|

گفت‌وگوی متفاوت سعید فائقی درباره بازی بزرگ پایتخت

خاتمی هم نگران «داربی» بود

سجاد فیروزی

نمایشگاه مطبوعات تازه به صورت رسمی شروع شده بود که از مهندس فائقی به عنوان اولین میهمان روزنامه «شرق» دعوت کردیم تا به غرفه بیاید و او مثل همیشه خوش‌قول و سروقت از راه رسید. با همان زبان شیرینش بحث را شروع کرد و سر صحبت باز شد. وقتی متوجه شد که قرار است از او درباره معاون سازمان تربیت‌بدنی‌بودن سوال کنیم شستش خبردار شد! «می‌دانم «داربی» نزدیک است!» متوجه شده بود که قرار است درباره مباحث مبهمی حرف بزنیم که در زمان مدیریت او در «داربی» رخ داده بود.

جناب مهندس! برویم سراغ «داربی»‌ها؟
راستش خاطره خوبی از «داربی» ندارم!
چرا؟ شما که به عنوان مدیر سازمان، داربی‌های زیادی را تجربه کرده‌اید.
من تازه به عنوان معاون سازمان منصوب شده بودم و سال 73 اولین داربی‌ای بود که تجربه می‌کردم. از شانس بد من، آن بازی، جنجالی شد و نیمه‌کاره ماند. بدتر از همه اینکه ورزشگاه هم‌به‌هم ریخت و تماشاگران صندلی‌ها را وسط میدان ریختند!
و شما هم انتظارش را نداشتید...
واقعیت این است که قبل از آن «داربی» می‌شد حدس زد که بازی، پایان خوشی ندارد؛ پرسپولیسی‌ها به یکی از بازیکنان استقلال‌ گیر داده بودند که قرارداد او ثبت نشده است و نباید بازی کند. البته بحث مهم‌تری هم وجود داشت که مربوط به مدیریت تیم‌ها بود؛ آقای عابدینی قبل از اینکه مدیرعامل پرسپولیس شوند، رییس فدراسیون بودند و در زمان برگزاری آن بازی هم مصطفوی رییس فدراسیون فوتبال بود.
یعنی می‌گویید شروع «داربی» جنجالی از اینجا بود؟
استنباط من این بود که این دو نفر می‌خواستند هرطور شده از خجالت یکدیگر دربیایند! به هر حال از شانس بد، آن بازی هم نیمه‌کاره ماند و قرار شد بدون تماشاگر در بندرعباس برگزار شود. اتفاق جالب‌تر اینکه آقای مصطفوی همان‌روز همه را جمع کردند و بلافاصله در کمترین زمان ممکن، رای کمیته انضباطی هم صادر شد که در نوع خودش بی‌سابقه بود. آنجا بود که حدسم به یقین بیشتر نزدیک شد که تقابل مصطفوی و عابدینی تاثیر‌گذار بود. صادرکردن رای معمولا چند روز طول می‌کشید ولی در عین ناباوری روز شنبه محرومیت‌ها اعلام شده بود و هر دو تیم تارومار شده بودند! در آن زمان فدراسیون هر رایی که می‌داد، تمام شده بود. بالاخره من دیدم که تیم‌ها بازیکنان را نیاز دارند و همان زمان بود که کمیته انضباطی دیگری راه انداختیم که تجدیدنظری بر آرای صادرشده، شود که البته این روزها به اسم کمیته استیناف شناخته می‌شود. آن موقع قانون این بود که شکایت‌ها باید به سازمان برده می‌شد و خارج از فدراسیون بود. برای اینکه این کمیته رسمیت پیدا کند خیلی زود این شکایت‌ها را به شورایعالی ورزش بردیم و مصوبه گرفتیم.
حالا تاثیری هم داشت؟
در واقع اتفاقات آن «داربی» دو رویکرد داشت: یکی اینکه باعث تشکیل کمیته تجدیدنظر شد و بعدی هم اینکه مصوب شد برای «داربی» داور خارجی بیاوریم.
یعنی داور «داربی» سال 73 خیلی بد بود که به چنین نتیجه‌ای رسیدید؟
داوری آن روز نه، داوری بدی نبود ولی او هم تحت‌تاثیر تماشاگران قرار گرفته بود، مثل بقیه ما.
خب شما چرا تحت‌تاثیر تماشاگران بودید؟
این انتقاد همان موقع هم وارد بود. راستش این تماشاگران، دارایی ما هستند و اگر اینها نباشند حضور ما بی‌معناست. ببینید وقتی بازی پشت درهای بسته انجام می‌شود که مسابقه لذتی ندارد. ما برای حفظ تماشاگران به این موضوع تن دادیم که کمی از اختیارات مدیریتی‌مان را از دست بدهیم ولی تماشاگران را حفظ کنیم؛ اما این روزها ما به خاطر درآمد کوچک‌تر، دارایی بزرگ‌تر را از دست می‌دهیم. دارایی بزرگ‌تر همین تماشاگران هستند. این روزها تعداد تماشاگران را در ورزشگاه‌ها ببینید. «داربی» ما «داربی» تماشاگران است و اگر آنها نباشند که بازی لذتی ندارد.
خب می‌توانستید این تماشاگران را مدیریت کنید.
به هر حال تماشاگران در آن زمان وقتی عصبانی می‌شدند جو تخریبی به وجود می‌آمد و برای جلوگیری از آن جو، دیگر چاره‌ای نداشتیم که به برخی مسایل تن بدهیم. ما یکی، دو روز قبل از بازی دیگر بیچاره می‌شدیم (می‌خندد). اضطراب آنقدر بالا می‌رفت که به هر دری می‌زدیم تا بازی، مساوی تمام شود.
