گفتوگو با «رسول منتجبنیا» درباره خودانتقادیهای رییسجمهور اصلاحطلب
نقدهای خاتمی تازگی ندارد
مهسا جزینی
«هر جریانی ممکن است اشتباهاتی داشته باشد و ما منکر اشتباهات خود نیستیم، یکی از بارزترین اشتباهات ما از همان انتخابات84 بود، نقد، مساله بسیار مهمی است اما باید در فضایی صورت گیرد که نقدکردن ارزش باشد، هزینه نداشته باشد و همهچیز و همهجا را بشود نقد کرد. نقد در جامعه ما امروز به مچگیری بدل شده است، ما بعد از سال88 زیانهای بسیاری را متحمل شدیم. این زیانها حاصل این است که ما فقط به گذشته نگاه کنیم. ما اهل تعامل هستیم اما تعامل با حفظ هویت... .» اینها سخنان اخیر سیدمحمد خاتمی در دیدارهای ماه اخیرش است. چرا خاتمی بعد از 9سال باید از اشتباه سال84 سخن بگوید؟ از اینکه اصلاحطلبان اهل تعاملند؟ مگر انتخابات92 نشان نداد که درس گرفتهاند؟ مگر تاکنون اهل تعامل نبودهاند؟ مخاطب این گفتههای خاتمی کیست؟ با «رسول منتجبنیا»، قائممقام حزب اعتمادملی و عضو شورای مشورتی اصلاحطلبان گفتوگو کردهایم. «رمزگشایی از سخنان خاتمی»
به اعتقاد شما چرا بعد از گذشت 9سال آقایخاتمی باید در فضای عمومی از اشتباهات سال84 سخن بگوید؟
تفسیر من از این نوع رویکرد و صحبتکردن مثبت و قابلدفاع است. انسان هرازچندی باید هم خودش و هم جریانی که در آن قرار گرفته را ارزیابی و آسیبشناسی کند و بعد اگر اشتباهاتی داشته با صراحت و شهامت اقرار کند. این افتخار نیست که انسان خودش را مطلق و احتمال اشتباه را منتفی بداند یا اگر اشتباهاتی رخ داده است پافشاری کند و جرات اقرار به اشتباه را نداشته باشد. این گام مثبتی است که آقایخاتمی انجام داده است. ایکاش بقیه جناحها و شخصیتها و گروهها هم چنین روشی داشتند و هرازچندی نفس و عملکرد کاری خود را ارزیابی میکردند. منتها این را باید پذیرفت که بخش زیادی از اشتباهات گذشته ما به مسوولان و بزرگان ما در جبهه اصلاحات بازمیگردد که یا حضور فعال نداشتند یا اینکه قضیه را خوب مدیریت نکردند یا کار را به افرادی سپردند که احیانا اشتباهاتی میکردند و این اشتباهات پای همه حساب میشد از این بهبعد باید این اشتباهات تکرار نشود.
پس به اعتقاد شما مخاطب سخنان آقایخاتمی راس جریان اصلاحات بود؟ در این صورت این را که در جلسات خصوصی هم میتوانستند بگویند. چه نیازی به عمومیکردن آن بود؟
اشتباهات بزرگان، بدنه را به اشتباه میاندازد و گاهی دچار تردید و اختلاف میکند. من نمیخواهم الان وارد جزییات قضیه شوم ولی بهصورتکلی میگویم بزرگان ما در اصلاحات در دورههای گذشته نقش را به افرادی سپردند که شایستگیهای لازم را نداشتند یا افراد تند و افراطیای بودند و اشتباهات زیادی مرتکب شدند که این اشتباهات را به حساب همه گذاشتند. از این پس بزرگان ما، چه در جریان اصلاحات، چه اصولگرایی باید مواظب باشند بزرگان نمیتوانند خودشان را از حرکتهایی که در جریانشان رخ میدهد مبرا بدانند. جریان اصولگرایی هم امروز نمیتواند بزرگانش را از اشتباهات بدنه و حرکتهایی که در دولت گذشته یا الان در مجلس یا خارج مجلس اتفاق میافتد مبرا کند. باید مدیریت کنند و اگر اشتباهی رخ میدهد و نمیتواند آن را کنترل کنند حداقل تبری بجویند نه اینکه سکوت کنند. ما در گذشته اصلاحات هم این مساله را داشتیم.
وقتی شما میگویید روی سخن آقایخاتمی با بزرگان اصلاحات است، قطعا خود ایشان هم در همین دایره میگنجند. آیا ایشان بهنوعی درحال اعتراف به نقش خود در اشتباهات گذشته در برابر بدنه اصلاحات است؟
یکی از بزرگان ما ایشان هستند. بزرگان دیگر ما هم اشتباه کردند. اختلافات بین آنها به بدنه کشیده شد و تندرویها موجب شد که به کلیت اصلاحات ضربه وارد شود و حساسیتی که نباید، ایجاد شد. ما سال84 اشتباهاتی داشتیم. قبل از آن ، درون اصلاحات هم اشتباهاتی داشتیم، درخصوص کاندیداها یا تعدد آنها و شعارها.
ولی چرا آقایخاتمی الان این نقدها را مطرح میکنند، چه اتفاق جدیدی افتاده است؟
طرح این انتقادات در جلسات خصوصی تازگی ندارد. من سال گذشته از ایشان شنیدم که به من گفت ما اشتباه کردیم و باید سعی کنیم آن را تکرار نکنیم. اما اینکه الان بهصورت عمومی آن را مطرح میکنند؛ واقعیتش این است که میخواهند به بدنه اصلاحات پیام بدهند. اشکالی ندارد که در عین حال شاید بخواهند به مسوولان و دیگران هم بخواهند پیام بدهند که ما قبول داریم، اشتباهاتی واقع شده است و مصمم هستیم که آنها را رفع کنیم و تعامل مثبت داشته باشیم.
