|

2نکته مغفول یک درگذشت

سیدحسین قوامی . روزنامه‌نگار

«مرتضی پاشایی»، خواننده جوان کشورمان، سپیده‌دم بیست‌و‌سوم‌آبان روی در نقاب خاک کشید و پس از مدت‌ها دست‌وپنجه نرم‌کردن با بیماری صعب‌العلاج سرطان معده، به دیار باقی شتافت. این اولین‌بار نیست که فردی بر اثر ابتلا به این بیماری هولناک جان می‌بازد و قطعا آخرین‌بار نیز نخواهد بود. اما چیزی که ضایعه درگذشت این خواننده جوان کشورمان را متفاوت کرد، سیل تجمعات و واکنش گسترده طرفدارانش در شهرهای مختلف بود. تعدادی از صاحب‌نظران و گروه‌های مرجع جامعه متعجب و تا حدودی متحیرند چه اتفاقی افتاده که مرگ خواننده‌ای- که حداکثر سه‌سال فعالیت حرفه‌ای داشته و بیش از دوآلبوم منتشر نکرده است- می‌تواند بازتابی چنین گسترده، فراگیر و مهارناشدنی داشته باشد؟!
این سوال مهمی است که کنکاش پیرامون آن، می‌تواند دریچه‌های مفیدی از واقعیات جامعه را پیش‌روی ما بگشاید، از این‌رو از دومنظر به این موضوع می‌پردازیم:
۱- چندی پیش در یک‌برنامه مناسبتی قرار شد اجرای موسیقی زنده داشته باشیم و به همین مناسبت به‌صورت غیررسمی از مدعوین، نظرسنجی کردیم که علاقه‌مند به دعوت از کدام خواننده هستند. جمع‌بندی نتایج نشان می‌داد که مرتضی پاشایی به همراه یکی، دونفر دیگر در صدر فهرست نظرسنجی غیررسمی و غیراصولی ما قرار گرفته‌اند؛ بنابراین می‌شد حدس زد که تعداد طرفداران ایشان در سطح جامعه نیز اگر بیشتر از طرفدارانش در آن جامعه محدود آماری نباشد، قطعا کمتر نیست. ازاین‌رو واکنش هواداران و علاقه‌مندان ایشان بعد از درگذشتش، به هیچ‌وجه موجب تعجب و تحیر نگارنده نشد و امری طبیعی بود؛ چون با یک نظرسنجی ساده توانسته بودیم تصویری تا حدودی واقعی از جامعه خود داشته باشیم و متناسب با آن برنامه‌ریزی کنیم. در صورتی که این اتفاق، هیچ‌گاه در سطح جامعه بزرگتری به نام ایران نمی‌افتد و ما از خواسته‌ها، افکار، عقاید و آرای واقعی عموم جامعه اطلاع چندانی نداریم. پدیده افکارسنجی یا نظرسنجی، راه حل ساده، موثر و کم‌هزینه‌ای است که برای شناسایی نگرش‌ها، ارزیابی‌ها، عقاید، نظرات و دیدگاه‌های کارکنان، مشتریان، مشترکان، مصرف‌کنندگان، ذی‌نفعان و به‌طورکلی «افکارعمومی» به‌کار می‌رود. این پدیده به کمک تصمیم‌گیران آمده و به آنان می‌گوید که مردم چگونه می‌اندیشند؟ نظرشان چیست؟ سطح رضایتشان چه میزان است؟ چه پیام‌هایی را دریافت می‌کنند و به چه موضوعاتی اهمیت می‌دهند؟ واکنش آنها در مقابل پیام‌های دریافتی چیست و چگونه عمل می‌کنند؟ و با یافتن پاسخ این سوالات است که یک مدیر یا تصمیم‌گیر می‌تواند حرکات و رفتار جامعه را تا حدودی پیش‌بینی ‌کرده و براساس آن برنامه‌ریزی کند. این موضوعی است که در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است، یا اگر توجهی نیز به آن شده، آلوده به اغراض سیاسی، حزبی، سلایق فردی، مصلحت‌اندیشی یا روش‌های غیرعلمی شده است.
2- روزهایی که مرتضی پاشایی در بیمارستان بود، نسل جوان بیش از هر خبر دیگری، خبرهای مربوط به آخرین وضعیت این خواننده پاپ را دنبال می‌کرد و خبر تلخ درگذشت او نیز به سرعت منتشر شد که بخش اعظمی از این موضوع حاکی از وجود رسانه‌های نوظهور، قدرتمند و فراگیری به نام «شبکه‌های اجتماعی» است. امروزه «شبکه‌های اجتماعی»، وراث خلفی برای حوزه عمومی «یورگن هابرماس» شده‌اند و افراد در آنها به گفت‌وگو می‌پردازند و از طریق مفاهمه، استدلال و در شرایطی عاری از هرگونه اضطرار یا اجبار درونی یا بیرونی و برمبنای آزادی، آگاهی تعاملی و در شرایط برابر برای تمام طرف‌های مشارکت‌کننده در حوزه مذکور، مجموعه‌ای از رفتارها، مواضع و جهت‌گیری‌های ارزشی و هنجاری را تولید می‌کنند. به اعتقاد نگارنده، در ساحت رسمی، کمتر فرصتی برای تعریف چنین فضایی وجود داشته است. با درک اهمیت و جایگاه این موضوع و شناخت صحیح «شبکه‌های اجتماعی»، می‌توان به جای گرفتار‌آمدن در رویکردهای بی‌اثر و کم‌نتیجه سلبی، زبان گفت‌وگو در این شبکه‌ها را آموخت و آموزاند و با استفاده از اثرگذاری نامحدود شبکه‌های اجتماعی، به افکارعمومی شکل داد و در مسیر «اسناد بالادستی» کشور هدایت کرد.
