|

به «هَمِت»تلفن کردم و برایش پیغام گذاشتم

آرتور مارسیاس / ترجمه لاله کشاورز

«لسلی فیدلر» در کتاب جامع خود «عشق و مرگ در رمان آمریکایی»، تحول حضور زن در ادبیات آمریکا را در مسیری معکوس با شخصیت یافتن زن در ادبیات اروپا تشریح می‌کند. در رمان اروپایی قرن نوزدهم شخصیت‌های زن با مفهوم شر، نابسامانی و بحران‌های زندگی خانوادگی بروز می‌کنند، حال آنکه رمان آمریکایی شخصیت زن را در تیپ «دختر خوب» چارچوب‌بندی می‌کند. بنا بر تحلیل فیدلر این تمایز تا دهه 50میلادی با شکل‌گیری کتاب‌های نوآر «دشیل همت» و «ریموند چندلر» تداوم پیدا می‌کند. «زمانه شیاد» لیلین هلمن را در هنگامه وضع بغرنج مایک هامرها و سم اسپیدهایی باید تحلیل کرد که دیگر نمی‌توانند در تمایز میان «دختران خوب» و «لافام فاتال‌ها» روایت خود را پیش ببرند. لیلین هلمن علاوه بر اینکه گزارشی تاریخی از مک‌کارتیسم و سکوت شهروندان آمریکایی در قبال اجحاف‌ها و تبانی‌های آن دوران به دست می‌دهد؛ در قالب داستان هنگامه پایان «نوآر آمریکایی» را نیز علامت‌گذاری می‌کند.
«زمانه شیاد» از به وجود آمدن شرایط نوینی در زندگی پس از جنگ آمریکایی‌ها حکایت می‌کند که تعهد فردی در برابر شرارت سیستم راه به جایی نمی‌برد. لیلین هلمن، در عین همدلی با «همت» پایان کار او و همنسلانش را نیز رقم می‌زند. «همت»، با بازیگوشی و بی‌اعتنایی محکومیت و مصادره اموال و محرومیت‌های اجتماعی خود را تاب می‌آورد. او بسیار به کارآگاه رمان‌های خود شبیه است اما هلمن بر مشارکت و حمایت دولت در ماجرای مک‌کارتیسم تاکید می‌کند. به خبرنگاران کمین کرده در پشت در. سکوت و ساده‌لوحی شهروندان صحنه را سیاه‌تر از آنچه بود، جلوه می‌دهد. مساله هلمن، همان مساله‌ای که همت از پاسخ به آن طفره می‌رود، یافتن پاسخی برای چنین شرایطی است. هلمن با تعمیم مفهوم «حقیقت ترسناک» که در رمان آمریکایی مسبوق به سابقه است، دشواری برخورد فرد خلاق در جامعه مصرف‌گرا را به روشنی شرح می‌دهد. تمام ماجرا در سکوتی ممتد اتفاق می‌افتد. مردم ترسیده‌اند. اوضاع غیرعادی است. فاجعه‌ای را همت تحمل می‌کند اما از درک آن عاجز است.
هلمن، در پی فهم این موقعیت تازه است. دوستی و عشق، مفاهیمی انسانی هستند، چنین مفاهیمی در مناسبات بین دولت‌ها بی‌معنی است. حال اگر هم‌پیمانان دیروز به رقابت و مبارزه با یکدیگر برخاسته باشند، از عوارض آن یکی هم انهدام دوستی و مودت بین آدم‌هاست. مک‌کارتیسم در بطن روایت هلمن عبارت از فرآیند نو‌ظهوری است که مشکل خارجی با داخلی شدن حل و فصل می‌شود. «زمانه شیاد» کتابی بود برای همه آمریکاییان علیه همه آمریکاییان. هلمن در ضمن توصیف دشواری‌های زندگی همت، خود او را نیز متهم می‌کند. همت در زمره قربانیانی است که از درک ماجرا برنیامده‌اند. حتی از این هم فراتر، آنها به اشتباه تصور می‌کنند که شرایطی درک‌ناپذیر را درک کرده‌اند.
لیلین هلمن، «دختر خوب» و «لافام فاتال» تخیل ادبی آمریکا را منحل می‌کند تا بحران میل و ناممکنی رابطه را در وضعیتی حساس اندیشیدنی کند. برخلاف کتاب‌های همت کارآگاه از عهده حل معضل دختر خوب برنمی‌آید. پیچیدگی پرونده با تحول دختر خوب به لافام فاتال، کارآگاه را به راه‌حل نهایی سوق نمی‌دهد. سناتور مک‌کارتی و همدستانش از منظری دیگر کارآگاهانی هستند که نوآری فراگیر را برای خالقان این ژانر رقم می‌زنند. هلمن نمی‌تواند این نکته را مسکوت باقی بگذارد. در واقع، «همت» قربانی تخیل و نسخه‌های سینمایی هالیوود از آثار خودش شده است. راوی با تانی بسیار در‌صدد آن است که نقل ماجرا به محاکمه‌ای بعد از محاکمه تعبیر نشود. زمانه شیاد با جملاتی نظیر«برایم اتفاق دیگری نیفتاد» یا «به بهبود یافتن اعتقادی ندارم» پایان می‌یابد. انگار که آمریکا از زمان همینگوی، فیتزجرالد و ولف به بعد تقدیر قهرمان‌های داستانی خود را با دروغ رقم زده باشد. حتی شاید هلمن می‌خواهد بگوید که داستان آمریکای مک‌کارتی را نمی‌توان بازگو کرد، زیرا نه راوی و نه شخصیت‌ها مهیای آن نیستند.
