|

گفت‌وگویی منتشر‌نشده با مرتضی پاشایی

از لطف مردم انرژی می‌گیرم

ایلیا امانی

شمع‌های روشن در تاریکی شب و جمعیتی که با هم زمزمه می‌کردند: «واسه من دیگه عاشقی جاده یک طرفه است...» این، تصویر آشنای پارک‌های شهرهای مختلف ایران در شامگاه جمعه 23آبان بود؛ شامگاه روزی که خبر درگذشت مرتضی پاشایی منتشر شد، طرفداران موسیقی پاپ و صدایش را به سمت بیمارستان بهمن کشاند و هزاران‌نفر در ایران آهنگ‌های او را با هم به ‌‌اشتراک گذاشتند و زمزمه کردند. اما فقط شب تهران نبود که به‌یاد مرتضی پاشایی گریست. خیلی از شهرهای دیگر هم در این سوگواری شرکت‌کردند و در شیراز، مشهد، همدان، آبادان، اهواز، یزد، کرمانشاه، قزوین، زنجان و حتی شهر مقدس قم مردم در پارک‌ها جمع شدند و به‌یاد او شمع روشن کردند. اتفاقی که نه‌تنها در حوزه موسیقی پاپ که در حوزه هنر‌وفرهنگ هم بی‌نظیر بود؛ اینکه مرگ یک‌هنرمند اینگونه مردم را به‌طور خودجوش دورهم جمع کند. وداع باشکوه با پاشایی البته تحیر بسیاری از صاحبنظران و گروه‌های مرجع جامعه را در پی داشت. خیلی‌ها پرسیدند چه‌اتفاقی افتاده که مرگ خواننده‌ای- که حداکثر سه‌سال فعالیت حرفه‌ای داشته و بیش از سه‌آلبوم منتشر نکرده است- می‌تواند بازتابی چنین گسترده، فراگیر و مهارناشدنی داشته باشد؟ روزهای بستری‌شدن پاشایی در بیمارستان، نسل جوان بیش از هر‌خبر دیگری، خبرهای مربوط به آخرین وضعیت این خواننده پاپ را دنبال می‌کرد و خبر تلخ درگذشت او نیز به‌سرعت منتشر شد. بخش اعظمی از این موضوع حاکی از وجود رسانه‌های نوظهور، قدرتمند و فراگیری به نام «شبکه‌های اجتماعی» است. مرگ غریبانه این خواننده جوان پاپ هم از دیگر دلایلی بود که این وداع باشکوه را رقم زد. در کنار همه اینها اما آشنا‌شدن با روحیات این خواننده قبل از مرگ، می‌تواند دریچه‌ای باشد به فهم‌ بیشتر «پدیده پاشایی». گفت‌وگوی حاضر که حوالی مرداد93 انجام شده، از این نظر می‌تواند موثر باشد. این گفت‌وگو، مقدمه‌ای بود برای یک‌مصاحبه مفصل؛ اما هربار، به‌دلایلی، عقب‌افتاد تا رسید به روزهایی که پاشایی مجددا بستری شد. در طول این گفت‌وگو سعی‌اش این‌بود که به همه بگوید سرطان هم قابل درمان است و از این طریق به کسانی که دچار این بیماری هستند روحیه دهد. مرتضی در مصاحبه‌ای دیگر گفته است که دیر متوجه بیماری‌اش شد و اگر زودتر و به‌موقع اقدام کرده بود امید بیشتری به بهبودی می‌رفت. به هرحال این اتفاق تلخ برای این هنرمند جوان افتاد و حالا شاید بهتر است به این بخش از گفته‌هایش بیشتر توجه کنیم که: «بیماری سرطان هم در بسیاری از مواقع قابل درمان است و مردم باید به بیمارانی که این بیماری را دارند روحیه بدهند و به آنها کمک کنند.»
‌‌‌
‌روند خواننده و محبوب‌شدنت مطابق با انتظار بود؟ آیا فکر می‌کردی مورد استقبال قرار بگیری؟ اصلا از این سوال شروع کنیم که چطور خواننده شدی؟
من از اول با برنامه‌ریزی آمدم چون می‌خواستم خواننده شوم. البته اول در نظر داشتم هنرپیشه شوم و حتی کارهایی هم در زمینه تئاتر انجام دادم، اما خیلی زود و در 14سالگی به‌صورت نسبتا جدی وارد کار موسیقی شدم. ساز می‌زدم و آهنگ می‌ساختم. اتفاقا آهنگ‌های مختلفی هم ساختم. فراموش نکنید اولین قطعه‌ای از من که خیلی گُل کرد، مربوط به حدود 12سال بعد یعنی 26سالگی‌ام بود.