آیا شما این گفتهها را تلاش ایشان برای خروج از بنبستی که جریان اصلاحات بعد از سال88 در آن قرار گرفته، ارزیابی نمیکنید؟
همه باید تلاش کنیم این اتفاق بیفتد. چون رقبا تلاش میکنند اصلاحطلبان را ساختارشکن و از نظام خارجشده توصیف کنند. از این افترا و تهمتها به شخصیتها و افراد زیاد میزنند و همه جا ما را متهم کرده و میکنند. هدفشان این است که اصلاحطلبان را از صحنه خارج کنند. در این شرایط این خود ما هستیم که باید از هویت خودمان دفاع کنیم. ما باید با مردم بیش از گذشته حرف بزنیم و تفهیم کنیم که ما وقتی میگوییم اصلاحات نظام را قبول داریم؛ یعنی دلسوزتر هستیم. اگر نبودیم که شعار اصلاح نمیدادیم. اصلا معنای اصلاحات این است که ساختاری را قبول داریم ولی میخواهیم اشکالات آن برطرف شود. این یک دلالت التزامی است مبنی بر اینکه ما نظام را کاملا قبول داریم. برخلاف آنهایی که میگویند ما جمهوریاسلامی را قبول نداریم، حکومتاسلامی را قبول داریم یا باید انقلاب بکنیم. ما میگوییم انقلاب شده است. آرمانها وجود دارد.
انتخابات سال92 هم به راس و هم به بدنه اصلاحات نشان داد که اصلاحطلبان از روند سال84 درس گرفتهاند. این بارها هم گفته شده است. اما وقتی آقایخاتمی آن را در فضای عمومی مطرح میکند بهنظر میرسد صحبتهای ایشان از طرح اشتباهات سال84 و اینکه مخاطب ایشان صرفا اصلاحطلبها باشد، فراتر میرود چون مثلا ایشان در ادامه میگویند که ما درون نظام و اهل تعامل هستیم، بهنظر میرسد که مخاطب ایشان از راس یا بدنه جریان اصلاحات فراتر میرود و نیمنگاهی هم به حاکمیت یا جریانهای اصولگرا دارد.
بله، من گفتم اول این که اقرار شهامت میخواهد و ارزش است، ثانیا میخواهد به بدنه پیام بدهد که اگر ما شعار میدهیم درون نظام هستیم، کسی تصور عدول و خروج از نظام را در سر نپروراند و سوم به افکارعمومی پیام میدهد که تهمتهای ناروایی را که به جریان اصلاحات و شخصیتهایش میزنند روشن کند. در کنار آن موردی هم ندارد که به مسوولان هم پیام بدهد و تاکید کند ما متعهد هستیم و با ملت و امام و شهدا پیمان بستیم که روی منافع ملی، نظام و کشور استوار بمانیم.
آقایخاتمی گرچه بر تعامل تاکید دارد اما در عین حال میگوید ما اهل تعامل هستیم اما تعامل با حفظ هویت. اگر کسی از شما بخواهد که برخلاف اعتقادات و رویکردهای خود چیزی بگویید هویت خود را از دست دادهاید.
تعامل معناییش این است که افراد با هویتهای مختلف و سلایق گوناگون تصمیم داشته باشند همکاری و هماهنگی کنند. هرکسی نسبت به مواضع خودش دیدگاههای اصولی خودش را بپذیرد اما در سلایق جزیی کوتاه بیاید. هیچگروهی روی همه دیدگاههایش پافشاری نداشته باشد. اگر اینطورشود راه تعامل بسته شود پس تعامل این نیست که همه دست از دیدگاههای خود بردارند و یک اندیشه داشته باشند. وحدت در عین کثرت، معنی میدهد. این وحدت با حیات اجتماعی، زندگی اجتماعی و پویایی جامعه نمیسازد. وحدت یعنی همه افراد سلایق خود را داشته باشند. آزاداندیشی وجود داشته باشد. احزاب و گروهها هم همینطور در مسایل مشترک در منافع ملی و در برابر دشمنان متحد باشند. تعامل به این معنی است که دوجریان باهم رقابت و سلایق خود را مطرح کنند بدون اینکه دیگری را حذف یا تخریب کنند. جنبههای مثبت را مطرح کنند. ما بهلحاظ فرهنگی در این زمینه مشکل داریم. وقتی بحث رقابت و فعالیت سیاسی پیش میآید فکر میکنیم باید دعوا، دشمنی و کینهتوزی مطرح شود یا هرکدام درصدد حذف دیگری باشیم. این دلیل بر ضعف ما و پایینبودن آستانه تحمل ماست.
آقایخاتمی در بخشی از صحبتهای خود میگوید که ما بعد از سال88 زیانهای زیادی متحمل شدیم. این زیانها حاصل این است که ما فقط به گذشته نگاه کنیم، درگذشته بمانیم و حرکت نکنیم. آیا تاکید ایشان بر نگاهنکردن به گذشته بهنوعی یک راهکار برای خروج از وضع فعلی برای بازگشت دوباره اصلاحطلبان به قدرت نیست؟
در سال 88 هر دوطرف زیان دیدند. این زیان بهنفع دشمنان ملت و نظام بود و همه باید از این قضیه عبرت بگیرند و تلاش کنند که این قضیه را جبران کنند. فقط اصلاحطلبها نبودند که زیان دیدند. جریان اصولگرا هم زیان دید. ما همه باید از آن عبور و بعد هم جبران کنیم. نباید این را بهانهای کنیم برای خارجکردن رقیب از صحنه.
