ستار هشیاریپور از آلبوم «سرآغاز» میگوید
موسیقی ایران تحتتاثیر چند خانواده است
مرجان صائبی
موسیقی بیکلام در روزگار ما به حاشیه رفته است. عمده نوازندگان و آهنگسازان سعی میکنند دستکم اولین آلبومشان را زیر سایه و نام یکخواننده مطرح تولید کنند. «ستار هشیاریپور» برای جداشدن از این فضای مرسوم، اولین آلبوم رسمی خودش را چندیپیش توسط شرکت آوای باربد وارد بازار کرد و با وجود بازار کساد موسیقی بیکلام به چاپدوم رسید. آلبوم «سرآغاز» ارایه توانمندی از چندتکنیک نوازندگی در ساز تار است که قابلیت گروهنوازی را به این ساز میدهد و البته ارایه موسیقی ردیف حوزه موسیقی اصفهان (مکتب اصفهان) در کنار مقامهای تنبور که فضای متفاوتی را برای شنونده به وجود آورده. درباره مشکلات انتشار آلبوم «سرآغاز» و جزییات تکنیکهای بهکاربردهشده و ارایه موسیقی مکتب اصفهان در کنار مقامهای تنبور با ستار هشیاریپور به گفتوگو نشستیم.
مشکلات انتشار
آلبوم «سرآغاز» با اینکه بیکلام است، اما برای انتشار گویا با مشکلات زیادی روبهرو بود... .
سرتاسر کار با مشکل مواجه بودیم؛ از گرفتن مجوزها تا پیداکردن اسپانسر. اجازه دهید یکمقدار واضحتر صحبت کنم. موسیقی ایران در حالحاضر تحتتاثیر چند خانواده است و میتوان گفت تبدیل به مافیا شده؛ من باید شاهزاده موسیقی یا آقازاده هنری باشم که آلبومم دیده شود و فروش برود! کمپانیها اصلا به شما بها نمیدهند. من یکسری تکنیکهای جدید برای نوازندگی تار به وجود آوردم اما یکنفر نیامد بگوید؛ «شُره زخمهای» که نواختید ایراد فنی دارد بلکه گفتند: «گستره تار را خراب کردید، تار را از بین بردید!» تار از ابتدا پنجسیم داشته؛ وقتی «درویشخان» سیم ششم را به تار اضافه کرد «میرزا عبدالله»و«آقاحسینقلی» به «درویشخان» خرده میگرفتند، ولی پسر «میرزا حسینقلی» به نام «علیاکبرخان شهنازی» با تار ششسیم ردیفهای پدرش و خودش را نواخت؛ بههمین منظور میگویم که ما اصلا چیزی به نام سنت نداریم. سنتها از بدعتها بهوجود آمدهاند، اگر بدعتی نبود سنت هم وجود نداشت. شما اگر الان هر حرف جدیدی بزنید شما را میکوبند مگر وابسته به مافیای موسیقی باشید.
مشکلات انتشار به نوآوریهای شما در تکنیک نوازندگی تار مربوط بود؟
یکسالونیم قبل قرار بود آلبوم من وارد بازار شود. اما بهخاطر عدم هماهنگی و عدم مدیریت حوزه هنری این اتفاق نیفتاد. حوزه هنری بعد از چندماه از آمادهبودن آلبوم من هیچکاری انجام نمیداد و هر لحظه امکان دزدیدهشدن آلبوم و لورفتن تکنیکها وجود داشت. خودم با وجود بیماری و مشکلات فراوان مدام بین اصفهان و تهران در رفتوآمد بودم. اولین کسی که در این مورد با من مصاحبه میکند شما هستید.
در نهایت آلبوم به چه شکل منتشر شد؟
آقای اسفندیاری مدیر شرکت «آوای باربد» زحمت پخش این کار را کشید. البته ایشان ابتدا قبول نکرد و من خودم اسپانسر پیدا کردم و آقای اسفندیاری کار را پخش کرد. پخش آلبوم خیلی مهم است، چون اگر بهترین تبلیغات را هم انجام دهید، اما پخش آلبوم خوب نباشد، کار شناخته نمیشود.
حرکات ابداعی برای تار
در مورد حرکات ابداعی که گفتید کمی توضیح میدهید؟
قابلیتهای زیادی در ساز تار نهفته است که تا به حال کسی استفاده نکرده (یا شاید من متوجه این استفاده نشده بودم) یکی از آنها حرکت «پیتزیکاتو» یا «فلاژوله» است، یعنی تقطیعیزدن که قبلا در ساز کمانچه و ویولن استفاده شده ولی در سازهای مضرابی مثل تار و سهتار نبوده است. من متوجه شدم تار هم این قابلیت را دارد و حتی براساس تکنیک «پیتزیکاتو» برای ارکستر هم قطعه نوشتم. الان دیگر حرکاتهای انفرادی نوازندگی در ساز تار را میتوانیم در گروهنوازی هم استفاده کنیم تا صدادهی ارکستر ایران متنوعتر شود. شعری هست که میگوید «هزار باده ناخورده اندر این تاک است»، من به مزاح گفتم؛ «هزار باده ناخورده اندر این تار است.» تکنیکهای نوازندگی برای ساز یکباره خلق نشده. نوازندهها به مرور آن را خلق کرده و سازها را تکامل دادهاند. تکامل فقط تغییر شکل ظاهری ساز نیست. کل تاریخ موسیقی از گامهایی بوده که توسط افراد برداشته شده و کسی یکباره پرشی نکرده است.
غیراز پیتزیکاتو چه تکنیک دیگری به نوازندگی تار اضافه کردید؟
یکی دیگر هم تکنیک «چنگ زخمه» است. در تِرَک «سلامی به مقام ساروخانی» صدایی بین تاروتنبور میشنوید، یعنی من از انگشتهای دست راستم به صورت خراش که به آن شُره و پسشُره میگویند استفاده کردم و بهجای دستگاه، مقام نواختهام و نامش را «چنگزخمه» گذاشتهام. مورد دیگر هم نوع «تکیهها» بود؛ مبتکر «تکیه» در موسیقی ایرانی استاد «ابوالحسنخانصبا» بودهاند، یعنی وقتی شما نت میزنید با انگشت بعدی به یکدرجه بالاتر (درجه دوم) اشاره میکنید و «تکیه» میدهید.