یعنی راحت به مسوولان دو تیم می‌گفتید مساوی کنند؟
نه اینکه اسم مساوی را به زبان بیاوریم ولی ته دلمان این بود که مساوی شود. واقعیت این است که جرات به زبان آوردن این کلمه (مساوی) را نداشتیم ولی از یکی، دو روز قبل از «داربی» کارمان درمی‌آمد؛ دو تیم را شام دعوت می‌کردیم، در اردوی آنها شرکت می‌کردیم و روز مسابقه هم به رختکن آنها می‌رفتیم.
خب در این جلسات چه چیزی به آنها می‌گفتید؟
می‌گفتیم نوکرتان هستیم؛ فقط آرام بازی کنید و هوای همدیگر را داشته باشید!
آرام بازی کنید معنی خاصی دارد؟
مردم ما باهوش هستند. من نمی‌گویم داربی‌ها هدایت‌شده بود ولی خدا می‌داند که می‌خواستیم مساوی شود. القا می‌کردیم که بازی مساوی شود: «آرامش داشته باشید» و «جوانمردانه بازی کنید» معنی‌اش برای من فائقی این بود که بازی مساوی تمام شود!
یعنی از «داربی» اینقدر واهمه داشتید؟
به یاد دارم 18تیر شده بود و 20تیر «داربی» داشتیم. بازی در جام‌حذفی بود و بالاخره باید برنده می‌داشت. نگرانی‌ها زیاد شده بود. من و مهندس صفایی هر دو در ورزشگاه بودیم که بازی در 90 دقیقه، مساوی تمام شد. آن روز به‌خصوص، یکشنبه بود و جلسه هیات‌دولت هم بود. آقای هاشمی‌طبا از آنجا به من زنگ می‌زد که فائقی این بازی را زودتر جمع کنید! من هم گفتم آقای هاشمی‌طبا، قربان شما بروم این دیگر دست من نیست و دو تا 15دقیقه را باید بازی کنند. به او گفتم باید قبل از این بازی با آنها تفاهم می‌کردیم که اگر بازی مساوی شد به پنالتی برود وگرنه الان من چاره‌ای ندارم. آقای هاشمی‌طبا می‌گفت در‌ هیات‌‌دولت همه نگرانند؛ آقای خاتمی نگران است! مراقب باشید کار دستمان ندهید. این بازی را یک‌جور جمع کنید! خوشبختانه دو تا 15دقیقه مساوی شد و کار به پنالتی کشید. تا آن زمان به نظر من بهترین روزمان بود چون همه‌چیز با مساوی پیش می‌رفت و اگر در جریان بازی گلی زده می‌شد، با توجه به جو، نگران بودیم. بازی که به پنالتی کشیده شد من پریدم و صفایی را بغل کردم. آن بیچاره هم هاج‌وواج مانده بود و من را نگاه می‌کرد!
قبول دارید در همان زمان هم مردم خسته می‌شدند؟ این رویه که می‌خواستید «داربی» مساوی شود تا کی ادامه داشت؟
تا همیشه! واقعا هر وقت «داربی» می‌شد ما عزا می‌گرفتیم!
پیش از «داربی» با چه افرادی صحبت می‌کردید؟ یعنی به بازیکنان و مربیان هم می‌گفتید؟
چند روز قبل از «داربی» به هتل محل اردوی دو تیم می‌رفتم. یکی، دو روز قبل هم که شام و ناهار مشترک می‌دادیم و از آقای هاشمی‌طبا خواهش می‌کردیم که بیاید و توصیه‌های مدیریتی‌ای که بیشتر مبنی بر حفظ آرامش در حین بازی بود، بکنند. قبل از اینکه بازی شروع شود به رختکن هم می‌رفتم و باز خواهش می‌کردم که آرام بازی کنید. وسط بازی هم باز به رختکن می‌رفتم.
یعنی بین دو نیمه؟
بله. اگر جوانمردانه بازی کرده بودند، تشکر می‌کردم و می‌گفتم ادامه بدهید!
بازیکنان به حرفتان گوش می‌کردند؟
الان که مرور می‌کنم می‌بینم بچه‌ها در آن زمان محبت کرده و آبروداری می‌کردند.
خب توقع دیگری داشتید؟
نه. نه با ما تند برخورد می‌کردند و نه خدای‌ناکرده پرخاشگری می‌کردند.
یعنی هیچ‌کس هیچ اعتراضی نداشت؟
یکی، دو بار پیش آمده بود که از نگاهشان می‌خواندم که فلانی بس است دیگر! دست بردارید! اما انصافا رعایت حال می‌کردند.
یعنی در رختکن هم نمی‌گفتید مساوی کنید؟
خدا شاهد است جرات گفتنش را نداشتم ولی منظور حرف‌هایم این بود! در واقع داشتیم القا می‌کردیم.
یعنی کد می‌دادید که اگر مساوی شود، خیلی خوب است.
بله. همین‌طور است. فقط کلمه مساوی را به کار نمی‌بردیم. به قول همان مثال معروف که می‌گوید «خودش را بیاور، اسمش را نیاور!» ما این‌طور برخورد می‌کردیم.
درباره داوران چطور؟ پیش آمده بود که آنها را هم توجیه کنید که «داربی» باید مساوی شود؟
نه. بحث اینکه بازی باید مساوی شود، وجود نداشت ولی آنها را توجیه می‌کردیم.