بهنظر شماخطاب ایشان از نماندن درگذشته، اصلاحطلبان هستند یا اصولگرایان؟
طبیعی است که منظور این است که اشتباهات رخداده باید در زمان خودش بررسی شود؛ اینکه مقصر اصلی چه کسی بوده و چهکسی آغازکننده آن ماجراها بود؟ بررسی این علل یک فضای مساعدی را طلب میکند که امروز فراهم نیست. اگر لازم شود باید در جلسات متعددی با تامینها و تضمینهای لازم افراد بنشینند، بررسی کنند و ریشهیابی شود. در این صورت حرف برای گفتن زیاد است. اما الان شرایط نه مناسب است و نه صلاح است که ما در گذشته بمانیم و گذشته را بهانهای قرار دهیم برای تسویهحساب رقبای خودمان. از این منظر به اعتقاد من مخاطب ایشان اصولگرایان هستند.
به اعتقاد شما چرا بعد از گذشت 9سال آقایخاتمی باید در فضای عمومی از اشتباهات سال84 سخن بگوید؟
تفسیر من از این نوع رویکرد و صحبتکردن مثبت و قابلدفاع است. انسان هرازچندی باید هم خودش و هم جریانی که در آن قرار گرفته را ارزیابی و آسیبشناسی کند و بعد اگر اشتباهاتی داشته با صراحت و شهامت اقرار کند. این افتخار نیست که انسان خودش را مطلق و احتمال اشتباه را منتفی بداند یا اگر اشتباهاتی رخ داده است پافشاری کند و جرات اقرار به اشتباه را نداشته باشد. این گام مثبتی است که آقایخاتمی انجام داده است. ایکاش بقیه جناحها و شخصیتها و گروهها هم چنین روشی داشتند و هرازچندی نفس و عملکرد کاری خود را ارزیابی میکردند. منتها این را باید پذیرفت که بخش زیادی از اشتباهات گذشته ما به مسوولان و بزرگان ما در جبهه اصلاحات بازمیگردد که یا حضور فعال نداشتند یا اینکه قضیه را خوب مدیریت نکردند یا کار را به افرادی سپردند که احیانا اشتباهاتی میکردند و این اشتباهات پای همه حساب میشد از این بهبعد باید این اشتباهات تکرار نشود.
پس به اعتقاد شما مخاطب سخنان آقایخاتمی راس جریان اصلاحات بود؟ در این صورت این را که در جلسات خصوصی هم میتوانستند بگویند. چه نیازی به عمومیکردن آن بود؟
اشتباهات بزرگان، بدنه را به اشتباه میاندازد و گاهی دچار تردید و اختلاف میکند. من نمیخواهم الان وارد جزییات قضیه شوم ولی بهصورتکلی میگویم بزرگان ما در اصلاحات در دورههای گذشته نقش را به افرادی سپردند که شایستگیهای لازم را نداشتند یا افراد تند و افراطیای بودند و اشتباهات زیادی مرتکب شدند که این اشتباهات را به حساب همه گذاشتند. از این پس بزرگان ما، چه در جریان اصلاحات، چه اصولگرایی باید مواظب باشند بزرگان نمیتوانند خودشان را از حرکتهایی که در جریانشان رخ میدهد مبرا بدانند. جریان اصولگرایی هم امروز نمیتواند بزرگانش را از اشتباهات بدنه و حرکتهایی که در دولت گذشته یا الان در مجلس یا خارج مجلس اتفاق میافتد مبرا کند. باید مدیریت کنند و اگر اشتباهی رخ میدهد و نمیتواند آن را کنترل کنند حداقل تبری بجویند نه اینکه سکوت کنند. ما در گذشته اصلاحات هم این مساله را داشتیم.
وقتی شما میگویید روی سخن آقایخاتمی با بزرگان اصلاحات است، قطعا خود ایشان هم در همین دایره میگنجند. آیا ایشان بهنوعی درحال اعتراف به نقش خود در اشتباهات گذشته در برابر بدنه اصلاحات است؟
یکی از بزرگان ما ایشان هستند. بزرگان دیگر ما هم اشتباه کردند. اختلافات بین آنها به بدنه کشیده شد و تندرویها موجب شد که به کلیت اصلاحات ضربه وارد شود و حساسیتی که نباید، ایجاد شد. ما سال84 اشتباهاتی داشتیم. قبل از آن ، درون اصلاحات هم اشتباهاتی داشتیم، درخصوص کاندیداها یا تعدد آنها و شعارها.
ولی چرا آقایخاتمی الان این نقدها را مطرح میکنند، چه اتفاق جدیدی افتاده است؟
طرح این انتقادات در جلسات خصوصی تازگی ندارد. من سال گذشته از ایشان شنیدم که به من گفت ما اشتباه کردیم و باید سعی کنیم آن را تکرار نکنیم. اما اینکه الان بهصورت عمومی آن را مطرح میکنند؛ واقعیتش این است که میخواهند به بدنه اصلاحات پیام بدهند. اشکالی ندارد که در عین حال شاید بخواهند به مسوولان و دیگران هم بخواهند پیام بدهند که ما قبول داریم، اشتباهاتی واقع شده است و مصمم هستیم که آنها را رفع کنیم و تعامل مثبت داشته باشیم.