برمبنای آهنگسازی به صدادهی «چنگ زخمه» یا «پیتزیکاتو» احتیاج پیدا کردید و تلاش کردهاید این امکان را فراهم آورید؟
بعد از 22سال سازنواختن براساس تجربه شخصی حس کردم این صدا زیباست و آن را به سازم اضافه کردم. الان تبوتابی در نواختن ساز بین جوانهاست که فقط به تکنیکهای قبلی مثل پاساژزدنهای زیادازحد تکیه و همه از سبکهای موجود تقلید میکنند و دیگر کسی خودجوش نیست. همه از فلان استاد تقلید میکنند، در صورتی که فلان استاد آن را زیباتر نواخته و تمام شده است. میخواستم این تقلیدها و چارچوبهای موجود را بشکنم و شاید 20سال دیگر هم کسانی از من تقلید کنند.
به نظر میرسد محتوای موسیقایی آلبوم «سرآغاز» از دو سرچشمه برگرفته شده؛ یکی موسیقی دستگاهی مکتب اصفهان و دیگری تنبور. درباره فضای مشترکی که بین این دوموسیقی پیدا کردید کمی توضیح دهید؟
ما سهساز «مادر» در ایران داریم: نی، تنبور، دهل؛ تار، سهتار و تمام سازهای زخمهای از تنبور منشعب شده. من به این خاطر که تجربه نوازندگی تنبور داشتم، در آلبومم به چند مقام هم اشاره کردم. هدفم این بود که نشان دهم مادر دستگاهها و آوازها، مقامها هستند. یعنی ما مادری به نام «مقام» داریم که در شهر تبدیل به «دستگاه» شده است.
مکتب اصفهان و تنبور
غیر از معرفی مقامها در خود موسیقی یعنی در روند قطعه چه اتفاقی میافتد؟
هرکسی که این را از هر طریقی میشنود. مثلا برخی از من میپرسند در «چهارمضراب خاطره» این چه گوشهای بوده که شما نواختهاید؟ میگویم این مقام است نه گوشه.
ترکیب مقام و دستگاه تا به حال اتفاق نیفتاده بود؟
استاد محمدرضا لطفی سفرهایش را از سال1352 به خراسان آغاز و سعی کرد رابطهای بین دستگاه و مقامهای دوتار پیدا کند (البته به حکم اقلیمشان استان گلستان و دوتارنوازی در استان گلستان و مجاورت با خراسان) که بعدها منجر شد به این سبکی که 20سال آخر گاهی اوقات مینواخت. این حرکت از آنموقع شروع شد اما بهصورت مستمر نبود. البته این کار خیلی جای کار دارد و هنوز ظرفیتهایش کشف نشده است؛ هم در مطلب هم در تکنیک اجرا.
با چه دیدگاهی به سمت ترکیب مقامها با مکتب اصفهان رفتید؟
این بحث خیلی مفصل است، اما در چند جمله خلاصه میگویم. موسیقی که به دست ما رسیده و میتوانیم به آن استناد کنیم همان است که مضبوط یا مکتوب شده که در موسیقیای ایران سابقه چندانی ندارد، بعد از مرحوم کلنل وزیری تازه نتنویسی مرسوم میشود و از زمان تاسیس رادیو و سفرهای استادان به خارج از ایران موسیقی ضبط شده. قبل از آن موسیقی سینهبهسینه حفظ و اشاعه میشد. مثل موسیقی مقامی که در دوتار و تنبور بالغ بر سه، چهارهزارسال و بدون نگارش نت، حفظ شده است (البته در قدیم موسیقی به صورت ابجد نوشته میشده) مثلا از عبدالقادر مراغهای و ابوالفرج اصفهانی و.... هم هست.
یعنی همان نوشتههایی که محمدرضا درویشی براساس آنها موسیقی عبدالقادر را بازسازی کرد؟
من اساسا با این نگرشها مخالفم زیرا ما نمیتوانیم حروف ابجد یا جِـفر را به صورت دقیق، یعنی مطابق همان چیزی که در زمان خودش نوشته شده بخوانیم. اگر کسی بود که اینها را همانطور که بوده بخواند مچ دست چپم را قطع میکنم.
حالا چرا دست چپ؟
که دیگر نتوانم ساز بزنم. چون اینها علومی است که از دست رفته است. الان مثلا کسی کیمیاگری یا خنیاگری را میداند؟ بهطور کلی تعصب همیشه بد نیست. چرا موسیقی دوتار یا تنبور با آنهمه تعصبات سههزارسال مانده با کمی اختلاف روایت، اما موسیقی دستگاهی که حدود 150سال قدمت دارد با اینکه هم نوشته و هم ضبط شده پس چرا هزار روایت داریم در این ردیفها؟ چون بزرگترین تعصب ما بیتعصبی است. همه عینک روشنفکری میزنند. تعصب خیلیجاها خوب است. برای حفظ یکسری اصول باید تعصب داشت، البته نه تعصب خشک.
با این نگاه به سراغ مکتب اصفهان رفتید؟
مکتبها شخصی هستند وبوسیله اشخاص در یک محدوده جغرافیایی به وجود آمدهاند و ما راوی آن مکاتبیم. مثلا میگویند موسیقی تنبور به روایت «گوران» یا «صحنه». اینها مناطق جغرافیایی است. در ایران دو حوزه بزرگ موسیقی وجود داشته که الان دیگر نیست؛ یکی موسیقی حوزه اصفهان که توسط تعزیه، پردهخوانیها، نقالیها و زورخانهها ثبت شده و به ما رسیده. بزرگان این حوزه مثل: «سیدرحیم اصفهانی» یا «ادیب خوانساری» و «تاج اصفهانی» معمم بودهاند؛ یکی هم موسیقی تبریز که توسط «عاشیق»ها حفظ شده است. استادان من مثل استاد کسایی، استاد «عباسغازی»، و استاد «عباس کاظمی» و دیگران در حوزه اصفهان بودند. غیر از آن هم من اهل اصفهانم و با این استادان بزرگ شدهام. مضاف بر اینکه سهنوع از ردیفهای میرزاها را در تهران توسط شاگردان برجسته این استادان فراگرفتم. اتفاقا در قطعه دهم آلبوم یکی از گوشههای ردیف میرزا عبدالله را به سلیقه خودم بسط و گسترش دادهام.
در مورد آهنگسازی چه ارتباط حسیای بین مکتب اصفهان و مقامهای تنبور وجود داشت؟
هیچربطی بههم ندارند.
چه نقطه مشترکی را اساس کارتان قرار دادید؟
همه اینها در 30 لحن باربد نظامی آمده است که اسامی بسیاری از آنها در موسیقی تنبور و اصفهان هم هست. در اصفهان بیشتر روایتها با نی بوده و در منطقه باختران با تنبور. در موسیقی ایرانی چیزی به نام آهنگسازی نداریم. ما ملودیپردازیم. بداهه چیزی را مینوازیم بعد با بسط و گسترش آن را به یک آهنگ تبدیل میکنیم.
