روسیه از پروژه ساخت این لوله که بنا بود با انتقال گاز طبیعی آن کشور از طریق دریای سیاه و دورزدن اوکراین، نقطه پایانی بر منازعات نفتی روسیه و اوکراین بر سر قیمت نفت باشد، چندان عجیب نبود. اتحادیه اروپا پیش از این اعلام کرده بود این طرح با قوانین آن اتحادیه در زمینه انرژی و بازار رقابتی آن مغایر است. انحصار صادرات گاز از طریق این خط لوله به گازپروم، بزرگ‌ترین استخراج‌کننده گاز طبیعی در سطح جهان و صدمات ناشی از راه‌اندازی این خط لوله به دیگر پروژه‌های گازرسانی هم‌چون خط لوله نابوکو که می‌تواند موجب گسترش نفوذ روسیه در منطقه شود، از بزرگ‌ترین دغدغه‌های مقامات سیاسی و اقتصادی اروپا در رابطه با چشم‌انداز ژئوپلیتیک آن قاره پس از احداث این خط لوله بود. با وجود این، این بحران اوکراین بود که اتحادیه اروپا را مصمم کرد با عبور این خط لوله از خاک کشور بلغارستان مخالفت کند. عدم‌صدور مجوز ساخت‌وساز در حریم دریای سیاه از سوی بلغارستان و اعمال تحریم‌های اقتصادی از سوی اتحادیه اروپا، پوتین را به این نتیجه رسانده که کشورش نمی‌تواند در این پروژه 16میلیارددلاری سرمایه‌گذاری کرده و باید در بلغارستان متوقف شود. او ضمن انتقاد از بلغارستان، تصریح کرد وقتی آن کشور هم‌چون کشوری مستقل رفتار نمی‌کند، بهتر است پول سود خود از مشارکت در چنین پروژه‌ای را نیز که بالغ بر 400میلیون‌یورو در سال می‌شود، از اتحادیه اروپا طلب کند. این واکنش رییس‌جمهوری روسیه احتمالا برای اتحادیه اروپا چندان دور از انتظار نیست؛ اما آنچه موجب شگفتی مقامات اروپایی خواهد شد خبر توافق روسیه و ترکیه پیرامون احداث یک خط لوله گازی جدید است. پوتین که روز دوشنبه در کنفرانسی خبری از موضع اتحادیه اروپا انتقاد کرده و آن را غیرسازنده و مغایر با منافع اقتصادی آن قاره خوانده بود، اعلام کرد از ابتدای سال2015 بهای گاز صادراتی خود به ترکیه را شش‌درصد کاهش خواهد داد. این در حالی است که «آلکسی میلر»، مدیر شرکت گازپروم نیز اعلام کرده طرحی برای احداث خط لوله انتقال گاز به ترکیه از طریق دریای سیاه در دست دارد. این خط لوله با ظرفیت صادرات سالانه 63میلیاردمترمکعب که تا مرز یونان نیز به پیش خواهد رفت، افزایش سه‌میلیاردمترمکعبی گاز صادراتی به ترکیه را در پی خواهد داشت. به نظر می‌رسد در شرایطی که به باور کارشناسان، انصراف روسیه از پروژه خط لوله جنوب، یک شکست نادر دیپلماتیک برای پوتین در برابر همتایان غربی خود است، رییس‌جمهوری روسیه همچنان در مناسبات اقتصادی خود با ترکیه دست بالا را دارد. هشدار دولت روسیه درباره رکود اقتصادی در سال آینده و کاهش ارزش روبل به پایین‌ترین حد خود در 16سال گذشته که پیامد گریزناپذیر سقوط ارزش نفت و اعمال تحریم‌ها از سوی آمریکا و اتحادیه اروپاست نیز نتوانسته این جایگاه را چندان متزلزل کند. این در حالی است که وقتی صحبت از بحران سوریه و اوکراین به میان می‌آید، مناسبات دوطرف رنگ‌وبوی دیگری می‌گیرد. شاهد این مدعا نیز سخنان روز دوشنبه اردوغان در کنفرانس مشترک خود با پوتین، حامی دولت سوریه در جنگ داخلی آن کشور است که مدعی شد تنها راه‌کار بحران سوریه، نادیده‌گرفتن «بشار اسد»، رییس‌جمهوری آن کشور است. در سوی دیگر، پوتین که همواره تاکید داشته پایان جنگ در سوریه، مستلزم