|

تونسی‌ها برای تعیین اولین رییس‌جمهوری منتخب پای صندوق‌های رای رفتند

گذار به دموکراسی در مهد «بهار عربی»

تونس که روزگاری خاستگاه بهار عربی بود، می‌رود تا به آرامگاه آن تبدیل شود. بدن سوخته «محمد البوعزیزی» -دستفروش تونسی- شاید برای بسیاری از کشورهای عربی خاورمیانه و شمال‌آفریقا تنها آتش جنگ و خونریزی به ارمغان آورده، اما امید می‌رود کمترین دستاوردش، برقراری دموکراسی در سرزمین پدری باشد. سودای تحقق همین رویای 58ساله است که بیش از پنج‌میلیون‌نفر از مردم تونس را روز گذشته به پای صندوق‌های رای کشاند تا برای اولین‌بار پس از استقلال آن کشور در سال1956، رییس‌جمهور به پشتوانه رای مردم بر صندلی خود تکیه زند. با وجود این، جدال قدیم و جدید هنوز به قوت خود در سپهر سیاسی آن کشور باقی ا‌ست؛ جدالی که می‌تواند این رقابت سیاسی را به آخرین‌تکه پازل نیمه‌کاره انقلاب یاسمن تبدیل کند که در سال 2011 فرار زین‌العابدین بن‌علی را در پی داشت، اما آنطور که آرایش انتخابات ریاست‌جمهوری نشان می‌دهد، به فروپاشی کامل دیکتاتوری 23ساله او نینجامید. اکنون و پس از سه‌سال بحران سیاسی که از بخت خوش مقامات تونسی به خیابان‌ها کشیده نشد، بازماندگان رژیم بن‌علی، اسب خود را زین کرده‌اند تا این‌بار با زنده‌کردن یاد «حبیب بورقیبه» پدر استقلال آن کشور که در سال 1987 با کودتای بن‌علی سرنگون شد، به قدرت بازگردند. نظرسنجی‌های اخیر، حکایت از آن دارند که «الباجی قائد السبسی» رییس حزب سکولار «ندای تونس» با 32درصد از آرای مردمی، از بیشترین شانس برای به‌دست‌گرفتن زمام ریاست‌جمهوری آن کشور به مدت پنج‌سال برخوردار است. این وزیر پیشین کشور، دفاع و خارجه در دولت بورقیبه که در اوایل دهه90میلادی نیز به مدت یک سال سخنگوی پارلمانی بن‌علی بوده، با وعده‌های خود مبنی بر بازگرداندن ثبات و امنیت به تونس و جلوگیری از تخریب میراث‌های فرهنگی آن کشور در زمینه آموزش و حقوق زنان به دست اسلام‌گرایان، پشتیبانی قشر زیادی از مردم را به دست آورده است. «محمدصالح بن‌‌عیسی» استاد حقوق دانشگاه علوم‌اجتماعی و سیاسی تونس که با الجزیره گفت‌وگو می‌کرد، بر این باور است که السبسی و حزب ندا از حمایت گسترده برخی از چپ‌گرایان و نخبگان و آن‌دسته از مردمی برخوردار است که خواستار بازگشت ثبات و نظم به آن کشورند. حتی اگر از سن بالای نامزد 88ساله حزب ندا بگذریم، سابقه همکاری او با رژیم‌های مستبد پیشین موضوعی نیست که تحت‌الشعاع برنامه‌های توسعه‌محور حزب متبوع او قرار گیرد. این نگرانی هنگامی جدی‌تر می‌شود که السبسی در تجمع هوادارانش، ضمن اشاره به فقدان دولت در سال‌های اخیر، وعده داده تا اقتدار و شکوه گذشته دولت را بازگرداند. اینکه اقتدار و شکوه گذشته دولت، حتی اگر همان‌طور که السبسی مدعی‌ است، با تضمین آزادی‌های سیاسی و اجتماعی دقیقا متضمن چه مفاهیمی‌ است، همان دغدغه‌ای‌ است که این روزها ترس در دل بخشی از مردم تونس ایجاد کرده است. بیم از بازگشت بازماندگان رژیم سابق می‌تواند حزب ندا را که دلگرم به پیروزی ماه پیش خود در انتخابات پارلمانی‌ است، از دستیابی به کاخ ریاست‌جمهوری «کارتاژ» بازدارد؛ کار دشواری که در بین بیش از 25 نامزد ریاست‌جمهوری، شاید تنها از عهده یک نامزد بربیاید؛ «منصف المرزوقی» که از سال 2011 رییس‌جمهور موقت تونس بوده، تنها چهره‌ای‌ است که بنابر نظرسنجی‌ها یارای رقابت با السبسی را دارد. المرزوقی 69ساله‌ بسیار امیدوار است تا نامزدی پست ریاست‌جمهوری این‌بار نتیجه‌ای متفاوت از پیش برای او رقم بزند. این دانش‌آموخته پزشکی و فعال حقوق‌بشر که در پی اعلام نامزدی برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 1994 به زندان