به نظرم بین نوازندگی شما و آرش فرهنگفر هم هماهنگی خوبی وجود داشت؟
بههرحال ایشان از سلاله پاک پدری به نام استاد «ناصرفرهنگفر» است. آرش جزو تنبکنوازان نادری است که به موسیقی اشراف و صدای خیلی خوبی هم دارد. تمام این موارد در کیفیت کار اثر داشت. در «والسروزگار» قرار بود قطعه دیگری بنوازیم که آرش آن را نزد و باعث شد قطعه سوم را بداهه بنوازیم؛ ما جداازهم ساز نزدیم که کار مکانیکی شود، قطعات در لحظه خلق شده است.
مشکلات انتشار
آلبوم «سرآغاز» با اینکه بیکلام است، اما برای انتشار گویا با مشکلات زیادی روبهرو بود... .
سرتاسر کار با مشکل مواجه بودیم؛ از گرفتن مجوزها تا پیداکردن اسپانسر. اجازه دهید یکمقدار واضحتر صحبت کنم. موسیقی ایران در حالحاضر تحتتاثیر چند خانواده است و میتوان گفت تبدیل به مافیا شده؛ من باید شاهزاده موسیقی یا آقازاده هنری باشم که آلبومم دیده شود و فروش برود! کمپانیها اصلا به شما بها نمیدهند. من یکسری تکنیکهای جدید برای نوازندگی تار به وجود آوردم اما یکنفر نیامد بگوید؛ «شُره زخمهای» که نواختید ایراد فنی دارد بلکه گفتند: «گستره تار را خراب کردید، تار را از بین بردید!» تار از ابتدا پنجسیم داشته؛ وقتی «درویشخان» سیم ششم را به تار اضافه کرد «میرزا عبدالله»و«آقاحسینقلی» به «درویشخان» خرده میگرفتند، ولی پسر «میرزا حسینقلی» به نام «علیاکبرخان شهنازی» با تار ششسیم ردیفهای پدرش و خودش را نواخت؛ بههمین منظور میگویم که ما اصلا چیزی به نام سنت نداریم. سنتها از بدعتها بهوجود آمدهاند، اگر بدعتی نبود سنت هم وجود نداشت. شما اگر الان هر حرف جدیدی بزنید شما را میکوبند مگر وابسته به مافیای موسیقی باشید.
مشکلات انتشار به نوآوریهای شما در تکنیک نوازندگی تار مربوط بود؟
یکسالونیم قبل قرار بود آلبوم من وارد بازار شود. اما بهخاطر عدم هماهنگی و عدم مدیریت حوزه هنری این اتفاق نیفتاد. حوزه هنری بعد از چندماه از آمادهبودن آلبوم من هیچکاری انجام نمیداد و هر لحظه امکان دزدیدهشدن آلبوم و لورفتن تکنیکها وجود داشت. خودم با وجود بیماری و مشکلات فراوان مدام بین اصفهان و تهران در رفتوآمد بودم. اولین کسی که در این مورد با من مصاحبه میکند شما هستید.
در نهایت آلبوم به چه شکل منتشر شد؟
آقای اسفندیاری مدیر شرکت «آوای باربد» زحمت پخش این کار را کشید. البته ایشان ابتدا قبول نکرد و من خودم اسپانسر پیدا کردم و آقای اسفندیاری کار را پخش کرد. پخش آلبوم خیلی مهم است، چون اگر بهترین تبلیغات را هم انجام دهید، اما پخش آلبوم خوب نباشد، کار شناخته نمیشود.
حرکات ابداعی برای تار
در مورد حرکات ابداعی که گفتید کمی توضیح میدهید؟
قابلیتهای زیادی در ساز تار نهفته است که تا به حال کسی استفاده نکرده (یا شاید من متوجه این استفاده نشده بودم) یکی از آنها حرکت «پیتزیکاتو» یا «فلاژوله» است، یعنی تقطیعیزدن که قبلا در ساز کمانچه و ویولن استفاده شده ولی در سازهای مضرابی مثل تار و سهتار نبوده است. من متوجه شدم تار هم این قابلیت را دارد و حتی براساس تکنیک «پیتزیکاتو» برای ارکستر هم قطعه نوشتم. الان دیگر حرکاتهای انفرادی نوازندگی در ساز تار را میتوانیم در گروهنوازی هم استفاده کنیم تا صدادهی ارکستر ایران متنوعتر شود. شعری هست که میگوید «هزار باده ناخورده اندر این تاک است»، من به مزاح گفتم؛ «هزار باده ناخورده اندر این تار است.» تکنیکهای نوازندگی برای ساز یکباره خلق نشده. نوازندهها به مرور آن را خلق کرده و سازها را تکامل دادهاند. تکامل فقط تغییر شکل ظاهری ساز نیست. کل تاریخ موسیقی از گامهایی بوده که توسط افراد برداشته شده و کسی یکباره پرشی نکرده است.
غیراز پیتزیکاتو چه تکنیک دیگری به نوازندگی تار اضافه کردید؟
یکی دیگر هم تکنیک «چنگ زخمه» است. در تِرَک «سلامی به مقام ساروخانی» صدایی بین تاروتنبور میشنوید، یعنی من از انگشتهای دست راستم به صورت خراش که به آن شُره و پسشُره میگویند استفاده کردم و بهجای دستگاه، مقام نواختهام و نامش را «چنگزخمه» گذاشتهام. مورد دیگر هم نوع «تکیهها» بود؛ مبتکر «تکیه» در موسیقی ایرانی استاد «ابوالحسنخانصبا» بودهاند، یعنی وقتی شما نت میزنید با انگشت بعدی به یکدرجه بالاتر (درجه دوم) اشاره میکنید و «تکیه» میدهید.
برمبنای آهنگسازی به صدادهی «چنگ زخمه» یا «پیتزیکاتو» احتیاج پیدا کردید و تلاش کردهاید این امکان را فراهم آورید؟
بعد از 22سال سازنواختن براساس تجربه شخصی حس کردم این صدا زیباست و آن را به سازم اضافه کردم. الان تبوتابی در نواختن ساز بین جوانهاست که فقط به تکنیکهای قبلی مثل پاساژزدنهای زیادازحد تکیه و همه از سبکهای موجود تقلید میکنند و دیگر کسی خودجوش نیست. همه از فلان استاد تقلید میکنند، در صورتی که فلان استاد آن را زیباتر نواخته و تمام شده است. میخواستم این تقلیدها و چارچوبهای موجود را بشکنم و شاید 20سال دیگر هم کسانی از من تقلید کنند.