چطوری؟
شرایط را برای آنها توضیح می‌دادیم. از هواداران دوآتشه می‌گفتیم. می‌گفتیم اگر اشتباه کنید بازی به خشونت کشیده می‌شود. برای داوران، فیلم داربی‌های قبلی را پخش می‌کردیم و خشونت‌های رخ‌داده‌شده را می‌دیدند. توجیه در این سطح وجود داشت.
و برسیم به همان بازی معروف. داربی‌ چهل‌وهفتم که پرسپولیس 9 نفره شد و بعد از چند سال، استقلالی‌ها اعلام کردند به ما گفته بودند «داربی» مساوی شود. خود شما اشاره‌ای مختصر کرده بودید البته.
ببینید؛ آن بازی را دیگر نمی‌شد مساوی کرد. اتفاقات زیادی رخ داده بود و بحث مساوی‌شدن نبود. کار ما این بود که تنش را کاهش دهیم.
منظورتان تنش‌های کنار زمین بود؟
آن روز علی پروین به‌شدت عصبانی بود و می‌خواست تیم را بیرون بکشد. اگر این اتفاق می‌افتاد و بازی نیمه‌تمام می‌ماند، طبیعتا آشوب می‌شد و وضعیت خوبی نبود. من رفتم علی‌آقا را راضی کنم که این کار را نکند ولی آنقدر عصبانی بود که به من پرخاش کرد. دیدم نه، حرف‌زدن با علی‌آقا کار من نیست. به همین خاطر رفتم سراغ آقای پیروانی، کاپیتان تیم پرسپولیس. به او گفتم تو این‌بار به حرف علی آقا گوش نکن و اگر گفت تیم را بیرون بیاور، این کار را نکن!
ولی غائله بزرگ‌تر از این حرف‌ها بود.
بله. به همین خاطر رفتم رختکن و زنگ زدم به فتح‌الله‌زاده. گفتم به دادمان برسید که شرایط اصلا خوب نیست. به او گفتم سعی کن هر طور می‌توانی بچه‌های تیمت را آرام کنی.
ولی تنش اصلی را داور مسابقه به وجود آورد.
اتفاقا سراغ داور هم رفتم و با عصبانیت به او اعتراض کردم که آقا این چه طرز سوت‌زدن است! ما قبل از بازی شرایط را برای شما توضیح داده‌ایم و بعد دوتا دوتا اخراج می‌کنید!؟
پس صحبت استقلالی‌ها چی شد؟ آنها می‌گفتند سفارش گرفته‌اند تا بازی را مساوی کنند.
این حرف‌ها به خاطر صحبت‌هایی بود که من با فتح‌الله‌زاده کردم. به او گفتم بچه‌ها را آرام کن!
بچه‌ها را آرام کن، هم معنی ویژه‌ای داشت؟
خب معنی‌اش این می‌شد که گل نزنند دیگر! (می‌خندد)
ولی استقلالی‌ها مصمم بودند شکست سنگینشان در سال 52 را تلافی کنند.
نه. آن اتفاق که استقلال بخواهد شش گل را جبران کند، نمی‌افتاد! فکر کنیم استقلال آن روز این توانایی را داشت که شش گل بزند؟ نه این‌طور نبود. این یک واقعیت است. ولی هنوز خوشحالم که علی آقا تیم را بیرون نیاورد. اگر این اتفاق رخ می‌داد، من نمی‌توانستم ورزشگاه را جمع کنم و کل نگرانی‌ام این بود.
تصور اینکه با پروین عصبانی روبه‌رو شده‌اید هم ترسناک است!
واقعیت این بود که اگر علی آقا تصمیم جدی می‌گرفت تیم را بیرون بیاورد، حتما این کار را می‌کرد و در این مورد تردیدی نداشتم؛ ما هم نمی‌توانستیم جلو این اتفاق را بگیریم.
آقای فائقی این اتفاقات، انگ بی‌برنامگی را به سازمان وقت می‌زند که نمی‌توانست یک بازی بزرگ را مدیریت کند. یعنی نگران این نیستید که از شما به عنوان مدیری ضعیف یاد شود؟
ببینید؛ اتفاقات زیادی رخ داده بود که ما را وادار به انجام این کار می‌کرد.
می‌خواهید چند نمونه‌اش را بگویید؟
حتما درباره شرط‌بندی‌های کلان در فوتبال، به‌ویژه در «داربی» مطلع هستید. اتفاقاتی که حتی اوت‌رفتن و کرنرشدن توپ هم باعث جابه‌جایی پول‌های زیادی می‌شد. این شرط‌بندی‌ها بعضا رقمشان چنان بالا بود که امنیت بازی را به هم می‌ریخت.
منظورتان شرط‌بندی بین بازیکنان و اعضای تیم‌هاست؟
نه. شرط‌بندی کنار زمین رقم می‌خورد.
یعنی مجموعه تیم‌ها را دربر نمی‌گرفت؟ آدم‌هایی که اطراف تیم باشند؟
بالاخره... (مکث می‌کند) آن شرط‌بندی‌ها در اصل بازی تاثیر می‌گذاشت. داستان پول، داستان قوی‌ای است و حتما می‌بینید که همین الان چقدر مشکلات داریم. این مساله‌ای بود که با آن چالش داشتیم. در واقع سالم‌سازی حاشیه فوتبال، ما را وادار می‌کرد دخالت‌های اینچنینی در «داربی» داشته باشیم اما واقعیت این است که حالت محافظه‌کاری مدیریتی داشتیم، یعنی جسارت و جرات اینکه بنشینیم تا وقایع روند عادی‌اش را داشته باشد، نداشتیم.