«مرتضی پاشایی»، خواننده جوان کشورمان، سپیده‌دم بیست‌و‌سوم‌آبان روی در نقاب خاک کشید و پس از مدت‌ها دست‌وپنجه نرم‌کردن با بیماری صعب‌العلاج سرطان معده، به دیار باقی شتافت. این اولین‌بار نیست که فردی بر اثر ابتلا به این بیماری هولناک جان می‌بازد و قطعا آخرین‌بار نیز نخواهد بود. اما چیزی که ضایعه درگذشت این خواننده جوان کشورمان را متفاوت کرد، سیل تجمعات و واکنش گسترده طرفدارانش در شهرهای مختلف بود. تعدادی از صاحب‌نظران و گروه‌های مرجع جامعه متعجب و تا حدودی متحیرند چه اتفاقی افتاده که مرگ خواننده‌ای- که حداکثر سه‌سال فعالیت حرفه‌ای داشته و بیش از دوآلبوم منتشر نکرده است- می‌تواند بازتابی چنین گسترده، فراگیر و مهارناشدنی داشته باشد؟!
این سوال مهمی است که کنکاش پیرامون آن، می‌تواند دریچه‌های مفیدی از واقعیات جامعه را پیش‌روی ما بگشاید، از این‌رو از دومنظر به این موضوع می‌پردازیم:
۱- چندی پیش در یک‌برنامه مناسبتی قرار شد اجرای موسیقی زنده داشته باشیم و به همین مناسبت به‌صورت غیررسمی از مدعوین، نظرسنجی کردیم که علاقه‌مند به دعوت از کدام خواننده هستند. جمع‌بندی نتایج نشان می‌داد که مرتضی پاشایی به همراه یکی، دونفر دیگر در صدر فهرست نظرسنجی غیررسمی و غیراصولی ما قرار گرفته‌اند؛ بنابراین می‌شد حدس زد که تعداد طرفداران ایشان در سطح جامعه نیز اگر بیشتر از طرفدارانش در آن جامعه محدود آماری نباشد، قطعا کمتر نیست. ازاین‌رو واکنش هواداران و علاقه‌مندان ایشان بعد از درگذشتش، به هیچ‌وجه موجب تعجب و تحیر نگارنده نشد و امری طبیعی بود؛ چون با یک نظرسنجی ساده توانسته بودیم تصویری تا حدودی واقعی از جامعه خود داشته باشیم و متناسب با آن برنامه‌ریزی کنیم. در صورتی که این اتفاق، هیچ‌گاه در سطح جامعه بزرگتری به نام ایران نمی‌افتد و ما از خواسته‌ها، افکار، عقاید و آرای واقعی عموم جامعه اطلاع چندانی نداریم. پدیده افکارسنجی یا نظرسنجی، راه حل ساده، موثر و کم‌هزینه‌ای است که برای شناسایی نگرش‌ها، ارزیابی‌ها، عقاید، نظرات و دیدگاه‌های کارکنان، مشتریان، مشترکان، مصرف‌کنندگان، ذی‌نفعان و به‌طورکلی «افکارعمومی» به‌کار می‌رود. این پدیده به کمک تصمیم‌گیران آمده و به آنان می‌گوید که مردم چگونه می‌اندیشند؟ نظرشان چیست؟ سطح رضایتشان چه میزان است؟ چه پیام‌هایی را دریافت می‌کنند و به چه موضوعاتی اهمیت می‌دهند؟ واکنش آنها در مقابل پیام‌های دریافتی چیست و چگونه عمل می‌کنند؟ و با یافتن پاسخ این سوالات است که یک مدیر یا تصمیم‌گیر می‌تواند حرکات و رفتار جامعه را تا حدودی پیش‌بینی ‌کرده و براساس آن برنامه‌ریزی کند. این موضوعی است که در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است، یا اگر توجهی نیز به آن شده، آلوده به اغراض سیاسی، حزبی، سلایق فردی، مصلحت‌اندیشی یا روش‌های غیرعلمی شده است.
2- روزهایی که مرتضی پاشایی در بیمارستان بود، نسل جوان بیش از هر خبر دیگری، خبرهای مربوط به آخرین وضعیت این خواننده پاپ را دنبال می‌کرد و خبر تلخ درگذشت او نیز به سرعت منتشر شد که بخش اعظمی از این موضوع حاکی از وجود رسانه‌های نوظهور، قدرتمند و فراگیری به نام «شبکه‌های اجتماعی» است. امروزه «شبکه‌های اجتماعی»، وراث خلفی برای حوزه عمومی «یورگن هابرماس» شده‌اند و افراد در آنها به گفت‌وگو می‌پردازند و از طریق مفاهمه، استدلال و در شرایطی عاری از هرگونه اضطرار یا اجبار درونی یا بیرونی و برمبنای آزادی، آگاهی تعاملی و در شرایط برابر برای تمام طرف‌های مشارکت‌کننده در حوزه مذکور، مجموعه‌ای از رفتارها، مواضع و جهت‌گیری‌های ارزشی و هنجاری را تولید می‌کنند. به اعتقاد نگارنده، در ساحت رسمی، کمتر فرصتی برای تعریف چنین فضایی وجود داشته است. با درک اهمیت و جایگاه این موضوع و شناخت صحیح «شبکه‌های اجتماعی»، می‌توان به جای گرفتار‌آمدن در رویکردهای بی‌اثر و کم‌نتیجه سلبی، زبان گفت‌وگو در این شبکه‌ها را آموخت و آموزاند و با استفاده از اثرگذاری نامحدود شبکه‌های اجتماعی، به افکارعمومی شکل داد و در مسیر «اسناد بالادستی» کشور هدایت کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.