به نظر میرسد محتوای موسیقایی آلبوم «سرآغاز» از دو سرچشمه برگرفته شده؛ یکی موسیقی دستگاهی مکتب اصفهان و دیگری تنبور. درباره فضای مشترکی که بین این دوموسیقی پیدا کردید کمی توضیح دهید؟
ما سهساز «مادر» در ایران داریم: نی، تنبور، دهل؛ تار، سهتار و تمام سازهای زخمهای از تنبور منشعب شده. من به این خاطر که تجربه نوازندگی تنبور داشتم، در آلبومم به چند مقام هم اشاره کردم. هدفم این بود که نشان دهم مادر دستگاهها و آوازها، مقامها هستند. یعنی ما مادری به نام «مقام» داریم که در شهر تبدیل به «دستگاه» شده است.
مکتب اصفهان و تنبور
غیر از معرفی مقامها در خود موسیقی یعنی در روند قطعه چه اتفاقی میافتد؟
هرکسی که این را از هر طریقی میشنود. مثلا برخی از من میپرسند در «چهارمضراب خاطره» این چه گوشهای بوده که شما نواختهاید؟ میگویم این مقام است نه گوشه.
ترکیب مقام و دستگاه تا به حال اتفاق نیفتاده بود؟
استاد محمدرضا لطفی سفرهایش را از سال1352 به خراسان آغاز و سعی کرد رابطهای بین دستگاه و مقامهای دوتار پیدا کند (البته به حکم اقلیمشان استان گلستان و دوتارنوازی در استان گلستان و مجاورت با خراسان) که بعدها منجر شد به این سبکی که 20سال آخر گاهی اوقات مینواخت. این حرکت از آنموقع شروع شد اما بهصورت مستمر نبود. البته این کار خیلی جای کار دارد و هنوز ظرفیتهایش کشف نشده است؛ هم در مطلب هم در تکنیک اجرا.
با چه دیدگاهی به سمت ترکیب مقامها با مکتب اصفهان رفتید؟
این بحث خیلی مفصل است، اما در چند جمله خلاصه میگویم. موسیقی که به دست ما رسیده و میتوانیم به آن استناد کنیم همان است که مضبوط یا مکتوب شده که در موسیقیای ایران سابقه چندانی ندارد، بعد از مرحوم کلنل وزیری تازه نتنویسی مرسوم میشود و از زمان تاسیس رادیو و سفرهای استادان به خارج از ایران موسیقی ضبط شده. قبل از آن موسیقی سینهبهسینه حفظ و اشاعه میشد. مثل موسیقی مقامی که در دوتار و تنبور بالغ بر سه، چهارهزارسال و بدون نگارش نت، حفظ شده است (البته در قدیم موسیقی به صورت ابجد نوشته میشده) مثلا از عبدالقادر مراغهای و ابوالفرج اصفهانی و.... هم هست.
یعنی همان نوشتههایی که محمدرضا درویشی براساس آنها موسیقی عبدالقادر را بازسازی کرد؟
من اساسا با این نگرشها مخالفم زیرا ما نمیتوانیم حروف ابجد یا جِـفر را به صورت دقیق، یعنی مطابق همان چیزی که در زمان خودش نوشته شده بخوانیم. اگر کسی بود که اینها را همانطور که بوده بخواند مچ دست چپم را قطع میکنم.
حالا چرا دست چپ؟
که دیگر نتوانم ساز بزنم. چون اینها علومی است که از دست رفته است. الان مثلا کسی کیمیاگری یا خنیاگری را میداند؟ بهطور کلی تعصب همیشه بد نیست. چرا موسیقی دوتار یا تنبور با آنهمه تعصبات سههزارسال مانده با کمی اختلاف روایت، اما موسیقی دستگاهی که حدود 150سال قدمت دارد با اینکه هم نوشته و هم ضبط شده پس چرا هزار روایت داریم در این ردیفها؟ چون بزرگترین تعصب ما بیتعصبی است. همه عینک روشنفکری میزنند. تعصب خیلیجاها خوب است. برای حفظ یکسری اصول باید تعصب داشت، البته نه تعصب خشک.
با این نگاه به سراغ مکتب اصفهان رفتید؟
مکتبها شخصی هستند وبوسیله اشخاص در یک محدوده جغرافیایی به وجود آمدهاند و ما راوی آن مکاتبیم. مثلا میگویند موسیقی تنبور به روایت «گوران» یا «صحنه». اینها مناطق جغرافیایی است. در ایران دو حوزه بزرگ موسیقی وجود داشته که الان دیگر نیست؛ یکی موسیقی حوزه اصفهان که توسط تعزیه، پردهخوانیها، نقالیها و زورخانهها ثبت شده و به ما رسیده. بزرگان این حوزه مثل: «سیدرحیم اصفهانی» یا «ادیب خوانساری» و «تاج اصفهانی» معمم بودهاند؛ یکی هم موسیقی تبریز که توسط «عاشیق»ها حفظ شده است. استادان من مثل استاد کسایی، استاد «عباسغازی»، و استاد «عباس کاظمی» و دیگران در حوزه اصفهان بودند. غیر از آن هم من اهل اصفهانم و با این استادان بزرگ شدهام. مضاف بر اینکه سهنوع از ردیفهای میرزاها را در تهران توسط شاگردان برجسته این استادان فراگرفتم. اتفاقا در قطعه دهم آلبوم یکی از گوشههای ردیف میرزا عبدالله را به سلیقه خودم بسط و گسترش دادهام.
در مورد آهنگسازی چه ارتباط حسیای بین مکتب اصفهان و مقامهای تنبور وجود داشت؟
هیچربطی بههم ندارند.
چه نقطه مشترکی را اساس کارتان قرار دادید؟
همه اینها در 30 لحن باربد نظامی آمده است که اسامی بسیاری از آنها در موسیقی تنبور و اصفهان هم هست. در اصفهان بیشتر روایتها با نی بوده و در منطقه باختران با تنبور. در موسیقی ایرانی چیزی به نام آهنگسازی نداریم. ما ملودیپردازیم. بداهه چیزی را مینوازیم بعد با بسط و گسترش آن را به یک آهنگ تبدیل میکنیم.
به نظرم بین نوازندگی شما و آرش فرهنگفر هم هماهنگی خوبی وجود داشت؟
بههرحال ایشان از سلاله پاک پدری به نام استاد «ناصرفرهنگفر» است. آرش جزو تنبکنوازان نادری است که به موسیقی اشراف و صدای خیلی خوبی هم دارد. تمام این موارد در کیفیت کار اثر داشت. در «والسروزگار» قرار بود قطعه دیگری بنوازیم که آرش آن را نزد و باعث شد قطعه سوم را بداهه بنوازیم؛ ما جداازهم ساز نزدیم که کار مکانیکی شود، قطعات در لحظه خلق شده است.