آیا شما این گفتهها را تلاش ایشان برای خروج از بنبستی که جریان اصلاحات بعد از سال88 در آن قرار گرفته، ارزیابی نمیکنید؟
همه باید تلاش کنیم این اتفاق بیفتد. چون رقبا تلاش میکنند اصلاحطلبان را ساختارشکن و از نظام خارجشده توصیف کنند. از این افترا و تهمتها به شخصیتها و افراد زیاد میزنند و همه جا ما را متهم کرده و میکنند. هدفشان این است که اصلاحطلبان را از صحنه خارج کنند. در این شرایط این خود ما هستیم که باید از هویت خودمان دفاع کنیم. ما باید با مردم بیش از گذشته حرف بزنیم و تفهیم کنیم که ما وقتی میگوییم اصلاحات نظام را قبول داریم؛ یعنی دلسوزتر هستیم. اگر نبودیم که شعار اصلاح نمیدادیم. اصلا معنای اصلاحات این است که ساختاری را قبول داریم ولی میخواهیم اشکالات آن برطرف شود. این یک دلالت التزامی است مبنی بر اینکه ما نظام را کاملا قبول داریم. برخلاف آنهایی که میگویند ما جمهوریاسلامی را قبول نداریم، حکومتاسلامی را قبول داریم یا باید انقلاب بکنیم. ما میگوییم انقلاب شده است. آرمانها وجود دارد.
انتخابات سال92 هم به راس و هم به بدنه اصلاحات نشان داد که اصلاحطلبان از روند سال84 درس گرفتهاند. این بارها هم گفته شده است. اما وقتی آقایخاتمی آن را در فضای عمومی مطرح میکند بهنظر میرسد صحبتهای ایشان از طرح اشتباهات سال84 و اینکه مخاطب ایشان صرفا اصلاحطلبها باشد، فراتر میرود چون مثلا ایشان در ادامه میگویند که ما درون نظام و اهل تعامل هستیم، بهنظر میرسد که مخاطب ایشان از راس یا بدنه جریان اصلاحات فراتر میرود و نیمنگاهی هم به حاکمیت یا جریانهای اصولگرا دارد.
بله، من گفتم اول این که اقرار شهامت میخواهد و ارزش است، ثانیا میخواهد به بدنه پیام بدهد که اگر ما شعار میدهیم درون نظام هستیم، کسی تصور عدول و خروج از نظام را در سر نپروراند و سوم به افکارعمومی پیام میدهد که تهمتهای ناروایی را که به جریان اصلاحات و شخصیتهایش میزنند روشن کند. در کنار آن موردی هم ندارد که به مسوولان هم پیام بدهد و تاکید کند ما متعهد هستیم و با ملت و امام و شهدا پیمان بستیم که روی منافع ملی، نظام و کشور استوار بمانیم.
آقایخاتمی گرچه بر تعامل تاکید دارد اما در عین حال میگوید ما اهل تعامل هستیم اما تعامل با حفظ هویت. اگر کسی از شما بخواهد که برخلاف اعتقادات و رویکردهای خود چیزی بگویید هویت خود را از دست دادهاید.
تعامل معناییش این است که افراد با هویتهای مختلف و سلایق گوناگون تصمیم داشته باشند همکاری و هماهنگی کنند. هرکسی نسبت به مواضع خودش دیدگاههای اصولی خودش را بپذیرد اما در سلایق جزیی کوتاه بیاید. هیچگروهی روی همه دیدگاههایش پافشاری نداشته باشد. اگر اینطورشود راه تعامل بسته شود پس تعامل این نیست که همه دست از دیدگاههای خود بردارند و یک اندیشه داشته باشند. وحدت در عین کثرت، معنی میدهد. این وحدت با حیات اجتماعی، زندگی اجتماعی و پویایی جامعه نمیسازد. وحدت یعنی همه افراد سلایق خود را داشته باشند. آزاداندیشی وجود داشته باشد. احزاب و گروهها هم همینطور در مسایل مشترک در منافع ملی و در برابر دشمنان متحد باشند. تعامل به این معنی است که دوجریان باهم رقابت و سلایق خود را مطرح کنند بدون اینکه دیگری را حذف یا تخریب کنند. جنبههای مثبت را مطرح کنند. ما بهلحاظ فرهنگی در این زمینه مشکل داریم. وقتی بحث رقابت و فعالیت سیاسی پیش میآید فکر میکنیم باید دعوا، دشمنی و کینهتوزی مطرح شود یا هرکدام درصدد حذف دیگری باشیم. این دلیل بر ضعف ما و پایینبودن آستانه تحمل ماست.
آقایخاتمی در بخشی از صحبتهای خود میگوید که ما بعد از سال88 زیانهای زیادی متحمل شدیم. این زیانها حاصل این است که ما فقط به گذشته نگاه کنیم، درگذشته بمانیم و حرکت نکنیم. آیا تاکید ایشان بر نگاهنکردن به گذشته بهنوعی یک راهکار برای خروج از وضع فعلی برای بازگشت دوباره اصلاحطلبان به قدرت نیست؟
در سال 88 هر دوطرف زیان دیدند. این زیان بهنفع دشمنان ملت و نظام بود و همه باید از این قضیه عبرت بگیرند و تلاش کنند که این قضیه را جبران کنند. فقط اصلاحطلبها نبودند که زیان دیدند. جریان اصولگرا هم زیان دید. ما همه باید از آن عبور و بعد هم جبران کنیم. نباید این را بهانهای کنیم برای خارجکردن رقیب از صحنه.
بهنظر شماخطاب ایشان از نماندن درگذشته، اصلاحطلبان هستند یا اصولگرایان؟
طبیعی است که منظور این است که اشتباهات رخداده باید در زمان خودش بررسی شود؛ اینکه مقصر اصلی چه کسی بوده و چهکسی آغازکننده آن ماجراها بود؟ بررسی این علل یک فضای مساعدی را طلب میکند که امروز فراهم نیست. اگر لازم شود باید در جلسات متعددی با تامینها و تضمینهای لازم افراد بنشینند، بررسی کنند و ریشهیابی شود. در این صورت حرف برای گفتن زیاد است. اما الان شرایط نه مناسب است و نه صلاح است که ما در گذشته بمانیم و گذشته را بهانهای قرار دهیم برای تسویهحساب رقبای خودمان. از این منظر به اعتقاد من مخاطب ایشان اصولگرایان هستند.