شما اطلاعی از این شرط‌بندی‌ها داشتید؟
بالاخره اطلاعاتی به دست ما در این مورد رسیده بود و از طرفی می‌دانستیم لج و لجبازی بین دو مدیر فوتبالی وجود دارد و اینها می‌توانست جریان بازی را به هم بریزد. وقتی چنین اطلاعاتی دارید، چاره‌ای برایتان نمی‌ماند به غیر از اینکه عکس‌‌العمل نشان دهید.
رقم شرط‌بندی‌ها را می‌دانستید؟
خیلی بالا بود.
چقدر مثلا؟
در آن زمان، رقم بلیت‌فروشی و تبلیغ دور زمین ما می‌شد پنج‌میلیون‌تومان! بعد می‌دیدیم کوچک‌ترین رقم شرط‌بندی، اختلاف چندبرابری با کل درآمد ما دارد!
اطلاعات دیگری هم داشتید؟
بله. در مورد «داربی» نیست ولی درباره تیم‌ملی فوتبال است. روزی دو عزیز در دفتر من نشسته و مشغول صحبت‌کردن بودند و در لابه‌لای صحبتشان یکی به دیگری گفت دیدی فلانی از تیم‌ملی خط خورد؟ اول فکر کردم این موضوع شایعه است ولی ساعت دو خبر را دنبال می‌کردم و دیدم چه جالب! همان اتفاقی افتاد که حرفش را می‌زدند! بلند شدم به سرعت رفتم پیش خدابیامرز رنجبر که آن زمان سرپرست تیم‌ملی بود و گفتم الان در اتاق من چنین بحثی بود؛ واقعیت دارد؟ یعنی از بیرون، تیم‌ملی را هدایت می‌کنند؟ بنده‌خدا به من گفت بعید می‌دانم که من هم کل ماجرا را تعریف کردم.
آن دو نفری که می‌گویید، از بدنه ورزش بودند؟
بله. دو تا از مدیران ورزشی ما بودند. به هر حال کلی از این مسایل وجود داشت و فضا طوری بود که مجبور بودیم واکنش نشان دهیم.
ولی هنوز هم می‌گویم می‌شد اتفاقات را مدیریت کرد.
من حرفم را همان اول زدم. گفت «مارگزیده از ریسمان سیاه‌وسفید می‌ترسد!» همان «داربی» اول که آن‌همه اتفاق داشت، دیگر من را ترسانده بود و دایم داشتم به این موضوع فکر می‌کردم که چنین اتفاقی دیگر نیفتد.
حالا اگر برگردید به آن زمان، دوباره سفارش می‌کنید!
ببینید آن زمان سازوکار حرفه‌ای نبود و نمی‌شد حرفه‌ای عمل کرد ولی حالا سازوکار، حرفه‌ای است و نمی‌شود به غیر از مدیریت حرفه‌ای کار دیگری کرد. الان مسایلی به مراتب مهم‌تر از مسایل شرط‌بندی در فوتبال ما رخ می‌دهد که مدیریت آنها دردسرهای خاص خود را دارد. اگر الان سمتی داشته باشم به خودم اجازه دخالت نمی‌دهم، چون مناسبات حرفه‌ای شده است.
البته حالا دیگر سازمان هم وجود ندارد.
ببینید آن زمان با توجه به این مورد که سازمان، مالک دو تیم بود اجازه دخالت به خودم می‌دادم ولی حالا درست برعکس آن زمان فکر می‌کنم. می‌بینم مالک به‌هیچ‌عنوان نباید در مدیریت دخالت کند. مثال هم همین آبراموویچ که فقط در انتخاب دخالت می‌کند ولی در بازی و مسایل فنی دخالت نمی‌کند. بالاخره در این سال‌ها ما هم یاد گرفته‌ایم.
خب صحبت از «داربی» 47 شد ولی پرسپولیسی‌ها هم می‌گویند سفارش داشته‌اند مراعات استقلال را کنند.
درست است. همان بازی که اتفاقا همین آقای درخشان مربی بود، پرسپولیس سه گل زده بود و من از عابدینی خواستم که مراعات کنند.
پس همه داربی‌های زمان شما مساوی هم نشد؟
نه. برد و باخت هم داشتیم.
پس آن‌موقع نگران نبودید؟
نه دیگر. آن نتایج روند عادی بود.
مگر بقیه بازی‌ها هم همین روند را داشتند. چه تفاوتی بود مگر؟
من فقط به بازی‌هایی که احساس می‌کردم التهاب وجود دارد، ورود می‌کردم. بازی‌هایی بود که یقین داشتم ورزشگاه به هم می‌ریزد. به‌هرحال خودتان می‌دانید که در یک بازی وقتی دو بازیکن از یک تیم اخراج می‌شود، روند عادی نیست. با این حال من در همه داربی‌ها به رختکن رفتم و جلوتر از بازی هم همه را رفتم و دیدم.
خاطره‌ای از «داربی» هست که خیلی در ذهنتان مانده باشد؟
روزی من و آقای نبی با هم کنار زمین بودیم. من را سرزنش کرد که فائقی تو طرفدار آبی‌ها هستی و ‌داری به تیم ما فشار می‌آوری و من هم داشتم با ایشان بحث می‌کردم.
یعنی آقای نبی پرسپولیسی بودند؟
بله و همان‌طور که گفتم با هم جروبحث می‌کردیم که از آن طرف جواد آقای زرینچه هم از راه رسید! به من گفت فلانی حالا جلوی چشم ما با آقای نبی روی هم ریخته‌اید که سر استقلال را ببرید! نبی از یک طرف و زرینچه هم از طرف دیگر (می‌خندد). ما اینجا مثالی داریم که شما نمی‌توانید بنویسید! ولی مضمونش این می‌شود که توپ روی هر دروازه می‌رفت من باید به سرم می‌زدم و می‌گفتم ‌ای وای بدبخت شدم!