موسیقی بیکلام در روزگار ما به حاشیه رفته است. عمده نوازندگان و آهنگسازان سعی میکنند دستکم اولین آلبومشان را زیر سایه و نام یکخواننده مطرح تولید کنند. «ستار هشیاریپور» برای جداشدن از این فضای مرسوم، اولین آلبوم رسمی خودش را چندیپیش توسط شرکت آوای باربد وارد بازار کرد و با وجود بازار کساد موسیقی بیکلام به چاپدوم رسید. آلبوم «سرآغاز» ارایه توانمندی از چندتکنیک نوازندگی در ساز تار است که قابلیت گروهنوازی را به این ساز میدهد و البته ارایه موسیقی ردیف حوزه موسیقی اصفهان (مکتب اصفهان) در کنار مقامهای تنبور که فضای متفاوتی را برای شنونده به وجود آورده. درباره مشکلات انتشار آلبوم «سرآغاز» و جزییات تکنیکهای بهکاربردهشده و ارایه موسیقی مکتب اصفهان در کنار مقامهای تنبور با ستار هشیاریپور به گفتوگو نشستیم.
مشکلات انتشار
آلبوم «سرآغاز» با اینکه بیکلام است، اما برای انتشار گویا با مشکلات زیادی روبهرو بود... .
سرتاسر کار با مشکل مواجه بودیم؛ از گرفتن مجوزها تا پیداکردن اسپانسر. اجازه دهید یکمقدار واضحتر صحبت کنم. موسیقی ایران در حالحاضر تحتتاثیر چند خانواده است و میتوان گفت تبدیل به مافیا شده؛ من باید شاهزاده موسیقی یا آقازاده هنری باشم که آلبومم دیده شود و فروش برود! کمپانیها اصلا به شما بها نمیدهند. من یکسری تکنیکهای جدید برای نوازندگی تار به وجود آوردم اما یکنفر نیامد بگوید؛ «شُره زخمهای» که نواختید ایراد فنی دارد بلکه گفتند: «گستره تار را خراب کردید، تار را از بین بردید!» تار از ابتدا پنجسیم داشته؛ وقتی «درویشخان» سیم ششم را به تار اضافه کرد «میرزا عبدالله»و«آقاحسینقلی» به «درویشخان» خرده میگرفتند، ولی پسر «میرزا حسینقلی» به نام «علیاکبرخان شهنازی» با تار ششسیم ردیفهای پدرش و خودش را نواخت؛ بههمین منظور میگویم که ما اصلا چیزی به نام سنت نداریم. سنتها از بدعتها بهوجود آمدهاند، اگر بدعتی نبود سنت هم وجود نداشت. شما اگر الان هر حرف جدیدی بزنید شما را میکوبند مگر وابسته به مافیای موسیقی باشید.
مشکلات انتشار به نوآوریهای شما در تکنیک نوازندگی تار مربوط بود؟
یکسالونیم قبل قرار بود آلبوم من وارد بازار شود. اما بهخاطر عدم هماهنگی و عدم مدیریت حوزه هنری این اتفاق نیفتاد. حوزه هنری بعد از چندماه از آمادهبودن آلبوم من هیچکاری انجام نمیداد و هر لحظه امکان دزدیدهشدن آلبوم و لورفتن تکنیکها وجود داشت. خودم با وجود بیماری و مشکلات فراوان مدام بین اصفهان و تهران در رفتوآمد بودم. اولین کسی که در این مورد با من مصاحبه میکند شما هستید.
در نهایت آلبوم به چه شکل منتشر شد؟
آقای اسفندیاری مدیر شرکت «آوای باربد» زحمت پخش این کار را کشید. البته ایشان ابتدا قبول نکرد و من خودم اسپانسر پیدا کردم و آقای اسفندیاری کار را پخش کرد. پخش آلبوم خیلی مهم است، چون اگر بهترین تبلیغات را هم انجام دهید، اما پخش آلبوم خوب نباشد، کار شناخته نمیشود.
حرکات ابداعی برای تار
در مورد حرکات ابداعی که گفتید کمی توضیح میدهید؟
قابلیتهای زیادی در ساز تار نهفته است که تا به حال کسی استفاده نکرده (یا شاید من متوجه این استفاده نشده بودم) یکی از آنها حرکت «پیتزیکاتو» یا «فلاژوله» است، یعنی تقطیعیزدن که قبلا در ساز کمانچه و ویولن استفاده شده ولی در سازهای مضرابی مثل تار و سهتار نبوده است. من متوجه شدم تار هم این قابلیت را دارد و حتی براساس تکنیک «پیتزیکاتو» برای ارکستر هم قطعه نوشتم. الان دیگر حرکاتهای انفرادی نوازندگی در ساز تار را میتوانیم در گروهنوازی هم استفاده کنیم تا صدادهی ارکستر ایران متنوعتر شود. شعری هست که میگوید «هزار باده ناخورده اندر این تاک است»، من به مزاح گفتم؛ «هزار باده ناخورده اندر این تار است.» تکنیکهای نوازندگی برای ساز یکباره خلق نشده. نوازندهها به مرور آن را خلق کرده و سازها را تکامل دادهاند. تکامل فقط تغییر شکل ظاهری ساز نیست. کل تاریخ موسیقی از گامهایی بوده که توسط افراد برداشته شده و کسی یکباره پرشی نکرده است.
غیراز پیتزیکاتو چه تکنیک دیگری به نوازندگی تار اضافه کردید؟
یکی دیگر هم تکنیک «چنگ زخمه» است. در تِرَک «سلامی به مقام ساروخانی» صدایی بین تاروتنبور میشنوید، یعنی من از انگشتهای دست راستم به صورت خراش که به آن شُره و پسشُره میگویند استفاده کردم و بهجای دستگاه، مقام نواختهام و نامش را «چنگزخمه» گذاشتهام. مورد دیگر هم نوع «تکیهها» بود؛ مبتکر «تکیه» در موسیقی ایرانی استاد «ابوالحسنخانصبا» بودهاند، یعنی وقتی شما نت میزنید با انگشت بعدی به یکدرجه بالاتر (درجه دوم) اشاره میکنید و «تکیه» میدهید.