افتاده بود، امروز بازگشته است تا به گفته خود از انباشت قدرت در چنگال تنها یک حزب جلوگیری کند. او که درست خلاف رقیب قدرتمند خود، از اقتدار مردم سخن می‌گوید، از هواداران خود خواسته است تا با تصمیم خود مبنی بر بیرون‌راندن رژیم سابق و حمایت از انقلابیون تازه‌نفس، روز یکشنبه را به روزی تاریخی تبدیل کنند. المرزوقی که حزب متبوعش، «کنگره جمهوری»، در انتخابات پارلمانی به سختی شکست خورد، درصدد است تا خاطره همکاری حزبی با دولت ائتلافی «النهضه» را از ذهن مردم تونس پاک کند. این در‌ حالی است که او به‌شدت روی شکاف کنونی سکولار-اسلام‌گرا در تونس و به‌دست‌آوردن آرای هواداران النهضه نیز حساب باز کرده است. حزب اسلام‌گرای النهضه که بنابر بیانیه رهبر خود، «راشد الغنوشی» به منظور جلوگیری از دوقطبی‌ترشدن کشور، از اعلام نامزد منتخب خود برای انتخابات ریاست‌جمهوری سر باز زده است، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در سرنوشت انتخابات ایفا کند. یکی دیگر از گزینه‌های احتمالی صعود به دور دوم انتخابات، «حما حمامی» رهبر ائتلاف چپ‌گرای «جبهه خلق» است که هشدار داده در صورت عدم رسیدگی فوری به وضعیت اقتصادی طبقات پایین‌دست، کشور آبستن خیزش‌های اجتماعی فراگیری خواهد بود. کاهش‌نیافتن معنادار نرخ بیکاری 15درصدی که بیش از همه دامنگیر نسل جوان آن کشور شده، همان معضل همیشگی پیش‌روی مقامات تونسی ا‌ست که سه سال پیش محرک انقلاب در آن کشور بود. در حالی‌که «محمد جمعه» نخست‌وزیر کنونی تونس از امیدی سخن می‌گوید که انتخابات اخیر برای یک ‌گذار دموکراتیک در کل منطقه برمی‌انگیزد، پرسش اصلی همچنان باقی ا‌ست: آیا مردم آسیب‌دیده تونس که گویا ناچار از انتخاب بین چهره‌های سابق رژیم و سیاستمداران تازه‌کار و ناتوان از رفع مشکلات اقتصادی در طول سه سال اخیر هستند، نصیبی از این امید خواهند برد؟
تونس که روزگاری خاستگاه بهار عربی بود، می‌رود تا به آرامگاه آن تبدیل شود. بدن سوخته «محمد البوعزیزی» -دستفروش تونسی- شاید برای بسیاری از کشورهای عربی خاورمیانه و شمال‌آفریقا تنها آتش جنگ و خونریزی به ارمغان آورده، اما امید می‌رود کمترین دستاوردش، برقراری دموکراسی در سرزمین پدری باشد. سودای تحقق همین رویای 58ساله است که بیش از پنج‌میلیون‌نفر از مردم تونس را روز گذشته به پای صندوق‌های رای کشاند تا برای اولین‌بار پس از استقلال آن کشور در سال1956، رییس‌جمهور به پشتوانه رای مردم بر صندلی خود تکیه زند. با وجود این، جدال قدیم و جدید هنوز به قوت خود در سپهر سیاسی آن کشور باقی ا‌ست؛ جدالی که می‌تواند این رقابت سیاسی را به آخرین‌تکه پازل نیمه‌کاره انقلاب یاسمن تبدیل کند که در سال 2011 فرار زین‌العابدین بن‌علی را در پی داشت، اما آنطور که آرایش انتخابات ریاست‌جمهوری نشان می‌دهد، به فروپاشی کامل دیکتاتوری 23ساله او نینجامید. اکنون و پس از سه‌سال بحران سیاسی که از بخت خوش مقامات تونسی به خیابان‌ها کشیده نشد، بازماندگان رژیم بن‌علی، اسب خود را زین کرده‌اند تا این‌بار با زنده‌کردن یاد «حبیب بورقیبه» پدر استقلال آن کشور که در سال 1987 با کودتای بن‌علی سرنگون شد، به قدرت بازگردند. نظرسنجی‌های اخیر، حکایت از آن دارند که «الباجی قائد السبسی» رییس حزب سکولار «ندای تونس» با 32درصد از آرای مردمی، از بیشترین شانس برای به‌دست‌گرفتن زمام ریاست‌جمهوری آن کشور به مدت پنج‌سال برخوردار است. این وزیر پیشین کشور، دفاع و خارجه در دولت بورقیبه که در اوایل دهه90میلادی نیز به مدت یک سال سخنگوی پارلمانی بن‌علی بوده، با وعده‌های خود مبنی بر بازگرداندن ثبات و امنیت به تونس و جلوگیری از تخریب میراث‌های فرهنگی آن کشور در زمینه آموزش و