نمایشگاه مطبوعات تازه به صورت رسمی شروع شده بود که از مهندس فائقی به عنوان اولین میهمان روزنامه «شرق» دعوت کردیم تا به غرفه بیاید و او مثل همیشه خوش‌قول و سروقت از راه رسید. با همان زبان شیرینش بحث را شروع کرد و سر صحبت باز شد. وقتی متوجه شد که قرار است از او درباره معاون سازمان تربیت‌بدنی‌بودن سوال کنیم شستش خبردار شد! «می‌دانم «داربی» نزدیک است!» متوجه شده بود که قرار است درباره مباحث مبهمی حرف بزنیم که در زمان مدیریت او در «داربی» رخ داده بود.

جناب مهندس! برویم سراغ «داربی»‌ها؟
راستش خاطره خوبی از «داربی» ندارم!
چرا؟ شما که به عنوان مدیر سازمان، داربی‌های زیادی را تجربه کرده‌اید.
من تازه به عنوان معاون سازمان منصوب شده بودم و سال 73 اولین داربی‌ای بود که تجربه می‌کردم. از شانس بد من، آن بازی، جنجالی شد و نیمه‌کاره ماند. بدتر از همه اینکه ورزشگاه هم‌به‌هم ریخت و تماشاگران صندلی‌ها را وسط میدان ریختند!
و شما هم انتظارش را نداشتید...
واقعیت این است که قبل از آن «داربی» می‌شد حدس زد که بازی، پایان خوشی ندارد؛ پرسپولیسی‌ها به یکی از بازیکنان استقلال‌ گیر داده بودند که قرارداد او ثبت نشده است و نباید بازی کند. البته بحث مهم‌تری هم وجود داشت که مربوط به مدیریت تیم‌ها بود؛ آقای عابدینی قبل از اینکه مدیرعامل پرسپولیس شوند، رییس فدراسیون بودند و در زمان برگزاری آن بازی هم مصطفوی رییس فدراسیون فوتبال بود.
یعنی می‌گویید شروع «داربی» جنجالی از اینجا بود؟
استنباط من این بود که این دو نفر می‌خواستند هرطور شده از خجالت یکدیگر دربیایند! به هر حال از شانس بد، آن بازی هم نیمه‌کاره ماند و قرار شد بدون تماشاگر در بندرعباس برگزار شود. اتفاق جالب‌تر اینکه آقای مصطفوی همان‌روز همه را جمع کردند و بلافاصله در کمترین زمان ممکن، رای کمیته انضباطی هم صادر شد که در نوع خودش بی‌سابقه بود. آنجا بود که حدسم به یقین بیشتر نزدیک شد که تقابل مصطفوی و عابدینی تاثیر‌گذار بود. صادرکردن رای معمولا چند روز طول می‌کشید ولی در عین ناباوری روز شنبه محرومیت‌ها اعلام شده بود و هر دو تیم تارومار شده بودند! در آن زمان فدراسیون هر رایی که می‌داد، تمام شده بود. بالاخره من دیدم که تیم‌ها بازیکنان را نیاز دارند و همان زمان بود که کمیته انضباطی دیگری راه انداختیم که تجدیدنظری بر آرای صادرشده، شود که البته این روزها به اسم کمیته استیناف شناخته می‌شود. آن موقع قانون این بود که شکایت‌ها باید به سازمان برده می‌شد و خارج از فدراسیون بود. برای اینکه این کمیته رسمیت پیدا کند خیلی زود این شکایت‌ها را به شورایعالی ورزش بردیم و مصوبه گرفتیم.
حالا تاثیری هم داشت؟
در واقع اتفاقات آن «داربی» دو رویکرد داشت: یکی اینکه باعث تشکیل کمیته تجدیدنظر شد و بعدی هم اینکه مصوب شد برای «داربی» داور خارجی بیاوریم.
یعنی داور «داربی» سال 73 خیلی بد بود که به چنین نتیجه‌ای رسیدید؟
داوری آن روز نه، داوری بدی نبود ولی او هم تحت‌تاثیر تماشاگران قرار گرفته بود، مثل بقیه ما.
خب شما چرا تحت‌تاثیر تماشاگران بودید؟
این انتقاد همان موقع هم وارد بود. راستش این تماشاگران، دارایی ما هستند و اگر اینها نباشند حضور ما بی‌معناست. ببینید وقتی بازی پشت درهای بسته انجام می‌شود که مسابقه لذتی ندارد. ما برای حفظ تماشاگران به این موضوع تن دادیم که کمی از اختیارات مدیریتی‌مان را از دست بدهیم ولی تماشاگران را حفظ کنیم؛ اما این روزها ما به خاطر درآمد کوچک‌تر، دارایی بزرگ‌تر را از دست می‌دهیم. دارایی بزرگ‌تر همین تماشاگران هستند. این روزها تعداد تماشاگران را در ورزشگاه‌ها ببینید. «داربی» ما «داربی» تماشاگران است و اگر آنها نباشند که بازی لذتی ندارد.
خب می‌توانستید این تماشاگران را مدیریت کنید.
به هر حال تماشاگران در آن زمان وقتی عصبانی می‌شدند جو تخریبی به وجود می‌آمد و برای جلوگیری از آن جو، دیگر چاره‌ای نداشتیم که به برخی مسایل تن بدهیم. ما یکی، دو روز قبل از بازی دیگر بیچاره می‌شدیم (می‌خندد). اضطراب آنقدر بالا می‌رفت که به هر دری می‌زدیم تا بازی، مساوی تمام شود.