‌پس مثل اینکه خیلی‌هم ساده نبود راه خودت را پیدا کنی... .
نه، اول که کارم را شروع کرده بودم، همه می‌گفتند شبیه محسن یگانه می‌خوانم. اگر یادت باشد خودت هم همین موضوع را به من گفته بودی. من همان موقع هم گفته بودم که کار خودم را می‌خوانم و سبک ملودی‌ها و حتی تُن صدایم با آقای یگانه فرق دارد. کم‌کم همه متوجه شدند که من سبک‌وسیاق کار خود را دارم و واقعا هم همیشه سعی داشتم کار خودم را بکنم و سبک‌وسیاق کار خودم را به دست بیاورم.
‌اولین قطعه‌ای که منتشر کردی چه قطعه‌ای بود؟
قطعه‌ای بود به نام «به دادش رسیدم». بعد از آن و در تمام این سال‌ها داشتم کار می‌کردم و با آزمون و خطا، به روش درست‌خواندن و به‌اصطلاح به «استایل»ام رسیده بودم. رسیدن به این روش درست‌خواندن، نتیجه این تلاش‌ها بود و وقتی با استقبال بسیار فوق‌العاده مردم مواجه شدم کارم را با آن استایل پی گرفتم، اما در آن سبک متوقف نشدم و شما در آینده می‌بینید که در آلبوم جدیدم کارهای متنوعی انجام دادم. البته این کارها را هم با استفاده از استایل خودم و چیزی که مردم از من پذیرفته‌‌اند، انجام دادم.
‌با این اوصاف خیلی حرفه‌ای وارد کار خوانندگی شدی؛ به این معنا که برنامه داشتی، در مورد شکل لباس‌پوشیدن، نحوه شرکت در برنامه و حضور روی صحنه و همه و همه مراحل کار با برنامه وارد شده بودی... .
بله و در تمام این مدت به روند موفقیت و کار حرفه‌ای هنرمندان نگاه کرده و یاد گرفته بودم؛ مثلا می‌دانستم که باید مدیر برنامه داشته باشم و خودم بیشتر روی کار هنری‌ام متمرکز باشم و البته بر همه امور هم نظارت کنم.
‌و رفته‌رفته تیم کاری‌ات را هم پیدا کردی... .
بله. مهدی کُرد مدیر برنامه‌هایم شد و مهرزاد امیرخانی هم ترانه‌سرای کارهایم. البته چند‌ترانه را با دوستان دیگر کار کردم، اما کم‌کم فقط با مهرزاد کار کردم. روند ساخت آهنگ‌های من طوری ‌است که بخش‌هایی از آن باید روی ملودی ساخته شود و مهرزاد در این زمینه خیلی توانایی دارد و همدیگر را خیلی خوب می‌فهمیم. مهرزاد ترانه‌سرایی‌ است که در آینده از او بسیار خواهیم شنید.
‌در مورد کنسرت‌هایت و این استقبال از آن حرف‌وحدیث هست... .
بله، بعضی‌ها فکر می‌کنند که کنسرت هایم بعد از ماجرای مشخص‌شدن بیماری‌ام شروع شد؛ در حالی که این‌طوری نیست. من بعد از انتشار قطعه «یکی هست» و محبوب‌شدن آن، کنسرتی در کرج داشتم که با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد. بعد از آن، کنسرت بزرگ تهران را برپا کردم که فوق‌العاده بود. بعد از کنسرت تهران که با استقبال فراتر از تصور همشهری‌های عزیزم همراه شد، تور دور ایران‌ را آغاز کردم. سفرهایی که باعث شد از نزدیک با اکثر شهرها‏، آداب‌ورسوم و قلب مهربان مردم سرزمینم آشنا بشوم و مردم همه این شهرها با انرژی فوق‌العاده‌شان، مرا روی صحنه غافلگیر کردند. همان موقع قرارداد کنسرت‌های شهرستان ما برای بسیاری از شهرها بسته شده بود و بعد که ماجرای بیماری‌ام مشخص شد این روند شدت گرفت. من اصلا نمی‌خواستم این را اعلام کنم، اما کم‌کم همه فهمیدند.
