|

«روشنفکری» به قلم یک‌سوری

هنگامی که زبان خاکستر شده باشد و کلمات هرکدام یک پاره‌آجر، هنگامی که فرهنگ‌داشتن خود یک اتهام باشد و روشنفکر یک‌فحش؛ یک‌روشنفکر نخستین کسی را که ترور می‌کند، خودش است و بعد کلمه. هنگامی که گفت‌وگو به جنگ تبدیل می‌شود، در آن از کلمات به‌عنوان خنجر و حتی گاه ساطور استفاده می‌شود. هنگامی که نویسنده در روزگار ما به موزه تبعید می‌شود، دیگر کسی به دیدارش نمی‌رود. هنگامی که مطالعه، با سرعت هرچه تمام‌تر صورت می‌گیرد، دیگر نه کسی تامل می‌کند و نه کسی اگر به عمق معنا پی برد، دردش می‌آید. هنگامی که خواندن تبدیل می‌شود به یک ساندویچ حاضر و آماده که باید فورا قورتش داد، نویسنده تبدیل می‌شود به یک رهگذر غریب در مکان‌های مین‌گذاری شده با احکام از پیش آماده‌شده.
هنگامی که آینه‌ها می‌شکند، دیگر خودمان را در آینه دیگری به روشنی و شفافیت نمی‌توانیم بینیم. وقتی خودآگاهی را چون متاعی خریدوفروش می‌کنند، دیگر عقل به چه‌کار می‌آید؟ این فقط جوهر احساسات خودمان است که روی کاغذها سر می‌خورد. هنگامی که نویسنده نوشتن را به‌عنوان یک کاسبی در پیش می‌گیرد، نوشتن می‌شود قوطی‌های کنسروی که در یک ارتباط عمومی توزیع می‌شود. هنگامی که خشونت و کینه‌توزی تبدیل به یک فرهنگ می‌شود؛ فرهنگی که هرروز بر تعدادش افزوده شده و شهرتش از «لسان‌العرب» و «محیط‌المحیط» و همه فرهنگ‌های دیگری که نامشان را از یاد برده‌ایم، فراتر می‌رود.
در این انتحار جمعی که گاه داوطلبانه و گاه بی اختیار ما فراهم شده است، کیست که زنگ‌خطر را به صدا درآورد؟ کیست که چراغ این صحنه تاریک و موحش را روشن کرده و بتواند توده‌های مردم را از خواب بیدار کند؟ کیست که بتواند در برابر قبر این مردگان و زندگان فریاد برآرد؟
ساده بگویم، روشنفکر در جوامع ما سرخورده شده و غالبا تنهاست. گاه تحت‌تاثیر حوادث قرار می‌گیرد اما کاری از او برنمی‌آید. با همان ماجراهای الکترونیکی در فضای مجازی سرش را گرم می‌کند. داستان‌هایی که گاه از عشق می‌گویند و گاه از اشتیاق و گاهی دیگر از انقلاب و در مجموع به او چهره یک‌قربانی را می‌دهند. روشنفکر خواسته یا ناخواسته خارج از این میدان ایستاده است. مگر ما برای آزادی چه کردیم؟ سرودی خواندیم، تابلویی کشیدیم، دیوان شعری سرودیم. اما آیا اینها منتهای آن کار فرهنگی بود که باید می‌کردیم؟ آیا اینها بالاترین حدی بود که می‌توانستیم انجام دهیم؟ شب که بیاید می‌رویم تا بر صفحات شبکه‌های مجازی سر همدیگر را ببریم. فرهنگ امروزه به یک خشم فراگیر تبدیل شده است؛ به آتشی که همه را می‌سوزاند. به جای آنکه خورشیدی باشد که طلوع کند و زندگی را روشن. برای ما سوری‌ها، آزادی به این معنا بود که ما از قید هرگونه بندی رها شویم. نه اینکه بتی را با یک بت دیگر عوض کنیم. یا از چاله مرگی درآمده و به چاه مرگی دیگر درافتیم.
منبع: العرب