ادامه حضور اسد در صحنه قدرت است، پس از دیدار با همتای ترک خود به اشتراکات دو طرف پیرامون ضرورت پایان‌دهی به خونریزی‌ها در سوریه اشاره کرد؛ اشتراکاتی که به‌گفته رییس‌جمهوری روسیه وقتی نوبت به تعیین راهبردها برای پایان‌دهی به خشونت‌ها برسد، رنگ می‌بازند. اما این تمام ماجرا نیست؛ الحاق کریمه به روسیه در جریان بحران در شرق اوکراین نیز یکی از محورهای اختلاف دو کشور است. درحالی‌که این‌روزها درخواست مشارکت ترکیه در تحریم‌های اتحادیه اروپا از سوی ناتو بسیار جدی‌تر از پیش به گوش می‌رسد، نقض حقوق اقلیت‌های تاتار ترک‌تبار ساکن در کریمه بر نگرانی‌های مقامات ترکیه افزوده است. باوجود وعده پوتین مبنی بر رعایت حقوق این اقلیت‌های ترک‌تبار، بسیاری از فعالین مدنی، روزنامه‌نگاران و رهبران تاتار از زمان الحاق کریمه به روسیه ناپدید، زندانی و تبعید شده‌اند. با این اوصاف، بندبازی بر ریسمان اقتصاد شاید بیش از آنکه برای روسیه دشوار باشد، مهارت مقامات ترکیه را بطلبد. گامی لغزان از سوی ترکیه می‌تواند به بهای گم‌شدن رویاهای توسعه‌طلبانه آن کشور تمام شود.
در دو سوی دره ایستاده‌اند؛ دره‌ای که در اعماق آن جز خون و خشونت در سوریه و اوکراین وجود ندارد و البته هریک سودایی متفاوت در سر می‌پرورانند. یکی در آرزوی پیوستن به اتحادیه اروپا می‌سوزد و دیگری که سر در گرو احیای جایگاه پیشین خود دارد و به آغوش جنگ سرد در جبهه غرب پناه برده است. با این حال، فرقی نمی‌کند. دره هرچقدر هم عمیق و عریض باشد، گذشتن از آن برای روسای جمهور روسیه و ترکیه نیازمند هیچ معجزه‌ای نیست. تنها کافی ا‌ست به ریسمان اقتصاد چنگ اندازند؛ ریسمانی مستحکم که به نظر می‌رسد موضوع اصلی مذاکرات «ولادیمیر پوتین»، رییس‌جمهور روسیه با همتای ترک خود، «رجیب‌طیب اردوغان» در جریان سفر روز دوشنبه او به آنکارا بوده است. پوتین که در راس هیاتی بلندپایه متشکل از 10 وزیر کابینه، برای شرکت در پنجمین اجلاس شورایعالی همکاری ترکیه و روسیه به آنکارا رفته بود، از توقف ساخت خط لوله گازی جنوب برای گازرسانی به اروپا خبر داد. انصراف روسیه از پروژه ساخت این لوله که بنا بود با انتقال گاز طبیعی آن کشور از طریق دریای سیاه و دورزدن اوکراین، نقطه پایانی بر منازعات نفتی روسیه و اوکراین بر سر قیمت نفت باشد، چندان عجیب نبود. اتحادیه اروپا پیش از این اعلام کرده بود این طرح با قوانین آن اتحادیه در زمینه انرژی و بازار رقابتی آن مغایر است. انحصار صادرات گاز از طریق این خط لوله به گازپروم، بزرگ‌ترین استخراج‌کننده گاز طبیعی در سطح جهان و صدمات ناشی از راه‌اندازی این خط لوله به دیگر پروژه‌های گازرسانی هم‌چون خط لوله نابوکو که می‌تواند موجب گسترش نفوذ روسیه در منطقه شود، از بزرگ‌ترین دغدغه‌های مقامات سیاسی و اقتصادی اروپا در رابطه با چشم‌انداز ژئوپلیتیک آن قاره پس از احداث این خط لوله بود. با وجود این، این بحران اوکراین بود که اتحادیه اروپا را مصمم کرد با عبور این خط لوله از خاک کشور بلغارستان مخالفت کند. عدم‌صدور مجوز ساخت‌وساز در حریم دریای سیاه از سوی بلغارستان و اعمال تحریم‌های اقتصادی از سوی اتحادیه اروپا، پوتین را به این نتیجه رسانده که کشورش نمی‌تواند در این پروژه 16میلیارددلاری سرمایه‌گذاری کرده و باید در بلغارستان