یعنی راحت به مسوولان دو تیم می‌گفتید مساوی کنند؟
نه اینکه اسم مساوی را به زبان بیاوریم ولی ته دلمان این بود که مساوی شود. واقعیت این است که جرات به زبان آوردن این کلمه (مساوی) را نداشتیم ولی از یکی، دو روز قبل از «داربی» کارمان درمی‌آمد؛ دو تیم را شام دعوت می‌کردیم، در اردوی آنها شرکت می‌کردیم و روز مسابقه هم به رختکن آنها می‌رفتیم.
خب در این جلسات چه چیزی به آنها می‌گفتید؟
می‌گفتیم نوکرتان هستیم؛ فقط آرام بازی کنید و هوای همدیگر را داشته باشید!
آرام بازی کنید معنی خاصی دارد؟
مردم ما باهوش هستند. من نمی‌گویم داربی‌ها هدایت‌شده بود ولی خدا می‌داند که می‌خواستیم مساوی شود. القا می‌کردیم که بازی مساوی شود: «آرامش داشته باشید» و «جوانمردانه بازی کنید» معنی‌اش برای من فائقی این بود که بازی مساوی تمام شود!
یعنی از «داربی» اینقدر واهمه داشتید؟
به یاد دارم 18تیر شده بود و 20تیر «داربی» داشتیم. بازی در جام‌حذفی بود و بالاخره باید برنده می‌داشت. نگرانی‌ها زیاد شده بود. من و مهندس صفایی هر دو در ورزشگاه بودیم که بازی در 90 دقیقه، مساوی تمام شد. آن روز به‌خصوص، یکشنبه بود و جلسه هیات‌دولت هم بود. آقای هاشمی‌طبا از آنجا به من زنگ می‌زد که فائقی این بازی را زودتر جمع کنید! من هم گفتم آقای هاشمی‌طبا، قربان شما بروم این دیگر دست من نیست و دو تا 15دقیقه را باید بازی کنند. به او گفتم باید قبل از این بازی با آنها تفاهم می‌کردیم که اگر بازی مساوی شد به پنالتی برود وگرنه الان من چاره‌ای ندارم. آقای هاشمی‌طبا می‌گفت در‌ هیات‌‌دولت همه نگرانند؛ آقای خاتمی نگران است! مراقب باشید کار دستمان ندهید. این بازی را یک‌جور جمع کنید! خوشبختانه دو تا 15دقیقه مساوی شد و کار به پنالتی کشید. تا آن زمان به نظر من بهترین روزمان بود چون همه‌چیز با مساوی پیش می‌رفت و اگر در جریان بازی گلی زده می‌شد، با توجه به جو، نگران بودیم. بازی که به پنالتی کشیده شد من پریدم و صفایی را بغل کردم. آن بیچاره هم هاج‌وواج مانده بود و من را نگاه می‌کرد!
قبول دارید در همان زمان هم مردم خسته می‌شدند؟ این رویه که می‌خواستید «داربی» مساوی شود تا کی ادامه داشت؟
تا همیشه! واقعا هر وقت «داربی» می‌شد ما عزا می‌گرفتیم!
پیش از «داربی» با چه افرادی صحبت می‌کردید؟ یعنی به بازیکنان و مربیان هم می‌گفتید؟
چند روز قبل از «داربی» به هتل محل اردوی دو تیم می‌رفتم. یکی، دو روز قبل هم که شام و ناهار مشترک می‌دادیم و از آقای هاشمی‌طبا خواهش می‌کردیم که بیاید و توصیه‌های مدیریتی‌ای که بیشتر مبنی بر حفظ آرامش در حین بازی بود، بکنند. قبل از اینکه بازی شروع شود به رختکن هم می‌رفتم و باز خواهش می‌کردم که آرام بازی کنید. وسط بازی هم باز به رختکن می‌رفتم.
یعنی بین دو نیمه؟
بله. اگر جوانمردانه بازی کرده بودند، تشکر می‌کردم و می‌گفتم ادامه بدهید!
بازیکنان به حرفتان گوش می‌کردند؟
الان که مرور می‌کنم می‌بینم بچه‌ها در آن زمان محبت کرده و آبروداری می‌کردند.
خب توقع دیگری داشتید؟
نه. نه با ما تند برخورد می‌کردند و نه خدای‌ناکرده پرخاشگری می‌کردند.
یعنی هیچ‌کس هیچ اعتراضی نداشت؟
یکی، دو بار پیش آمده بود که از نگاهشان می‌خواندم که فلانی بس است دیگر! دست بردارید! اما انصافا رعایت حال می‌کردند.
یعنی در رختکن هم نمی‌گفتید مساوی کنید؟
خدا شاهد است جرات گفتنش را نداشتم ولی منظور حرف‌هایم این بود! در واقع داشتیم القا می‌کردیم.
یعنی کد می‌دادید که اگر مساوی شود، خیلی خوب است.
بله. همین‌طور است. فقط کلمه مساوی را به کار نمی‌بردیم. به قول همان مثال معروف که می‌گوید «خودش را بیاور، اسمش را نیاور!» ما این‌طور برخورد می‌کردیم.
درباره داوران چطور؟ پیش آمده بود که آنها را هم توجیه کنید که «داربی» باید مساوی شود؟
نه. بحث اینکه بازی باید مساوی شود، وجود نداشت ولی آنها را توجیه می‌کردیم.
چطوری؟
شرایط را برای آنها توضیح می‌دادیم. از هواداران دوآتشه می‌گفتیم. می‌گفتیم اگر اشتباه کنید بازی به خشونت کشیده می‌شود. برای داوران، فیلم داربی‌های قبلی را پخش می‌کردیم و خشونت‌های رخ‌داده‌شده را می‌دیدند. توجیه در این سطح وجود داشت.