‌برای خودت چه شرایطی پیش آمد و چگونه با آن کنار آمدی؟
اوایل باور نمی‌کردم و خیلی برایم سخت بود، اما کم‌کم باور کردم و به این باور قلبی رسیدم که خداوند می‌خواهد مرا امتحان کند و من باید از این امتحان سربلند بیرون بیایم. راهش این بود که تا سر‌حد‌ امکان روی کارم متمرکز شوم و از مردمی‌که اینقدر به من لطف دارند انرژی می‌گیرم. کنسرت‌هایم را بیشتر کردم و سعی کردم از لحظه‌لحظه زندگی‌ام لذت ببرم.
‌این همان عبارتی ست که در برنامه «ماه عسل» هم به آن اشاره کردی؟
بله، آنجا گفتم که فرق من با شما همین است و من می‌دانم که باید از لحظه‌لحظه زندگی‌ام لذت ببرم. نکته‌ای که وجود دارد این است که مردم باید بدانند بیماری سرطان هم در بسیاری از مواقع قابل درمان است و آنها باید به بیمارانی که این بیماری را دارند روحیه بدهند. من تا آخرین لحظه تلاش و مبارزه می‌کنم و البته در نهایت همان می‌شود که خدا می‌خواهد.
وقتی هنوز مشهور نشده بودی، نگاهت به شهرت و محبوبیت چگونه بود؟
من این را قبلا و در اولین مصاحبه‌هایم هم گفته بودم و هنوز هم نگاه من همین است. مشهور‌شدن کار ساده‌ای است و خیلی‌ها هم مشهور هستند، اما آن کسی ماندگار است که بتواند محبوب شود. از اولین روزهایی که اسم‌ورسمی‌ پیدا کردم، سعی کردم نشان دهم که موفقیت من اتفاقی نیست و لیاقت آن را دارم. سعی کردم رفتارم را با مردم و دوستان و نزدیکانم تغییر نکند. سعی کردم همان مرتضای آرام و بی‌آزار باشم و همه عشقی را که در درون من است، به هموطنان و مخاطبانم هدیه دهم. فکر می‌کنم چون حرفم از دلم بر می‌آمد مردم هم آن را پذیرفتند.
شمع‌های روشن در تاریکی شب و جمعیتی که با هم زمزمه می‌کردند: «واسه من دیگه عاشقی جاده یک طرفه است...» این، تصویر آشنای پارک‌های شهرهای مختلف ایران در شامگاه جمعه 23آبان بود؛ شامگاه روزی که خبر درگذشت مرتضی پاشایی منتشر شد، طرفداران موسیقی پاپ و صدایش را به سمت بیمارستان بهمن کشاند و هزاران‌نفر در ایران آهنگ‌های او را با هم به ‌‌اشتراک گذاشتند و زمزمه کردند. اما فقط شب تهران نبود که به‌یاد مرتضی پاشایی گریست. خیلی از شهرهای دیگر هم در این سوگواری شرکت‌کردند و در شیراز، مشهد، همدان، آبادان، اهواز، یزد، کرمانشاه، قزوین، زنجان و حتی شهر مقدس قم مردم در پارک‌ها جمع شدند و به‌یاد او شمع روشن کردند. اتفاقی که نه‌تنها در حوزه موسیقی پاپ که در حوزه هنر‌وفرهنگ هم بی‌نظیر بود؛ اینکه مرگ یک‌هنرمند اینگونه مردم را به‌طور خودجوش دورهم جمع کند. وداع باشکوه با پاشایی البته تحیر بسیاری از صاحبنظران و گروه‌های مرجع جامعه را در پی داشت. خیلی‌ها پرسیدند چه‌اتفاقی افتاده که مرگ خواننده‌ای- که حداکثر سه‌سال فعالیت حرفه‌ای داشته و بیش از سه‌آلبوم منتشر نکرده است- می‌تواند بازتابی چنین گسترده، فراگیر و مهارناشدنی داشته باشد؟ روزهای بستری‌شدن پاشایی در بیمارستان، نسل جوان بیش از هر‌خبر دیگری، خبرهای مربوط به آخرین وضعیت این خواننده پاپ را دنبال می‌کرد و خبر تلخ درگذشت او نیز به‌سرعت منتشر شد. بخش اعظمی از این موضوع حاکی از وجود رسانه‌های نوظهور، قدرتمند و فراگیری به نام «شبکه‌های اجتماعی» است. مرگ غریبانه این خواننده جوان پاپ هم از دیگر دلایلی بود که این وداع باشکوه را رقم زد. در کنار همه اینها اما آشنا‌شدن با روحیات این خواننده قبل از مرگ، می‌تواند دریچه‌ای باشد به فهم‌ بیشتر «پدیده پاشایی». گفت‌وگوی حاضر که حوالی مرداد93 انجام شده، از این نظر می‌تواند موثر باشد. این گفت‌وگو، مقدمه‌ای بود برای یک‌مصاحبه مفصل؛ اما هربار، به‌دلایلی، عقب‌افتاد تا رسید به روزهایی که پاشایی مجددا بستری شد. در طول این گفت‌وگو سعی‌اش این‌بود که به همه بگوید سرطان هم قابل درمان است و از این طریق به کسانی که دچار این بیماری هستند روحیه دهد. مرتضی در مصاحبه‌ای دیگر گفته است که دیر متوجه بیماری‌اش شد و اگر زودتر و به‌موقع اقدام کرده بود امید بیشتری به بهبودی می‌رفت. به هرحال این اتفاق تلخ برای این هنرمند جوان افتاد و حالا شاید بهتر است به این بخش از گفته‌هایش بیشتر توجه کنیم که: «بیماری سرطان هم در بسیاری از مواقع قابل درمان است و مردم باید به بیمارانی که این بیماری را دارند روحیه بدهند و به آنها کمک کنند.»
‌‌‌
‌روند خواننده و محبوب‌شدنت مطابق با انتظار بود؟ آیا فکر می‌کردی مورد استقبال قرار بگیری؟ اصلا از این سوال شروع کنیم که چطور خواننده شدی؟
من از اول با برنامه‌ریزی آمدم چون می‌خواستم خواننده شوم. البته اول در نظر داشتم هنرپیشه شوم و حتی کارهایی هم در زمینه تئاتر انجام دادم، اما خیلی زود و در 14سالگی به‌صورت نسبتا جدی وارد کار موسیقی شدم. ساز می‌زدم و آهنگ می‌ساختم. اتفاقا آهنگ‌های مختلفی هم ساختم. فراموش نکنید اولین قطعه‌ای از من که خیلی گُل کرد، مربوط به حدود 12سال بعد یعنی 26سالگی‌ام بود.
‌پس مثل اینکه خیلی‌هم ساده نبود راه خودت را پیدا کنی... .
نه، اول که کارم را شروع کرده بودم، همه می‌گفتند شبیه محسن یگانه می‌خوانم. اگر یادت باشد خودت هم همین موضوع را به من گفته بودی. من همان موقع هم گفته بودم که کار خودم را می‌خوانم و سبک ملودی‌ها و حتی تُن صدایم با آقای یگانه فرق دارد. کم‌کم همه متوجه شدند که من سبک‌وسیاق کار خود را دارم و واقعا هم همیشه سعی داشتم کار خودم را بکنم و سبک‌وسیاق کار خودم را به دست بیاورم.
‌اولین قطعه‌ای که منتشر کردی چه قطعه‌ای بود؟
قطعه‌ای بود به نام «به دادش رسیدم». بعد از آن و در تمام این سال‌ها داشتم کار می‌کردم و با آزمون و خطا، به روش درست‌خواندن و به‌اصطلاح به «استایل»ام رسیده بودم. رسیدن به این روش درست‌خواندن، نتیجه این تلاش‌ها بود و وقتی با استقبال بسیار فوق‌العاده مردم مواجه شدم کارم را با آن استایل پی گرفتم، اما در آن سبک متوقف نشدم و شما در آینده می‌بینید که در آلبوم جدیدم کارهای متنوعی انجام دادم. البته این کارها را هم با استفاده از استایل خودم و چیزی که مردم از من پذیرفته‌‌اند، انجام دادم.
‌با این اوصاف خیلی حرفه‌ای وارد کار خوانندگی شدی؛ به این معنا که برنامه داشتی، در مورد شکل لباس‌پوشیدن، نحوه شرکت در برنامه و حضور روی صحنه و همه و همه مراحل کار با برنامه وارد شده بودی... .