برمبنای آهنگسازی به صدادهی «چنگ زخمه» یا «پیتزیکاتو» احتیاج پیدا کردید و تلاش کردهاید این امکان را فراهم آورید؟
بعد از 22سال سازنواختن براساس تجربه شخصی حس کردم این صدا زیباست و آن را به سازم اضافه کردم. الان تبوتابی در نواختن ساز بین جوانهاست که فقط به تکنیکهای قبلی مثل پاساژزدنهای زیادازحد تکیه و همه از سبکهای موجود تقلید میکنند و دیگر کسی خودجوش نیست. همه از فلان استاد تقلید میکنند، در صورتی که فلان استاد آن را زیباتر نواخته و تمام شده است. میخواستم این تقلیدها و چارچوبهای موجود را بشکنم و شاید 20سال دیگر هم کسانی از من تقلید کنند.
به نظر میرسد محتوای موسیقایی آلبوم «سرآغاز» از دو سرچشمه برگرفته شده؛ یکی موسیقی دستگاهی مکتب اصفهان و دیگری تنبور. درباره فضای مشترکی که بین این دوموسیقی پیدا کردید کمی توضیح دهید؟
ما سهساز «مادر» در ایران داریم: نی، تنبور، دهل؛ تار، سهتار و تمام سازهای زخمهای از تنبور منشعب شده. من به این خاطر که تجربه نوازندگی تنبور داشتم، در آلبومم به چند مقام هم اشاره کردم. هدفم این بود که نشان دهم مادر دستگاهها و آوازها، مقامها هستند. یعنی ما مادری به نام «مقام» داریم که در شهر تبدیل به «دستگاه» شده است.
مکتب اصفهان و تنبور
غیر از معرفی مقامها در خود موسیقی یعنی در روند قطعه چه اتفاقی میافتد؟
هرکسی که این را از هر طریقی میشنود. مثلا برخی از من میپرسند در «چهارمضراب خاطره» این چه گوشهای بوده که شما نواختهاید؟ میگویم این مقام است نه گوشه.
ترکیب مقام و دستگاه تا به حال اتفاق نیفتاده بود؟
استاد محمدرضا لطفی سفرهایش را از سال1352 به خراسان آغاز و سعی کرد رابطهای بین دستگاه و مقامهای دوتار پیدا کند (البته به حکم اقلیمشان استان گلستان و دوتارنوازی در استان گلستان و مجاورت با خراسان) که بعدها منجر شد به این سبکی که 20سال آخر گاهی اوقات مینواخت. این حرکت از آنموقع شروع شد اما بهصورت مستمر نبود. البته این کار خیلی جای کار دارد و هنوز ظرفیتهایش کشف نشده است؛ هم در مطلب هم در تکنیک اجرا.
با چه دیدگاهی به سمت ترکیب مقامها با مکتب اصفهان رفتید؟
این بحث خیلی مفصل است، اما در چند جمله خلاصه میگویم. موسیقی که به دست ما رسیده و میتوانیم به آن استناد کنیم همان است که مضبوط یا مکتوب شده که در موسیقیای ایران سابقه چندانی ندارد، بعد از مرحوم کلنل وزیری تازه نتنویسی مرسوم میشود و از زمان تاسیس رادیو و سفرهای استادان به خارج از ایران موسیقی ضبط شده. قبل از آن موسیقی سینهبهسینه حفظ و اشاعه میشد. مثل موسیقی مقامی که در دوتار و تنبور بالغ بر سه، چهارهزارسال و بدون نگارش نت، حفظ شده است (البته در قدیم موسیقی به صورت ابجد نوشته میشده) مثلا از عبدالقادر مراغهای و ابوالفرج اصفهانی و.... هم هست.
یعنی همان نوشتههایی که محمدرضا درویشی براساس آنها موسیقی عبدالقادر را بازسازی کرد؟
من اساسا با این نگرشها مخالفم زیرا ما نمیتوانیم حروف ابجد یا جِـفر را به صورت دقیق، یعنی مطابق همان چیزی که در زمان خودش نوشته شده بخوانیم. اگر کسی بود که اینها را همانطور که بوده بخواند مچ دست چپم را قطع میکنم.
حالا چرا دست چپ؟
که دیگر نتوانم ساز بزنم. چون اینها علومی است که از دست رفته است. الان مثلا کسی کیمیاگری یا خنیاگری را میداند؟ بهطور کلی تعصب همیشه بد نیست. چرا موسیقی دوتار یا تنبور با آنهمه تعصبات سههزارسال مانده با کمی اختلاف روایت، اما موسیقی دستگاهی که حدود 150سال قدمت دارد با اینکه هم نوشته و هم ضبط شده پس چرا هزار روایت داریم در این ردیفها؟ چون بزرگترین تعصب ما بیتعصبی است. همه عینک روشنفکری میزنند. تعصب خیلیجاها خوب است. برای حفظ یکسری اصول باید تعصب داشت، البته نه تعصب خشک.
با این نگاه به سراغ مکتب اصفهان رفتید؟
مکتبها شخصی هستند وبوسیله اشخاص در یک محدوده جغرافیایی به وجود آمدهاند و ما راوی آن مکاتبیم. مثلا میگویند موسیقی تنبور به روایت «گوران» یا «صحنه». اینها مناطق جغرافیایی است. در ایران دو حوزه بزرگ موسیقی وجود داشته که الان دیگر نیست؛ یکی موسیقی حوزه اصفهان که توسط تعزیه، پردهخوانیها، نقالیها و زورخانهها ثبت شده و به ما رسیده. بزرگان این حوزه مثل: «سیدرحیم اصفهانی» یا «ادیب خوانساری» و «تاج اصفهانی» معمم بودهاند؛ یکی هم موسیقی تبریز که توسط «عاشیق»ها حفظ شده است. استادان من مثل استاد کسایی، استاد «عباسغازی»، و استاد «عباس کاظمی» و دیگران در حوزه اصفهان بودند. غیر از آن هم من اهل اصفهانم و با این استادان بزرگ شدهام. مضاف بر اینکه سهنوع از ردیفهای میرزاها را در تهران توسط شاگردان برجسته این استادان فراگرفتم. اتفاقا در قطعه دهم آلبوم یکی از گوشههای ردیف میرزا عبدالله را به سلیقه خودم بسط و گسترش دادهام.
در مورد آهنگسازی چه ارتباط حسیای بین مکتب اصفهان و مقامهای تنبور وجود داشت؟
هیچربطی بههم ندارند.
چه نقطه مشترکی را اساس کارتان قرار دادید؟
همه اینها در 30 لحن باربد نظامی آمده است که اسامی بسیاری از آنها در موسیقی تنبور و اصفهان هم هست. در اصفهان بیشتر روایتها با نی بوده و در منطقه باختران با تنبور. در موسیقی ایرانی چیزی به نام آهنگسازی نداریم. ما ملودیپردازیم. بداهه چیزی را مینوازیم بعد با بسط و گسترش آن را به یک آهنگ تبدیل میکنیم.