و برسیم به همان بازی معروف. داربی‌ چهل‌وهفتم که پرسپولیس 9 نفره شد و بعد از چند سال، استقلالی‌ها اعلام کردند به ما گفته بودند «داربی» مساوی شود. خود شما اشاره‌ای مختصر کرده بودید البته.
ببینید؛ آن بازی را دیگر نمی‌شد مساوی کرد. اتفاقات زیادی رخ داده بود و بحث مساوی‌شدن نبود. کار ما این بود که تنش را کاهش دهیم.
منظورتان تنش‌های کنار زمین بود؟
آن روز علی پروین به‌شدت عصبانی بود و می‌خواست تیم را بیرون بکشد. اگر این اتفاق می‌افتاد و بازی نیمه‌تمام می‌ماند، طبیعتا آشوب می‌شد و وضعیت خوبی نبود. من رفتم علی‌آقا را راضی کنم که این کار را نکند ولی آنقدر عصبانی بود که به من پرخاش کرد. دیدم نه، حرف‌زدن با علی‌آقا کار من نیست. به همین خاطر رفتم سراغ آقای پیروانی، کاپیتان تیم پرسپولیس. به او گفتم تو این‌بار به حرف علی آقا گوش نکن و اگر گفت تیم را بیرون بیاور، این کار را نکن!
ولی غائله بزرگ‌تر از این حرف‌ها بود.
بله. به همین خاطر رفتم رختکن و زنگ زدم به فتح‌الله‌زاده. گفتم به دادمان برسید که شرایط اصلا خوب نیست. به او گفتم سعی کن هر طور می‌توانی بچه‌های تیمت را آرام کنی.
ولی تنش اصلی را داور مسابقه به وجود آورد.
اتفاقا سراغ داور هم رفتم و با عصبانیت به او اعتراض کردم که آقا این چه طرز سوت‌زدن است! ما قبل از بازی شرایط را برای شما توضیح داده‌ایم و بعد دوتا دوتا اخراج می‌کنید!؟
پس صحبت استقلالی‌ها چی شد؟ آنها می‌گفتند سفارش گرفته‌اند تا بازی را مساوی کنند.
این حرف‌ها به خاطر صحبت‌هایی بود که من با فتح‌الله‌زاده کردم. به او گفتم بچه‌ها را آرام کن!
بچه‌ها را آرام کن، هم معنی ویژه‌ای داشت؟
خب معنی‌اش این می‌شد که گل نزنند دیگر! (می‌خندد)
ولی استقلالی‌ها مصمم بودند شکست سنگینشان در سال 52 را تلافی کنند.
نه. آن اتفاق که استقلال بخواهد شش گل را جبران کند، نمی‌افتاد! فکر کنیم استقلال آن روز این توانایی را داشت که شش گل بزند؟ نه این‌طور نبود. این یک واقعیت است. ولی هنوز خوشحالم که علی آقا تیم را بیرون نیاورد. اگر این اتفاق رخ می‌داد، من نمی‌توانستم ورزشگاه را جمع کنم و کل نگرانی‌ام این بود.
تصور اینکه با پروین عصبانی روبه‌رو شده‌اید هم ترسناک است!
واقعیت این بود که اگر علی آقا تصمیم جدی می‌گرفت تیم را بیرون بیاورد، حتما این کار را می‌کرد و در این مورد تردیدی نداشتم؛ ما هم نمی‌توانستیم جلو این اتفاق را بگیریم.
آقای فائقی این اتفاقات، انگ بی‌برنامگی را به سازمان وقت می‌زند که نمی‌توانست یک بازی بزرگ را مدیریت کند. یعنی نگران این نیستید که از شما به عنوان مدیری ضعیف یاد شود؟
ببینید؛ اتفاقات زیادی رخ داده بود که ما را وادار به انجام این کار می‌کرد.
می‌خواهید چند نمونه‌اش را بگویید؟
حتما درباره شرط‌بندی‌های کلان در فوتبال، به‌ویژه در «داربی» مطلع هستید. اتفاقاتی که حتی اوت‌رفتن و کرنرشدن توپ هم باعث جابه‌جایی پول‌های زیادی می‌شد. این شرط‌بندی‌ها بعضا رقمشان چنان بالا بود که امنیت بازی را به هم می‌ریخت.
منظورتان شرط‌بندی بین بازیکنان و اعضای تیم‌هاست؟
نه. شرط‌بندی کنار زمین رقم می‌خورد.
یعنی مجموعه تیم‌ها را دربر نمی‌گرفت؟ آدم‌هایی که اطراف تیم باشند؟
بالاخره... (مکث می‌کند) آن شرط‌بندی‌ها در اصل بازی تاثیر می‌گذاشت. داستان پول، داستان قوی‌ای است و حتما می‌بینید که همین الان چقدر مشکلات داریم. این مساله‌ای بود که با آن چالش داشتیم. در واقع سالم‌سازی حاشیه فوتبال، ما را وادار می‌کرد دخالت‌های اینچنینی در «داربی» داشته باشیم اما واقعیت این است که حالت محافظه‌کاری مدیریتی داشتیم، یعنی جسارت و جرات اینکه بنشینیم تا وقایع روند عادی‌اش را داشته باشد، نداشتیم.
شما اطلاعی از این شرط‌بندی‌ها داشتید؟
بالاخره اطلاعاتی به دست ما در این مورد رسیده بود و از طرفی می‌دانستیم لج و لجبازی بین دو مدیر فوتبالی وجود دارد و اینها می‌توانست جریان بازی را به هم بریزد. وقتی چنین اطلاعاتی دارید، چاره‌ای برایتان نمی‌ماند به غیر از اینکه عکس‌‌العمل نشان دهید.