«هر جریانی ممکن است اشتباهاتی داشته باشد و ما منکر اشتباهات خود نیستیم، یکی از بارزترین اشتباهات ما از همان انتخابات84 بود، نقد، مساله بسیار مهمی است اما باید در فضایی صورت گیرد که نقدکردن ارزش باشد، هزینه نداشته باشد و همهچیز و همهجا را بشود نقد کرد. نقد در جامعه ما امروز به مچگیری بدل شده است، ما بعد از سال88 زیانهای بسیاری را متحمل شدیم. این زیانها حاصل این است که ما فقط به گذشته نگاه کنیم. ما اهل تعامل هستیم اما تعامل با حفظ هویت... .» اینها سخنان اخیر سیدمحمد خاتمی در دیدارهای ماه اخیرش است. چرا خاتمی بعد از 9سال باید از اشتباه سال84 سخن بگوید؟ از اینکه اصلاحطلبان اهل تعاملند؟ مگر انتخابات92 نشان نداد که درس گرفتهاند؟ مگر تاکنون اهل تعامل نبودهاند؟ مخاطب این گفتههای خاتمی کیست؟ با «رسول منتجبنیا»، قائممقام حزب اعتمادملی و عضو شورای مشورتی اصلاحطلبان گفتوگو کردهایم. «رمزگشایی از سخنان خاتمی»
به اعتقاد شما چرا بعد از گذشت 9سال آقایخاتمی باید در فضای عمومی از اشتباهات سال84 سخن بگوید؟
تفسیر من از این نوع رویکرد و صحبتکردن مثبت و قابلدفاع است. انسان هرازچندی باید هم خودش و هم جریانی که در آن قرار گرفته را ارزیابی و آسیبشناسی کند و بعد اگر اشتباهاتی داشته با صراحت و شهامت اقرار کند. این افتخار نیست که انسان خودش را مطلق و احتمال اشتباه را منتفی بداند یا اگر اشتباهاتی رخ داده است پافشاری کند و جرات اقرار به اشتباه را نداشته باشد. این گام مثبتی است که آقایخاتمی انجام داده است. ایکاش بقیه جناحها و شخصیتها و گروهها هم چنین روشی داشتند و هرازچندی نفس و عملکرد کاری خود را ارزیابی میکردند. منتها این را باید پذیرفت که بخش زیادی از اشتباهات گذشته ما به مسوولان و بزرگان ما در جبهه اصلاحات بازمیگردد که یا حضور فعال نداشتند یا اینکه قضیه را خوب مدیریت نکردند یا کار را به افرادی سپردند که احیانا اشتباهاتی میکردند و این اشتباهات پای همه حساب میشد از این بهبعد باید این اشتباهات تکرار نشود.
پس به اعتقاد شما مخاطب سخنان آقایخاتمی راس جریان اصلاحات بود؟ در این صورت این را که در جلسات خصوصی هم میتوانستند بگویند. چه نیازی به عمومیکردن آن بود؟
اشتباهات بزرگان، بدنه را به اشتباه میاندازد و گاهی دچار تردید و اختلاف میکند. من نمیخواهم الان وارد جزییات قضیه شوم ولی بهصورتکلی میگویم بزرگان ما در اصلاحات در دورههای گذشته نقش را به افرادی سپردند که شایستگیهای لازم را نداشتند یا افراد تند و افراطیای بودند و اشتباهات زیادی مرتکب شدند که این اشتباهات را به حساب همه گذاشتند. از این پس بزرگان ما، چه در جریان اصلاحات، چه اصولگرایی باید مواظب باشند بزرگان نمیتوانند خودشان را از حرکتهایی که در جریانشان رخ میدهد مبرا بدانند. جریان اصولگرایی هم امروز نمیتواند بزرگانش را از اشتباهات بدنه و حرکتهایی که در دولت گذشته یا الان در مجلس یا خارج مجلس اتفاق میافتد مبرا کند. باید مدیریت کنند و اگر اشتباهی رخ میدهد و نمیتواند آن را کنترل کنند حداقل تبری بجویند نه اینکه سکوت کنند. ما در گذشته اصلاحات هم این مساله را داشتیم.
وقتی شما میگویید روی سخن آقایخاتمی با بزرگان اصلاحات است، قطعا خود ایشان هم در همین دایره میگنجند. آیا ایشان بهنوعی درحال اعتراف به نقش خود در اشتباهات گذشته در برابر بدنه اصلاحات است؟
یکی از بزرگان ما ایشان هستند. بزرگان دیگر ما هم اشتباه کردند. اختلافات بین آنها به بدنه کشیده شد و تندرویها موجب شد که به کلیت اصلاحات ضربه وارد شود و حساسیتی که نباید، ایجاد شد. ما سال84 اشتباهاتی داشتیم. قبل از آن ، درون اصلاحات هم اشتباهاتی داشتیم، درخصوص کاندیداها یا تعدد آنها و شعارها.
ولی چرا آقایخاتمی الان این نقدها را مطرح میکنند، چه اتفاق جدیدی افتاده است؟
طرح این انتقادات در جلسات خصوصی تازگی ندارد. من سال گذشته از ایشان شنیدم که به من گفت ما اشتباه کردیم و باید سعی کنیم آن را تکرار نکنیم. اما اینکه الان بهصورت عمومی آن را مطرح میکنند؛ واقعیتش این است که میخواهند به بدنه اصلاحات پیام بدهند. اشکالی ندارد که در عین حال شاید بخواهند به مسوولان و دیگران هم بخواهند پیام بدهند که ما قبول داریم، اشتباهاتی واقع شده است و مصمم هستیم که آنها را رفع کنیم و تعامل مثبت داشته باشیم.