به نظرم بین نوازندگی شما و آرش فرهنگفر هم هماهنگی خوبی وجود داشت؟
بههرحال ایشان از سلاله پاک پدری به نام استاد «ناصرفرهنگفر» است. آرش جزو تنبکنوازان نادری است که به موسیقی اشراف و صدای خیلی خوبی هم دارد. تمام این موارد در کیفیت کار اثر داشت. در «والسروزگار» قرار بود قطعه دیگری بنوازیم که آرش آن را نزد و باعث شد قطعه سوم را بداهه بنوازیم؛ ما جداازهم ساز نزدیم که کار مکانیکی شود، قطعات در لحظه خلق شده است.
مشکلات انتشار
آلبوم «سرآغاز» با اینکه بیکلام است، اما برای انتشار گویا با مشکلات زیادی روبهرو بود... .
سرتاسر کار با مشکل مواجه بودیم؛ از گرفتن مجوزها تا پیداکردن اسپانسر. اجازه دهید یکمقدار واضحتر صحبت کنم. موسیقی ایران در حالحاضر تحتتاثیر چند خانواده است و میتوان گفت تبدیل به مافیا شده؛ من باید شاهزاده موسیقی یا آقازاده هنری باشم که آلبومم دیده شود و فروش برود! کمپانیها اصلا به شما بها نمیدهند. من یکسری تکنیکهای جدید برای نوازندگی تار به وجود آوردم اما یکنفر نیامد بگوید؛ «شُره زخمهای» که نواختید ایراد فنی دارد بلکه گفتند: «گستره تار را خراب کردید، تار را از بین بردید!» تار از ابتدا پنجسیم داشته؛ وقتی «درویشخان» سیم ششم را به تار اضافه کرد «میرزا عبدالله»و«آقاحسینقلی» به «درویشخان» خرده میگرفتند، ولی پسر «میرزا حسینقلی» به نام «علیاکبرخان شهنازی» با تار ششسیم ردیفهای پدرش و خودش را نواخت؛ بههمین منظور میگویم که ما اصلا چیزی به نام سنت نداریم. سنتها از بدعتها بهوجود آمدهاند، اگر بدعتی نبود سنت هم وجود نداشت. شما اگر الان هر حرف جدیدی بزنید شما را میکوبند مگر وابسته به مافیای موسیقی باشید.
مشکلات انتشار به نوآوریهای شما در تکنیک نوازندگی تار مربوط بود؟
یکسالونیم قبل قرار بود آلبوم من وارد بازار شود. اما بهخاطر عدم هماهنگی و عدم مدیریت حوزه هنری این اتفاق نیفتاد. حوزه هنری بعد از چندماه از آمادهبودن آلبوم من هیچکاری انجام نمیداد و هر لحظه امکان دزدیدهشدن آلبوم و لورفتن تکنیکها وجود داشت. خودم با وجود بیماری و مشکلات فراوان مدام بین اصفهان و تهران در رفتوآمد بودم. اولین کسی که در این مورد با من مصاحبه میکند شما هستید.
در نهایت آلبوم به چه شکل منتشر شد؟
آقای اسفندیاری مدیر شرکت «آوای باربد» زحمت پخش این کار را کشید. البته ایشان ابتدا قبول نکرد و من خودم اسپانسر پیدا کردم و آقای اسفندیاری کار را پخش کرد. پخش آلبوم خیلی مهم است، چون اگر بهترین تبلیغات را هم انجام دهید، اما پخش آلبوم خوب نباشد، کار شناخته نمیشود.
حرکات ابداعی برای تار
در مورد حرکات ابداعی که گفتید کمی توضیح میدهید؟
قابلیتهای زیادی در ساز تار نهفته است که تا به حال کسی استفاده نکرده (یا شاید من متوجه این استفاده نشده بودم) یکی از آنها حرکت «پیتزیکاتو» یا «فلاژوله» است، یعنی تقطیعیزدن که قبلا در ساز کمانچه و ویولن استفاده شده ولی در سازهای مضرابی مثل تار و سهتار نبوده است. من متوجه شدم تار هم این قابلیت را دارد و حتی براساس تکنیک «پیتزیکاتو» برای ارکستر هم قطعه نوشتم. الان دیگر حرکاتهای انفرادی نوازندگی در ساز تار را میتوانیم در گروهنوازی هم استفاده کنیم تا صدادهی ارکستر ایران متنوعتر شود. شعری هست که میگوید «هزار باده ناخورده اندر این تاک است»، من به مزاح گفتم؛ «هزار باده ناخورده اندر این تار است.» تکنیکهای نوازندگی برای ساز یکباره خلق نشده. نوازندهها به مرور آن را خلق کرده و سازها را تکامل دادهاند. تکامل فقط تغییر شکل ظاهری ساز نیست. کل تاریخ موسیقی از گامهایی بوده که توسط افراد برداشته شده و کسی یکباره پرشی نکرده است.
غیراز پیتزیکاتو چه تکنیک دیگری به نوازندگی تار اضافه کردید؟
یکی دیگر هم تکنیک «چنگ زخمه» است. در تِرَک «سلامی به مقام ساروخانی» صدایی بین تاروتنبور میشنوید، یعنی من از انگشتهای دست راستم به صورت خراش که به آن شُره و پسشُره میگویند استفاده کردم و بهجای دستگاه، مقام نواختهام و نامش را «چنگزخمه» گذاشتهام. مورد دیگر هم نوع «تکیهها» بود؛ مبتکر «تکیه» در موسیقی ایرانی استاد «ابوالحسنخانصبا» بودهاند، یعنی وقتی شما نت میزنید با انگشت بعدی به یکدرجه بالاتر (درجه دوم) اشاره میکنید و «تکیه» میدهید.
برمبنای آهنگسازی به صدادهی «چنگ زخمه» یا «پیتزیکاتو» احتیاج پیدا کردید و تلاش کردهاید این امکان را فراهم آورید؟
بعد از 22سال سازنواختن براساس تجربه شخصی حس کردم این صدا زیباست و آن را به سازم اضافه کردم. الان تبوتابی در نواختن ساز بین جوانهاست که فقط به تکنیکهای قبلی مثل پاساژزدنهای زیادازحد تکیه و همه از سبکهای موجود تقلید میکنند و دیگر کسی خودجوش نیست. همه از فلان استاد تقلید میکنند، در صورتی که فلان استاد آن را زیباتر نواخته و تمام شده است. میخواستم این تقلیدها و چارچوبهای موجود را بشکنم و شاید 20سال دیگر هم کسانی از من تقلید کنند.