«لسلی فیدلر» در کتاب جامع خود «عشق و مرگ در رمان آمریکایی»، تحول حضور زن در ادبیات آمریکا را در مسیری معکوس با شخصیت یافتن زن در ادبیات اروپا تشریح می‌کند. در رمان اروپایی قرن نوزدهم شخصیت‌های زن با مفهوم شر، نابسامانی و بحران‌های زندگی خانوادگی بروز می‌کنند، حال آنکه رمان آمریکایی شخصیت زن را در تیپ «دختر خوب» چارچوب‌بندی می‌کند. بنا بر تحلیل فیدلر این تمایز تا دهه 50میلادی با شکل‌گیری کتاب‌های نوآر «دشیل همت» و «ریموند چندلر» تداوم پیدا می‌کند. «زمانه شیاد» لیلین هلمن را در هنگامه وضع بغرنج مایک هامرها و سم اسپیدهایی باید تحلیل کرد که دیگر نمی‌توانند در تمایز میان «دختران خوب» و «لافام فاتال‌ها» روایت خود را پیش ببرند. لیلین هلمن علاوه بر اینکه گزارشی تاریخی از مک‌کارتیسم و سکوت شهروندان آمریکایی در قبال اجحاف‌ها و تبانی‌های آن دوران به دست می‌دهد؛ در قالب داستان هنگامه پایان «نوآر آمریکایی» را نیز علامت‌گذاری می‌کند.
«زمانه شیاد» از به وجود آمدن شرایط نوینی در زندگی پس از جنگ آمریکایی‌ها حکایت می‌کند که تعهد فردی در برابر شرارت سیستم راه به جایی نمی‌برد. لیلین هلمن، در عین همدلی با «همت» پایان کار او و همنسلانش را نیز رقم می‌زند. «همت»، با بازیگوشی و بی‌اعتنایی محکومیت و مصادره اموال و محرومیت‌های اجتماعی خود را تاب می‌آورد. او بسیار به کارآگاه رمان‌های خود شبیه است اما هلمن بر مشارکت و حمایت دولت در ماجرای مک‌کارتیسم تاکید می‌کند. به خبرنگاران کمین کرده در پشت در. سکوت و ساده‌لوحی شهروندان صحنه را سیاه‌تر از آنچه بود، جلوه می‌دهد. مساله هلمن، همان مساله‌ای که همت از پاسخ به آن طفره می‌رود، یافتن پاسخی برای چنین شرایطی است. هلمن با تعمیم مفهوم «حقیقت ترسناک» که در رمان آمریکایی مسبوق به سابقه است، دشواری برخورد فرد خلاق در جامعه مصرف‌گرا را به روشنی شرح می‌دهد. تمام ماجرا در سکوتی ممتد اتفاق می‌افتد. مردم ترسیده‌اند. اوضاع غیرعادی است. فاجعه‌ای را همت تحمل می‌کند اما از درک آن عاجز است.
هلمن، در پی فهم این موقعیت تازه است. دوستی و عشق، مفاهیمی انسانی هستند، چنین مفاهیمی در مناسبات بین دولت‌ها بی‌معنی است. حال اگر هم‌پیمانان دیروز به رقابت و مبارزه با یکدیگر برخاسته باشند، از عوارض آن یکی هم انهدام دوستی و مودت بین آدم‌هاست. مک‌کارتیسم در بطن روایت هلمن عبارت از فرآیند نو‌ظهوری است که مشکل خارجی با داخلی شدن حل و فصل می‌شود. «زمانه شیاد» کتابی بود برای همه آمریکاییان علیه همه آمریکاییان. هلمن در ضمن توصیف دشواری‌های زندگی همت، خود او را نیز متهم می‌کند. همت در زمره قربانیانی است که از درک ماجرا برنیامده‌اند. حتی از این هم فراتر، آنها به اشتباه تصور می‌کنند که شرایطی درک‌ناپذیر را درک کرده‌اند.
لیلین هلمن، «دختر خوب» و «لافام فاتال» تخیل ادبی آمریکا را منحل می‌کند تا بحران میل و ناممکنی رابطه را در وضعیتی حساس اندیشیدنی کند. برخلاف کتاب‌های همت کارآگاه از عهده حل معضل دختر خوب برنمی‌آید. پیچیدگی پرونده با تحول دختر خوب به لافام فاتال، کارآگاه را به راه‌حل نهایی سوق نمی‌دهد. سناتور مک‌کارتی و همدستانش از منظری دیگر کارآگاهانی هستند که نوآری فراگیر را برای خالقان این ژانر رقم می‌زنند. هلمن نمی‌تواند این نکته را مسکوت باقی بگذارد. در واقع، «همت» قربانی تخیل و نسخه‌های سینمایی هالیوود از آثار خودش شده است. راوی با تانی بسیار در‌صدد آن است که نقل ماجرا به محاکمه‌ای بعد از محاکمه تعبیر نشود. زمانه شیاد با جملاتی نظیر«برایم اتفاق دیگری نیفتاد» یا «به بهبود یافتن اعتقادی ندارم» پایان می‌یابد. انگار که آمریکا از زمان همینگوی، فیتزجرالد و ولف به بعد تقدیر قهرمان‌های داستانی خود را با دروغ رقم زده باشد. حتی شاید هلمن می‌خواهد بگوید که داستان آمریکای مک‌کارتی را نمی‌توان بازگو کرد، زیرا نه راوی و نه شخصیت‌ها مهیای آن نیستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.