آیا شما این گفتهها را تلاش ایشان برای خروج از بنبستی که جریان اصلاحات بعد از سال88 در آن قرار گرفته، ارزیابی نمیکنید؟
همه باید تلاش کنیم این اتفاق بیفتد. چون رقبا تلاش میکنند اصلاحطلبان را ساختارشکن و از نظام خارجشده توصیف کنند. از این افترا و تهمتها به شخصیتها و افراد زیاد میزنند و همه جا ما را متهم کرده و میکنند. هدفشان این است که اصلاحطلبان را از صحنه خارج کنند. در این شرایط این خود ما هستیم که باید از هویت خودمان دفاع کنیم. ما باید با مردم بیش از گذشته حرف بزنیم و تفهیم کنیم که ما وقتی میگوییم اصلاحات نظام را قبول داریم؛ یعنی دلسوزتر هستیم. اگر نبودیم که شعار اصلاح نمیدادیم. اصلا معنای اصلاحات این است که ساختاری را قبول داریم ولی میخواهیم اشکالات آن برطرف شود. این یک دلالت التزامی است مبنی بر اینکه ما نظام را کاملا قبول داریم. برخلاف آنهایی که میگویند ما جمهوریاسلامی را قبول نداریم، حکومتاسلامی را قبول داریم یا باید انقلاب بکنیم. ما میگوییم انقلاب شده است. آرمانها وجود دارد.
انتخابات سال92 هم به راس و هم به بدنه اصلاحات نشان داد که اصلاحطلبان از روند سال84 درس گرفتهاند. این بارها هم گفته شده است. اما وقتی آقایخاتمی آن را در فضای عمومی مطرح میکند بهنظر میرسد صحبتهای ایشان از طرح اشتباهات سال84 و اینکه مخاطب ایشان صرفا اصلاحطلبها باشد، فراتر میرود چون مثلا ایشان در ادامه میگویند که ما درون نظام و اهل تعامل هستیم، بهنظر میرسد که مخاطب ایشان از راس یا بدنه جریان اصلاحات فراتر میرود و نیمنگاهی هم به حاکمیت یا جریانهای اصولگرا دارد.
بله، من گفتم اول این که اقرار شهامت میخواهد و ارزش است، ثانیا میخواهد به بدنه پیام بدهد که اگر ما شعار میدهیم درون نظام هستیم، کسی تصور عدول و خروج از نظام را در سر نپروراند و سوم به افکارعمومی پیام میدهد که تهمتهای ناروایی را که به جریان اصلاحات و شخصیتهایش میزنند روشن کند. در کنار آن موردی هم ندارد که به مسوولان هم پیام بدهد و تاکید کند ما متعهد هستیم و با ملت و امام و شهدا پیمان بستیم که روی منافع ملی، نظام و کشور استوار بمانیم.
آقایخاتمی گرچه بر تعامل تاکید دارد اما در عین حال میگوید ما اهل تعامل هستیم اما تعامل با حفظ هویت. اگر کسی از شما بخواهد که برخلاف اعتقادات و رویکردهای خود چیزی بگویید هویت خود را از دست دادهاید.
تعامل معناییش این است که افراد با هویتهای مختلف و سلایق گوناگون تصمیم داشته باشند همکاری و هماهنگی کنند. هرکسی نسبت به مواضع خودش دیدگاههای اصولی خودش را بپذیرد اما در سلایق جزیی کوتاه بیاید. هیچگروهی روی همه دیدگاههایش پافشاری نداشته باشد. اگر اینطورشود راه تعامل بسته شود پس تعامل این نیست که همه دست از دیدگاههای خود بردارند و یک اندیشه داشته باشند. وحدت در عین کثرت، معنی میدهد. این وحدت با حیات اجتماعی، زندگی اجتماعی و پویایی جامعه نمیسازد. وحدت یعنی همه افراد سلایق خود را داشته باشند. آزاداندیشی وجود داشته باشد. احزاب و گروهها هم همینطور در مسایل مشترک در منافع ملی و در برابر دشمنان متحد باشند. تعامل به این معنی است که دوجریان باهم رقابت و سلایق خود را مطرح کنند بدون اینکه دیگری را حذف یا تخریب کنند. جنبههای مثبت را مطرح کنند. ما بهلحاظ فرهنگی در این زمینه مشکل داریم. وقتی بحث رقابت و فعالیت سیاسی پیش میآید فکر میکنیم باید دعوا، دشمنی و کینهتوزی مطرح شود یا هرکدام درصدد حذف دیگری باشیم. این دلیل بر ضعف ما و پایینبودن آستانه تحمل ماست.
آقایخاتمی در بخشی از صحبتهای خود میگوید که ما بعد از سال88 زیانهای زیادی متحمل شدیم. این زیانها حاصل این است که ما فقط به گذشته نگاه کنیم، درگذشته بمانیم و حرکت نکنیم. آیا تاکید ایشان بر نگاهنکردن به گذشته بهنوعی یک راهکار برای خروج از وضع فعلی برای بازگشت دوباره اصلاحطلبان به قدرت نیست؟
در سال 88 هر دوطرف زیان دیدند. این زیان بهنفع دشمنان ملت و نظام بود و همه باید از این قضیه عبرت بگیرند و تلاش کنند که این قضیه را جبران کنند. فقط اصلاحطلبها نبودند که زیان دیدند. جریان اصولگرا هم زیان دید. ما همه باید از آن عبور و بعد هم جبران کنیم. نباید این را بهانهای کنیم برای خارجکردن رقیب از صحنه.