هنگامی که زبان خاکستر شده باشد و کلمات هرکدام یک پاره‌آجر، هنگامی که فرهنگ‌داشتن خود یک اتهام باشد و روشنفکر یک‌فحش؛ یک‌روشنفکر نخستین کسی را که ترور می‌کند، خودش است و بعد کلمه. هنگامی که گفت‌وگو به جنگ تبدیل می‌شود، در آن از کلمات به‌عنوان خنجر و حتی گاه ساطور استفاده می‌شود. هنگامی که نویسنده در روزگار ما به موزه تبعید می‌شود، دیگر کسی به دیدارش نمی‌رود. هنگامی که مطالعه، با سرعت هرچه تمام‌تر صورت می‌گیرد، دیگر نه کسی تامل می‌کند و نه کسی اگر به عمق معنا پی برد، دردش می‌آید. هنگامی که خواندن تبدیل می‌شود به یک ساندویچ حاضر و آماده که باید فورا قورتش داد، نویسنده تبدیل می‌شود به یک رهگذر غریب در مکان‌های مین‌گذاری شده با احکام از پیش آماده‌شده.
هنگامی که آینه‌ها می‌شکند، دیگر خودمان را در آینه دیگری به روشنی و شفافیت نمی‌توانیم بینیم. وقتی خودآگاهی را چون متاعی خریدوفروش می‌کنند، دیگر عقل به چه‌کار می‌آید؟ این فقط جوهر احساسات خودمان است که روی کاغذها سر می‌خورد. هنگامی که نویسنده نوشتن را به‌عنوان یک کاسبی در پیش می‌گیرد، نوشتن می‌شود قوطی‌های کنسروی که در یک ارتباط عمومی توزیع می‌شود. هنگامی که خشونت و کینه‌توزی تبدیل به یک فرهنگ می‌شود؛ فرهنگی که هرروز بر تعدادش افزوده شده و شهرتش از «لسان‌العرب» و «محیط‌المحیط» و همه فرهنگ‌های دیگری که نامشان را از یاد برده‌ایم، فراتر می‌رود.
در این انتحار جمعی که گاه داوطلبانه و گاه بی اختیار ما فراهم شده است، کیست که زنگ‌خطر را به صدا درآورد؟ کیست که چراغ این صحنه تاریک و موحش را روشن کرده و بتواند توده‌های مردم را از خواب بیدار کند؟ کیست که بتواند در برابر قبر این مردگان و زندگان فریاد برآرد؟
ساده بگویم، روشنفکر در جوامع ما سرخورده شده و غالبا تنهاست. گاه تحت‌تاثیر حوادث قرار می‌گیرد اما کاری از او برنمی‌آید. با همان ماجراهای الکترونیکی در فضای مجازی سرش را گرم می‌کند. داستان‌هایی که گاه از عشق می‌گویند و گاه از اشتیاق و گاهی دیگر از انقلاب و در مجموع به او چهره یک‌قربانی را می‌دهند. روشنفکر خواسته یا ناخواسته خارج از این میدان ایستاده است. مگر ما برای آزادی چه کردیم؟ سرودی خواندیم، تابلویی کشیدیم، دیوان شعری سرودیم. اما آیا اینها منتهای آن کار فرهنگی بود که باید می‌کردیم؟ آیا اینها بالاترین حدی بود که می‌توانستیم انجام دهیم؟ شب که بیاید می‌رویم تا بر صفحات شبکه‌های مجازی سر همدیگر را ببریم. فرهنگ امروزه به یک خشم فراگیر تبدیل شده است؛ به آتشی که همه را می‌سوزاند. به جای آنکه خورشیدی باشد که طلوع کند و زندگی را روشن. برای ما سوری‌ها، آزادی به این معنا بود که ما از قید هرگونه بندی رها شویم. نه اینکه بتی را با یک بت دیگر عوض کنیم. یا از چاله مرگی درآمده و به چاه مرگی دیگر درافتیم.
منبع: العرب

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.