حقوق زنان به دست اسلام‌گرایان، پشتیبانی قشر زیادی از مردم را به دست آورده است. «محمدصالح بن‌‌عیسی» استاد حقوق دانشگاه علوم‌اجتماعی و سیاسی تونس که با الجزیره گفت‌وگو می‌کرد، بر این باور است که السبسی و حزب ندا از حمایت گسترده برخی از چپ‌گرایان و نخبگان و آن‌دسته از مردمی برخوردار است که خواستار بازگشت ثبات و نظم به آن کشورند. حتی اگر از سن بالای نامزد 88ساله حزب ندا بگذریم، سابقه همکاری او با رژیم‌های مستبد پیشین موضوعی نیست که تحت‌الشعاع برنامه‌های توسعه‌محور حزب متبوع او قرار گیرد. این نگرانی هنگامی جدی‌تر می‌شود که السبسی در تجمع هوادارانش، ضمن اشاره به فقدان دولت در سال‌های اخیر، وعده داده تا اقتدار و شکوه گذشته دولت را بازگرداند. اینکه اقتدار و شکوه گذشته دولت، حتی اگر همان‌طور که السبسی مدعی‌ است، با تضمین آزادی‌های سیاسی و اجتماعی دقیقا متضمن چه مفاهیمی‌ است، همان دغدغه‌ای‌ است که این روزها ترس در دل بخشی از مردم تونس ایجاد کرده است. بیم از بازگشت بازماندگان رژیم سابق می‌تواند حزب ندا را که دلگرم به پیروزی ماه پیش خود در انتخابات پارلمانی‌ است، از دستیابی به کاخ ریاست‌جمهوری «کارتاژ» بازدارد؛ کار دشواری که در بین بیش از 25 نامزد ریاست‌جمهوری، شاید تنها از عهده یک نامزد بربیاید؛ «منصف المرزوقی» که از سال 2011 رییس‌جمهور موقت تونس بوده، تنها چهره‌ای‌ است که بنابر نظرسنجی‌ها یارای رقابت با السبسی را دارد. المرزوقی 69ساله‌ بسیار امیدوار است تا نامزدی پست ریاست‌جمهوری این‌بار نتیجه‌ای متفاوت از پیش برای او رقم بزند. این دانش‌آموخته پزشکی و فعال حقوق‌بشر که در پی اعلام نامزدی برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال 1994 به زندان افتاده بود، امروز بازگشته است تا به گفته خود از انباشت قدرت در چنگال تنها یک حزب جلوگیری کند. او که درست خلاف رقیب قدرتمند خود، از اقتدار مردم سخن می‌گوید، از هواداران خود خواسته است تا با تصمیم خود مبنی بر بیرون‌راندن رژیم سابق و حمایت از انقلابیون تازه‌نفس، روز یکشنبه را به روزی تاریخی تبدیل کنند. المرزوقی که حزب متبوعش، «کنگره جمهوری»، در انتخابات پارلمانی به سختی شکست خورد، درصدد است تا خاطره همکاری حزبی با دولت ائتلافی «النهضه» را از ذهن مردم تونس پاک کند. این در‌ حالی است که او به‌شدت روی شکاف کنونی سکولار-اسلام‌گرا در تونس و به‌دست‌آوردن آرای هواداران النهضه نیز حساب باز کرده است. حزب اسلام‌گرای النهضه که بنابر بیانیه رهبر خود، «راشد الغنوشی» به منظور جلوگیری از دوقطبی‌ترشدن کشور، از اعلام نامزد منتخب خود برای انتخابات ریاست‌جمهوری سر باز زده است، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در سرنوشت انتخابات ایفا کند. یکی دیگر از گزینه‌های احتمالی صعود به دور دوم انتخابات، «حما حمامی» رهبر ائتلاف چپ‌گرای «جبهه خلق» است که هشدار داده در صورت عدم رسیدگی فوری به وضعیت اقتصادی طبقات پایین‌دست، کشور آبستن خیزش‌های اجتماعی فراگیری خواهد بود. کاهش‌نیافتن معنادار نرخ بیکاری 15درصدی که بیش از همه دامنگیر نسل جوان آن کشور شده، همان معضل همیشگی پیش‌روی مقامات تونسی ا‌ست که سه سال پیش محرک انقلاب در آن کشور بود. در حالی‌که «محمد جمعه» نخست‌وزیر کنونی تونس از امیدی سخن می‌گوید که انتخابات اخیر برای یک ‌گذار دموکراتیک در کل منطقه برمی‌انگیزد، پرسش اصلی همچنان باقی ا‌ست: آیا مردم آسیب‌دیده تونس که گویا ناچار از انتخاب بین چهره‌های سابق رژیم و سیاستمداران تازه‌کار و ناتوان از رفع مشکلات اقتصادی در طول سه سال اخیر هستند، نصیبی از این امید خواهند برد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.