رقم شرط‌بندی‌ها را می‌دانستید؟
خیلی بالا بود.
چقدر مثلا؟
در آن زمان، رقم بلیت‌فروشی و تبلیغ دور زمین ما می‌شد پنج‌میلیون‌تومان! بعد می‌دیدیم کوچک‌ترین رقم شرط‌بندی، اختلاف چندبرابری با کل درآمد ما دارد!
اطلاعات دیگری هم داشتید؟
بله. در مورد «داربی» نیست ولی درباره تیم‌ملی فوتبال است. روزی دو عزیز در دفتر من نشسته و مشغول صحبت‌کردن بودند و در لابه‌لای صحبتشان یکی به دیگری گفت دیدی فلانی از تیم‌ملی خط خورد؟ اول فکر کردم این موضوع شایعه است ولی ساعت دو خبر را دنبال می‌کردم و دیدم چه جالب! همان اتفاقی افتاد که حرفش را می‌زدند! بلند شدم به سرعت رفتم پیش خدابیامرز رنجبر که آن زمان سرپرست تیم‌ملی بود و گفتم الان در اتاق من چنین بحثی بود؛ واقعیت دارد؟ یعنی از بیرون، تیم‌ملی را هدایت می‌کنند؟ بنده‌خدا به من گفت بعید می‌دانم که من هم کل ماجرا را تعریف کردم.
آن دو نفری که می‌گویید، از بدنه ورزش بودند؟
بله. دو تا از مدیران ورزشی ما بودند. به هر حال کلی از این مسایل وجود داشت و فضا طوری بود که مجبور بودیم واکنش نشان دهیم.
ولی هنوز هم می‌گویم می‌شد اتفاقات را مدیریت کرد.
من حرفم را همان اول زدم. گفت «مارگزیده از ریسمان سیاه‌وسفید می‌ترسد!» همان «داربی» اول که آن‌همه اتفاق داشت، دیگر من را ترسانده بود و دایم داشتم به این موضوع فکر می‌کردم که چنین اتفاقی دیگر نیفتد.
حالا اگر برگردید به آن زمان، دوباره سفارش می‌کنید!
ببینید آن زمان سازوکار حرفه‌ای نبود و نمی‌شد حرفه‌ای عمل کرد ولی حالا سازوکار، حرفه‌ای است و نمی‌شود به غیر از مدیریت حرفه‌ای کار دیگری کرد. الان مسایلی به مراتب مهم‌تر از مسایل شرط‌بندی در فوتبال ما رخ می‌دهد که مدیریت آنها دردسرهای خاص خود را دارد. اگر الان سمتی داشته باشم به خودم اجازه دخالت نمی‌دهم، چون مناسبات حرفه‌ای شده است.
البته حالا دیگر سازمان هم وجود ندارد.
ببینید آن زمان با توجه به این مورد که سازمان، مالک دو تیم بود اجازه دخالت به خودم می‌دادم ولی حالا درست برعکس آن زمان فکر می‌کنم. می‌بینم مالک به‌هیچ‌عنوان نباید در مدیریت دخالت کند. مثال هم همین آبراموویچ که فقط در انتخاب دخالت می‌کند ولی در بازی و مسایل فنی دخالت نمی‌کند. بالاخره در این سال‌ها ما هم یاد گرفته‌ایم.
خب صحبت از «داربی» 47 شد ولی پرسپولیسی‌ها هم می‌گویند سفارش داشته‌اند مراعات استقلال را کنند.
درست است. همان بازی که اتفاقا همین آقای درخشان مربی بود، پرسپولیس سه گل زده بود و من از عابدینی خواستم که مراعات کنند.
پس همه داربی‌های زمان شما مساوی هم نشد؟
نه. برد و باخت هم داشتیم.
پس آن‌موقع نگران نبودید؟
نه دیگر. آن نتایج روند عادی بود.
مگر بقیه بازی‌ها هم همین روند را داشتند. چه تفاوتی بود مگر؟
من فقط به بازی‌هایی که احساس می‌کردم التهاب وجود دارد، ورود می‌کردم. بازی‌هایی بود که یقین داشتم ورزشگاه به هم می‌ریزد. به‌هرحال خودتان می‌دانید که در یک بازی وقتی دو بازیکن از یک تیم اخراج می‌شود، روند عادی نیست. با این حال من در همه داربی‌ها به رختکن رفتم و جلوتر از بازی هم همه را رفتم و دیدم.
خاطره‌ای از «داربی» هست که خیلی در ذهنتان مانده باشد؟
روزی من و آقای نبی با هم کنار زمین بودیم. من را سرزنش کرد که فائقی تو طرفدار آبی‌ها هستی و ‌داری به تیم ما فشار می‌آوری و من هم داشتم با ایشان بحث می‌کردم.
یعنی آقای نبی پرسپولیسی بودند؟
بله و همان‌طور که گفتم با هم جروبحث می‌کردیم که از آن طرف جواد آقای زرینچه هم از راه رسید! به من گفت فلانی حالا جلوی چشم ما با آقای نبی روی هم ریخته‌اید که سر استقلال را ببرید! نبی از یک طرف و زرینچه هم از طرف دیگر (می‌خندد). ما اینجا مثالی داریم که شما نمی‌توانید بنویسید! ولی مضمونش این می‌شود که توپ روی هر دروازه می‌رفت من باید به سرم می‌زدم و می‌گفتم ‌ای وای بدبخت شدم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.