بهنظر شماخطاب ایشان از نماندن درگذشته، اصلاحطلبان هستند یا اصولگرایان؟
طبیعی است که منظور این است که اشتباهات رخداده باید در زمان خودش بررسی شود؛ اینکه مقصر اصلی چه کسی بوده و چهکسی آغازکننده آن ماجراها بود؟ بررسی این علل یک فضای مساعدی را طلب میکند که امروز فراهم نیست. اگر لازم شود باید در جلسات متعددی با تامینها و تضمینهای لازم افراد بنشینند، بررسی کنند و ریشهیابی شود. در این صورت حرف برای گفتن زیاد است. اما الان شرایط نه مناسب است و نه صلاح است که ما در گذشته بمانیم و گذشته را بهانهای قرار دهیم برای تسویهحساب رقبای خودمان. از این منظر به اعتقاد من مخاطب ایشان اصولگرایان هستند.
به اعتقاد شما چرا بعد از گذشت 9سال آقایخاتمی باید در فضای عمومی از اشتباهات سال84 سخن بگوید؟
تفسیر من از این نوع رویکرد و صحبتکردن مثبت و قابلدفاع است. انسان هرازچندی باید هم خودش و هم جریانی که در آن قرار گرفته را ارزیابی و آسیبشناسی کند و بعد اگر اشتباهاتی داشته با صراحت و شهامت اقرار کند. این افتخار نیست که انسان خودش را مطلق و احتمال اشتباه را منتفی بداند یا اگر اشتباهاتی رخ داده است پافشاری کند و جرات اقرار به اشتباه را نداشته باشد. این گام مثبتی است که آقایخاتمی انجام داده است. ایکاش بقیه جناحها و شخصیتها و گروهها هم چنین روشی داشتند و هرازچندی نفس و عملکرد کاری خود را ارزیابی میکردند. منتها این را باید پذیرفت که بخش زیادی از اشتباهات گذشته ما به مسوولان و بزرگان ما در جبهه اصلاحات بازمیگردد که یا حضور فعال نداشتند یا اینکه قضیه را خوب مدیریت نکردند یا کار را به افرادی سپردند که احیانا اشتباهاتی میکردند و این اشتباهات پای همه حساب میشد از این بهبعد باید این اشتباهات تکرار نشود.
پس به اعتقاد شما مخاطب سخنان آقایخاتمی راس جریان اصلاحات بود؟ در این صورت این را که در جلسات خصوصی هم میتوانستند بگویند. چه نیازی به عمومیکردن آن بود؟
اشتباهات بزرگان، بدنه را به اشتباه میاندازد و گاهی دچار تردید و اختلاف میکند. من نمیخواهم الان وارد جزییات قضیه شوم ولی بهصورتکلی میگویم بزرگان ما در اصلاحات در دورههای گذشته نقش را به افرادی سپردند که شایستگیهای لازم را نداشتند یا افراد تند و افراطیای بودند و اشتباهات زیادی مرتکب شدند که این اشتباهات را به حساب همه گذاشتند. از این پس بزرگان ما، چه در جریان اصلاحات، چه اصولگرایی باید مواظب باشند بزرگان نمیتوانند خودشان را از حرکتهایی که در جریانشان رخ میدهد مبرا بدانند. جریان اصولگرایی هم امروز نمیتواند بزرگانش را از اشتباهات بدنه و حرکتهایی که در دولت گذشته یا الان در مجلس یا خارج مجلس اتفاق میافتد مبرا کند. باید مدیریت کنند و اگر اشتباهی رخ میدهد و نمیتواند آن را کنترل کنند حداقل تبری بجویند نه اینکه سکوت کنند. ما در گذشته اصلاحات هم این مساله را داشتیم.
وقتی شما میگویید روی سخن آقایخاتمی با بزرگان اصلاحات است، قطعا خود ایشان هم در همین دایره میگنجند. آیا ایشان بهنوعی درحال اعتراف به نقش خود در اشتباهات گذشته در برابر بدنه اصلاحات است؟
یکی از بزرگان ما ایشان هستند. بزرگان دیگر ما هم اشتباه کردند. اختلافات بین آنها به بدنه کشیده شد و تندرویها موجب شد که به کلیت اصلاحات ضربه وارد شود و حساسیتی که نباید، ایجاد شد. ما سال84 اشتباهاتی داشتیم. قبل از آن ، درون اصلاحات هم اشتباهاتی داشتیم، درخصوص کاندیداها یا تعدد آنها و شعارها.
ولی چرا آقایخاتمی الان این نقدها را مطرح میکنند، چه اتفاق جدیدی افتاده است؟
طرح این انتقادات در جلسات خصوصی تازگی ندارد. من سال گذشته از ایشان شنیدم که به من گفت ما اشتباه کردیم و باید سعی کنیم آن را تکرار نکنیم. اما اینکه الان بهصورت عمومی آن را مطرح میکنند؛ واقعیتش این است که میخواهند به بدنه اصلاحات پیام بدهند. اشکالی ندارد که در عین حال شاید بخواهند به مسوولان و دیگران هم بخواهند پیام بدهند که ما قبول داریم، اشتباهاتی واقع شده است و مصمم هستیم که آنها را رفع کنیم و تعامل مثبت داشته باشیم.