به نظر میرسد محتوای موسیقایی آلبوم «سرآغاز» از دو سرچشمه برگرفته شده؛ یکی موسیقی دستگاهی مکتب اصفهان و دیگری تنبور. درباره فضای مشترکی که بین این دوموسیقی پیدا کردید کمی توضیح دهید؟
ما سهساز «مادر» در ایران داریم: نی، تنبور، دهل؛ تار، سهتار و تمام سازهای زخمهای از تنبور منشعب شده. من به این خاطر که تجربه نوازندگی تنبور داشتم، در آلبومم به چند مقام هم اشاره کردم. هدفم این بود که نشان دهم مادر دستگاهها و آوازها، مقامها هستند. یعنی ما مادری به نام «مقام» داریم که در شهر تبدیل به «دستگاه» شده است.
مکتب اصفهان و تنبور
غیر از معرفی مقامها در خود موسیقی یعنی در روند قطعه چه اتفاقی میافتد؟
هرکسی که این را از هر طریقی میشنود. مثلا برخی از من میپرسند در «چهارمضراب خاطره» این چه گوشهای بوده که شما نواختهاید؟ میگویم این مقام است نه گوشه.
ترکیب مقام و دستگاه تا به حال اتفاق نیفتاده بود؟
استاد محمدرضا لطفی سفرهایش را از سال1352 به خراسان آغاز و سعی کرد رابطهای بین دستگاه و مقامهای دوتار پیدا کند (البته به حکم اقلیمشان استان گلستان و دوتارنوازی در استان گلستان و مجاورت با خراسان) که بعدها منجر شد به این سبکی که 20سال آخر گاهی اوقات مینواخت. این حرکت از آنموقع شروع شد اما بهصورت مستمر نبود. البته این کار خیلی جای کار دارد و هنوز ظرفیتهایش کشف نشده است؛ هم در مطلب هم در تکنیک اجرا.
با چه دیدگاهی به سمت ترکیب مقامها با مکتب اصفهان رفتید؟
این بحث خیلی مفصل است، اما در چند جمله خلاصه میگویم. موسیقی که به دست ما رسیده و میتوانیم به آن استناد کنیم همان است که مضبوط یا مکتوب شده که در موسیقیای ایران سابقه چندانی ندارد، بعد از مرحوم کلنل وزیری تازه نتنویسی مرسوم میشود و از زمان تاسیس رادیو و سفرهای استادان به خارج از ایران موسیقی ضبط شده. قبل از آن موسیقی سینهبهسینه حفظ و اشاعه میشد. مثل موسیقی مقامی که در دوتار و تنبور بالغ بر سه، چهارهزارسال و بدون نگارش نت، حفظ شده است (البته در قدیم موسیقی به صورت ابجد نوشته میشده) مثلا از عبدالقادر مراغهای و ابوالفرج اصفهانی و.... هم هست.
یعنی همان نوشتههایی که محمدرضا درویشی براساس آنها موسیقی عبدالقادر را بازسازی کرد؟
من اساسا با این نگرشها مخالفم زیرا ما نمیتوانیم حروف ابجد یا جِـفر را به صورت دقیق، یعنی مطابق همان چیزی که در زمان خودش نوشته شده بخوانیم. اگر کسی بود که اینها را همانطور که بوده بخواند مچ دست چپم را قطع میکنم.
حالا چرا دست چپ؟
که دیگر نتوانم ساز بزنم. چون اینها علومی است که از دست رفته است. الان مثلا کسی کیمیاگری یا خنیاگری را میداند؟ بهطور کلی تعصب همیشه بد نیست. چرا موسیقی دوتار یا تنبور با آنهمه تعصبات سههزارسال مانده با کمی اختلاف روایت، اما موسیقی دستگاهی که حدود 150سال قدمت دارد با اینکه هم نوشته و هم ضبط شده پس چرا هزار روایت داریم در این ردیفها؟ چون بزرگترین تعصب ما بیتعصبی است. همه عینک روشنفکری میزنند. تعصب خیلیجاها خوب است. برای حفظ یکسری اصول باید تعصب داشت، البته نه تعصب خشک.
با این نگاه به سراغ مکتب اصفهان رفتید؟
مکتبها شخصی هستند وبوسیله اشخاص در یک محدوده جغرافیایی به وجود آمدهاند و ما راوی آن مکاتبیم. مثلا میگویند موسیقی تنبور به روایت «گوران» یا «صحنه». اینها مناطق جغرافیایی است. در ایران دو حوزه بزرگ موسیقی وجود داشته که الان دیگر نیست؛ یکی موسیقی حوزه اصفهان که توسط تعزیه، پردهخوانیها، نقالیها و زورخانهها ثبت شده و به ما رسیده. بزرگان این حوزه مثل: «سیدرحیم اصفهانی» یا «ادیب خوانساری» و «تاج اصفهانی» معمم بودهاند؛ یکی هم موسیقی تبریز که توسط «عاشیق»ها حفظ شده است. استادان من مثل استاد کسایی، استاد «عباسغازی»، و استاد «عباس کاظمی» و دیگران در حوزه اصفهان بودند. غیر از آن هم من اهل اصفهانم و با این استادان بزرگ شدهام. مضاف بر اینکه سهنوع از ردیفهای میرزاها را در تهران توسط شاگردان برجسته این استادان فراگرفتم. اتفاقا در قطعه دهم آلبوم یکی از گوشههای ردیف میرزا عبدالله را به سلیقه خودم بسط و گسترش دادهام.
در مورد آهنگسازی چه ارتباط حسیای بین مکتب اصفهان و مقامهای تنبور وجود داشت؟
هیچربطی بههم ندارند.
چه نقطه مشترکی را اساس کارتان قرار دادید؟
همه اینها در 30 لحن باربد نظامی آمده است که اسامی بسیاری از آنها در موسیقی تنبور و اصفهان هم هست. در اصفهان بیشتر روایتها با نی بوده و در منطقه باختران با تنبور. در موسیقی ایرانی چیزی به نام آهنگسازی نداریم. ما ملودیپردازیم. بداهه چیزی را مینوازیم بعد با بسط و گسترش آن را به یک آهنگ تبدیل میکنیم.
به نظرم بین نوازندگی شما و آرش فرهنگفر هم هماهنگی خوبی وجود داشت؟
بههرحال ایشان از سلاله پاک پدری به نام استاد «ناصرفرهنگفر» است. آرش جزو تنبکنوازان نادری است که به موسیقی اشراف و صدای خیلی خوبی هم دارد. تمام این موارد در کیفیت کار اثر داشت. در «والسروزگار» قرار بود قطعه دیگری بنوازیم که آرش آن را نزد و باعث شد قطعه سوم را بداهه بنوازیم؛ ما جداازهم ساز نزدیم که کار مکانیکی شود، قطعات در لحظه خلق شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.