بله و در تمام این مدت به روند موفقیت و کار حرفه‌ای هنرمندان نگاه کرده و یاد گرفته بودم؛ مثلا می‌دانستم که باید مدیر برنامه داشته باشم و خودم بیشتر روی کار هنری‌ام متمرکز باشم و البته بر همه امور هم نظارت کنم.
‌و رفته‌رفته تیم کاری‌ات را هم پیدا کردی... .
بله. مهدی کُرد مدیر برنامه‌هایم شد و مهرزاد امیرخانی هم ترانه‌سرای کارهایم. البته چند‌ترانه را با دوستان دیگر کار کردم، اما کم‌کم فقط با مهرزاد کار کردم. روند ساخت آهنگ‌های من طوری ‌است که بخش‌هایی از آن باید روی ملودی ساخته شود و مهرزاد در این زمینه خیلی توانایی دارد و همدیگر را خیلی خوب می‌فهمیم. مهرزاد ترانه‌سرایی‌ است که در آینده از او بسیار خواهیم شنید.
‌در مورد کنسرت‌هایت و این استقبال از آن حرف‌وحدیث هست... .
بله، بعضی‌ها فکر می‌کنند که کنسرت هایم بعد از ماجرای مشخص‌شدن بیماری‌ام شروع شد؛ در حالی که این‌طوری نیست. من بعد از انتشار قطعه «یکی هست» و محبوب‌شدن آن، کنسرتی در کرج داشتم که با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد. بعد از آن، کنسرت بزرگ تهران را برپا کردم که فوق‌العاده بود. بعد از کنسرت تهران که با استقبال فراتر از تصور همشهری‌های عزیزم همراه شد، تور دور ایران‌ را آغاز کردم. سفرهایی که باعث شد از نزدیک با اکثر شهرها‏، آداب‌ورسوم و قلب مهربان مردم سرزمینم آشنا بشوم و مردم همه این شهرها با انرژی فوق‌العاده‌شان، مرا روی صحنه غافلگیر کردند. همان موقع قرارداد کنسرت‌های شهرستان ما برای بسیاری از شهرها بسته شده بود و بعد که ماجرای بیماری‌ام مشخص شد این روند شدت گرفت. من اصلا نمی‌خواستم این را اعلام کنم، اما کم‌کم همه فهمیدند.
‌برای خودت چه شرایطی پیش آمد و چگونه با آن کنار آمدی؟
اوایل باور نمی‌کردم و خیلی برایم سخت بود، اما کم‌کم باور کردم و به این باور قلبی رسیدم که خداوند می‌خواهد مرا امتحان کند و من باید از این امتحان سربلند بیرون بیایم. راهش این بود که تا سر‌حد‌ امکان روی کارم متمرکز شوم و از مردمی‌که اینقدر به من لطف دارند انرژی می‌گیرم. کنسرت‌هایم را بیشتر کردم و سعی کردم از لحظه‌لحظه زندگی‌ام لذت ببرم.
‌این همان عبارتی ست که در برنامه «ماه عسل» هم به آن اشاره کردی؟
بله، آنجا گفتم که فرق من با شما همین است و من می‌دانم که باید از لحظه‌لحظه زندگی‌ام لذت ببرم. نکته‌ای که وجود دارد این است که مردم باید بدانند بیماری سرطان هم در بسیاری از مواقع قابل درمان است و آنها باید به بیمارانی که این بیماری را دارند روحیه بدهند. من تا آخرین لحظه تلاش و مبارزه می‌کنم و البته در نهایت همان می‌شود که خدا می‌خواهد.
وقتی هنوز مشهور نشده بودی، نگاهت به شهرت و محبوبیت چگونه بود؟
من این را قبلا و در اولین مصاحبه‌هایم هم گفته بودم و هنوز هم نگاه من همین است. مشهور‌شدن کار ساده‌ای است و خیلی‌ها هم مشهور هستند، اما آن کسی ماندگار است که بتواند محبوب شود. از اولین روزهایی که اسم‌ورسمی‌ پیدا کردم، سعی کردم نشان دهم که موفقیت من اتفاقی نیست و لیاقت آن را دارم. سعی کردم رفتارم را با مردم و دوستان و نزدیکانم تغییر نکند. سعی کردم همان مرتضای آرام و بی‌آزار باشم و همه عشقی را که در درون من است، به هموطنان و مخاطبانم هدیه دهم. فکر می‌کنم چون حرفم از دلم بر می‌آمد مردم هم آن را پذیرفتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.