آیا شما این گفتهها را تلاش ایشان برای خروج از بنبستی که جریان اصلاحات بعد از سال88 در آن قرار گرفته، ارزیابی نمیکنید؟
همه باید تلاش کنیم این اتفاق بیفتد. چون رقبا تلاش میکنند اصلاحطلبان را ساختارشکن و از نظام خارجشده توصیف کنند. از این افترا و تهمتها به شخصیتها و افراد زیاد میزنند و همه جا ما را متهم کرده و میکنند. هدفشان این است که اصلاحطلبان را از صحنه خارج کنند. در این شرایط این خود ما هستیم که باید از هویت خودمان دفاع کنیم. ما باید با مردم بیش از گذشته حرف بزنیم و تفهیم کنیم که ما وقتی میگوییم اصلاحات نظام را قبول داریم؛ یعنی دلسوزتر هستیم. اگر نبودیم که شعار اصلاح نمیدادیم. اصلا معنای اصلاحات این است که ساختاری را قبول داریم ولی میخواهیم اشکالات آن برطرف شود. این یک دلالت التزامی است مبنی بر اینکه ما نظام را کاملا قبول داریم. برخلاف آنهایی که میگویند ما جمهوریاسلامی را قبول نداریم، حکومتاسلامی را قبول داریم یا باید انقلاب بکنیم. ما میگوییم انقلاب شده است. آرمانها وجود دارد.
انتخابات سال92 هم به راس و هم به بدنه اصلاحات نشان داد که اصلاحطلبان از روند سال84 درس گرفتهاند. این بارها هم گفته شده است. اما وقتی آقایخاتمی آن را در فضای عمومی مطرح میکند بهنظر میرسد صحبتهای ایشان از طرح اشتباهات سال84 و اینکه مخاطب ایشان صرفا اصلاحطلبها باشد، فراتر میرود چون مثلا ایشان در ادامه میگویند که ما درون نظام و اهل تعامل هستیم، بهنظر میرسد که مخاطب ایشان از راس یا بدنه جریان اصلاحات فراتر میرود و نیمنگاهی هم به حاکمیت یا جریانهای اصولگرا دارد.
بله، من گفتم اول این که اقرار شهامت میخواهد و ارزش است، ثانیا میخواهد به بدنه پیام بدهد که اگر ما شعار میدهیم درون نظام هستیم، کسی تصور عدول و خروج از نظام را در سر نپروراند و سوم به افکارعمومی پیام میدهد که تهمتهای ناروایی را که به جریان اصلاحات و شخصیتهایش میزنند روشن کند. در کنار آن موردی هم ندارد که به مسوولان هم پیام بدهد و تاکید کند ما متعهد هستیم و با ملت و امام و شهدا پیمان بستیم که روی منافع ملی، نظام و کشور استوار بمانیم.
آقایخاتمی گرچه بر تعامل تاکید دارد اما در عین حال میگوید ما اهل تعامل هستیم اما تعامل با حفظ هویت. اگر کسی از شما بخواهد که برخلاف اعتقادات و رویکردهای خود چیزی بگویید هویت خود را از دست دادهاید.
تعامل معناییش این است که افراد با هویتهای مختلف و سلایق گوناگون تصمیم داشته باشند همکاری و هماهنگی کنند. هرکسی نسبت به مواضع خودش دیدگاههای اصولی خودش را بپذیرد اما در سلایق جزیی کوتاه بیاید. هیچگروهی روی همه دیدگاههایش پافشاری نداشته باشد. اگر اینطورشود راه تعامل بسته شود پس تعامل این نیست که همه دست از دیدگاههای خود بردارند و یک اندیشه داشته باشند. وحدت در عین کثرت، معنی میدهد. این وحدت با حیات اجتماعی، زندگی اجتماعی و پویایی جامعه نمیسازد. وحدت یعنی همه افراد سلایق خود را داشته باشند. آزاداندیشی وجود داشته باشد. احزاب و گروهها هم همینطور در مسایل مشترک در منافع ملی و در برابر دشمنان متحد باشند. تعامل به این معنی است که دوجریان باهم رقابت و سلایق خود را مطرح کنند بدون اینکه دیگری را حذف یا تخریب کنند. جنبههای مثبت را مطرح کنند. ما بهلحاظ فرهنگی در این زمینه مشکل داریم. وقتی بحث رقابت و فعالیت سیاسی پیش میآید فکر میکنیم باید دعوا، دشمنی و کینهتوزی مطرح شود یا هرکدام درصدد حذف دیگری باشیم. این دلیل بر ضعف ما و پایینبودن آستانه تحمل ماست.
آقایخاتمی در بخشی از صحبتهای خود میگوید که ما بعد از سال88 زیانهای زیادی متحمل شدیم. این زیانها حاصل این است که ما فقط به گذشته نگاه کنیم، درگذشته بمانیم و حرکت نکنیم. آیا تاکید ایشان بر نگاهنکردن به گذشته بهنوعی یک راهکار برای خروج از وضع فعلی برای بازگشت دوباره اصلاحطلبان به قدرت نیست؟
در سال 88 هر دوطرف زیان دیدند. این زیان بهنفع دشمنان ملت و نظام بود و همه باید از این قضیه عبرت بگیرند و تلاش کنند که این قضیه را جبران کنند. فقط اصلاحطلبها نبودند که زیان دیدند. جریان اصولگرا هم زیان دید. ما همه باید از آن عبور و بعد هم جبران کنیم. نباید این را بهانهای کنیم برای خارجکردن رقیب از صحنه.
بهنظر شماخطاب ایشان از نماندن درگذشته، اصلاحطلبان هستند یا اصولگرایان؟
طبیعی است که منظور این است که اشتباهات رخداده باید در زمان خودش بررسی شود؛ اینکه مقصر اصلی چه کسی بوده و چهکسی آغازکننده آن ماجراها بود؟ بررسی این علل یک فضای مساعدی را طلب میکند که امروز فراهم نیست. اگر لازم شود باید در جلسات متعددی با تامینها و تضمینهای لازم افراد بنشینند، بررسی کنند و ریشهیابی شود. در این صورت حرف برای گفتن زیاد است. اما الان شرایط نه مناسب است و نه صلاح است که ما در گذشته بمانیم و گذشته را بهانهای قرار دهیم برای تسویهحساب رقبای خودمان. از این منظر به اعتقاد من مخاطب ایشان اصولگرایان هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.