متوقف شود. او ضمن انتقاد از بلغارستان، تصریح کرد وقتی آن کشور هم‌چون کشوری مستقل رفتار نمی‌کند، بهتر است پول سود خود از مشارکت در چنین پروژه‌ای را نیز که بالغ بر 400میلیون‌یورو در سال می‌شود، از اتحادیه اروپا طلب کند. این واکنش رییس‌جمهوری روسیه احتمالا برای اتحادیه اروپا چندان دور از انتظار نیست؛ اما آنچه موجب شگفتی مقامات اروپایی خواهد شد خبر توافق روسیه و ترکیه پیرامون احداث یک خط لوله گازی جدید است. پوتین که روز دوشنبه در کنفرانسی خبری از موضع اتحادیه اروپا انتقاد کرده و آن را غیرسازنده و مغایر با منافع اقتصادی آن قاره خوانده بود، اعلام کرد از ابتدای سال2015 بهای گاز صادراتی خود به ترکیه را شش‌درصد کاهش خواهد داد. این در حالی است که «آلکسی میلر»، مدیر شرکت گازپروم نیز اعلام کرده طرحی برای احداث خط لوله انتقال گاز به ترکیه از طریق دریای سیاه در دست دارد. این خط لوله با ظرفیت صادرات سالانه 63میلیاردمترمکعب که تا مرز یونان نیز به پیش خواهد رفت، افزایش سه‌میلیاردمترمکعبی گاز صادراتی به ترکیه را در پی خواهد داشت. به نظر می‌رسد در شرایطی که به باور کارشناسان، انصراف روسیه از پروژه خط لوله جنوب، یک شکست نادر دیپلماتیک برای پوتین در برابر همتایان غربی خود است، رییس‌جمهوری روسیه همچنان در مناسبات اقتصادی خود با ترکیه دست بالا را دارد. هشدار دولت روسیه درباره رکود اقتصادی در سال آینده و کاهش ارزش روبل به پایین‌ترین حد خود در 16سال گذشته که پیامد گریزناپذیر سقوط ارزش نفت و اعمال تحریم‌ها از سوی آمریکا و اتحادیه اروپاست نیز نتوانسته این جایگاه را چندان متزلزل کند. این در حالی است که وقتی صحبت از بحران سوریه و اوکراین به میان می‌آید، مناسبات دوطرف رنگ‌وبوی دیگری می‌گیرد. شاهد این مدعا نیز سخنان روز دوشنبه اردوغان در کنفرانس مشترک خود با پوتین، حامی دولت سوریه در جنگ داخلی آن کشور است که مدعی شد تنها راه‌کار بحران سوریه، نادیده‌گرفتن «بشار اسد»، رییس‌جمهوری آن کشور است. در سوی دیگر، پوتین که همواره تاکید داشته پایان جنگ در سوریه، مستلزم ادامه حضور اسد در صحنه قدرت است، پس از دیدار با همتای ترک خود به اشتراکات دو طرف پیرامون ضرورت پایان‌دهی به خونریزی‌ها در سوریه اشاره کرد؛ اشتراکاتی که به‌گفته رییس‌جمهوری روسیه وقتی نوبت به تعیین راهبردها برای پایان‌دهی به خشونت‌ها برسد، رنگ می‌بازند. اما این تمام ماجرا نیست؛ الحاق کریمه به روسیه در جریان بحران در شرق اوکراین نیز یکی از محورهای اختلاف دو کشور است. درحالی‌که این‌روزها درخواست مشارکت ترکیه در تحریم‌های اتحادیه اروپا از سوی ناتو بسیار جدی‌تر از پیش به گوش می‌رسد، نقض حقوق اقلیت‌های تاتار ترک‌تبار ساکن در کریمه بر نگرانی‌های مقامات ترکیه افزوده است. باوجود وعده پوتین مبنی بر رعایت حقوق این اقلیت‌های ترک‌تبار، بسیاری از فعالین مدنی، روزنامه‌نگاران و رهبران تاتار از زمان الحاق کریمه به روسیه ناپدید، زندانی و تبعید شده‌اند. با این اوصاف، بندبازی بر ریسمان اقتصاد شاید بیش از آنکه برای روسیه دشوار باشد، مهارت مقامات ترکیه را بطلبد. گامی لغزان از سوی ترکیه می‌تواند به بهای گم‌شدن رویاهای توسعه‌طلبانه آن کشور تمام شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.