|

نمونه‌ای از انتحال گسترده و تقلب دانشگاهی

ترجمه: فرشاد کوشا

مطلب زیر شواهدی ارایه می‌کند دال بر اینکه محمود خاتمی، استاد فلسفه دانشگاه‌تهران که در ایران بسیار مشهور و شناخته‌شده است، بخش‌هایی از رساله دکترای خود را که در سال1996 در دانشگاه دارام نوشته شد، از متن دیگری سرقت کرده است. در ضمن شواهدی به دست می‌دهد مبنی بر اینکه کتابی که درباره آثار خاتمی نوشته شده نیز سرقت ادبی است (و اشاره می‌کند که هویت نویسنده این کتاب نیز مشخص نیست). این کتاب را خانه نشر دکترمولر منتشر کرده؛ یک نشر دیجیتالی نه‌چندان معروف که کتاب‌هایی را در تیراژ اندک منتشر می‌کند و ناشر بسیاری از کتاب‌های خاتمی است. این مقاله را گروهی از محققان فلسفه نوشته‌اند که نام آنها نزد این سایت محفوظ است.
دکترمحمود خاتمی، دکترای دانشگاه دارام، استادتمام فلسفه قاره‌ای در دانشگاه‌تهران است. او کتاب‌های زیادی درباره فلسفه قاره‌ای نوشته؛ تنها در عرض یک‌سال، 2010، تعداد 10کتاب در خانه نشر دکترمولر منتشر کرده؛ یک ناشر کوچک دیجیتالی که به سفارش مشتری، کتاب چاپ می‌کند. در نتیجه به‌نظر می‌رسد ارزش علمی کتاب‌های این نشر تردیدپذیر باشد. با این‌حال، خاتمی با این کتاب‌ها توانسته اعتبار علمی مهمی در دانشگاه تهران کسب کند. ما از وبلاگ طرفداران دکترخاتمی (وبلاگی که هم‌اکنون از دسترس خارج شده) درمی‌یابیم سوفیا تیلور نیز کتابی درباره خاتمی نوشته. تیلور که طبق اطلاعات سایت آمازون فارغ‌التحصیل فلسفه از دانشگاه لینکلن است، کتابش را با عنوان «مقدمات فلسفه اُنتتیک سوبژکتیویته بشر نزد محمود خاتمی» با همان خانه نشر دکترمولر منتشر کرده است. در اینترنت، اطلاعاتی از سوفیا تیلور یافت نمی‌شود به‌جز اینکه او کتابی درباره خاتمی نوشته، از این‌رو مشخص نیست که آیا او یک شخص حقیقی است یا نه.
با این‌حال، کتاب تیلور مورد آشکاری از سرقت ادبی است. کتاب که وانمود می‌کند درباره خاتمی است، به نحو ناشیانه و مضحکی عینا رونوشت صفحاتی است از دوکتاب پاپ ژان‌ پل‌دوم با عنوان «شخص فاعل» و کتاب دفرن با عنوان «پدیدارشناسی تجربه زیباشناختی». در اینجا به ذکر دومثال بسنده می‌کنیم:
1- الف) کتاب ژان پل‌دوم: ولی درباره آگاهی به شیوه‌ای مشخص‌تر از منظر عینی هم می‌توان سخن گفت آن‌هم با عطف‌ به ساختار معناداری که در آگاهی به اگو (من) مربوط می‌شود، یعنی به وجه خاص وجودش و فرآیندهای آن‌که به‌واسطه پرتویی از روابط متقابل گسترش می‌یابد. آگاهی، این معنا، یا صریح‌تر، این مجموعه معانی مرهون معرفت نفس است.
1- ب) کتاب تیلور (ص 23): خاتمی درباره آگاهی به شیوه‌ای مشخص‌تر از منظر عینی هم سخن می‌گوید، آن‌هم با عطف‌نظر به ساخت معناداری که در آگاهی به خود (self) مربوط می‌شود، یعنی به وجه خاص وجودش و فرآیندهای آن‌که به‌واسطه پرتوی از روابط متقابل گسترش می‌یابد. آگاهی، این معنا، یا صریح‌تر، این مجموعه معانی را مرهون معرفت نفس است.
2- الف) کتاب دفرن (ص396): به دودلیل ادراک زیباشناختی نباید شواهد نوعی ضرورت خود‌بسنده را درون اثر هنری رد کند: 1) زیرا این ضرورت ضرورت اثر هنری است چنان‌که هست نه چنان‌که می‌تواند باشد و 2) زیرا این ضرورت درون اثر هنری وجود دارد و برای تبیین آن نیازی به سلسله‌ای از علل یا سلسله‌های گوناگونی از علل نیست.
2- ب) کتاب تیلور (ص143): به‌زعم خاتمی، به دودلیل نباید شواهد نوعی ضرورت خود‌بسنده درون جهان رد شود: 1) زیرا این ضرورت جهان است چنان‌که هست نه چنان‌که می‌تواند باشد و 2) زیرا این ضرورت درون جهان وجود دارد و برای تبیین آن نیازی به سلسله‌ای از علل یا سلسله‌های گوناگونی از علل نیست.
خاتمی در سال1996 از رساله دکترای خود با عنوان «آگاهی واحد: در جست‌وجوی راه‌حلی برای بحران وجود‌شناختی در نظریات مدرن از خود» در دپارتمان فلسفه دانشگاه دارام دفاع کرد. این رساله بعدها در قالب کتابی منتشر شد (یکی از معدود کتاب‌های خاتمی که با ناشری غیر از خانه نشر دکترمولر منتشر شده است). رساله او سرقت ادبی حیرت‌آوری است. صفحه‌های این رساله یکی پس از دیگری مستقیما از کتاب‌های زیر کپی شده‌اند: «اصول معرفت‌شناسی در فلسفه اسلامی»، «بُعد درونی»، «ناتورالیسم و سوبژکتیویسم»، «معضل جسم-ذهن: نظریات فلسفی» اثر آرمسترانگ و «طبیعت‌گرایی اسلامی و عرفان: مطالعه فلسفی رمان حی‌بن یقظان اثر ابن‌طفیل» (اثر سامی هاوی).
خصوصا قطعاتی که از کتاب سامی هاوی سرقت شده، جالب توجه است. کتاب هاوی درباره ابن‌طفیل است، حال آنکه خاتمی در رساله‌اش به ملاصدرا می‌پردازد. خاتمی با گذاشتن نام ملاصدرا به جای ابن‌طفیل صفحاتی از کتاب سامی را در رساله‌اش عینا آورده. در اینجا به چندمورد اشاره می‌کنیم:
3- الف) کتاب هاوی: بنا به تصویری که ابن‌طفیل از ذهن «خالی» و پذیرای حی‌بن یقظان ترسیم می‌کند ذهن او مقوم بالذات و مکمل بالذات است و به تمامی با اتکای به خویش می‌کوشد به نتایجی بعید دست یازد. عروج پیش‌رونده حی‌بن یقظان رنگ و بویی از ناگزیری و ضرورت دارد. ظاهرا او بدون استمداد از هیچ مقوله ازپیش‌تصورشده‌ای به شناخت علیت، خدا، سرمدیت جهان و حقایق عرفانی دست می‌یابد. چنین می‌نماید که هرذهنی می‌تواند به همان حقایقی نایل شود که حی‌بن یقظان نایل شد، مشروط بر آنکه مبدأ شناختش را داده‌های ساده تجربه گیرد و قوانین انسجام منطقی را دنبال کند. از این‌روست که حکم مشهور آلفرد نورث وایتهد دایر بر اینکه... . (ص 94)
3- ب) رساله دکترای خاتمی: برای مثال، بنا به تصویری که ملاصدرا از ذهن «خالی» و پذیرای ما ترسیم می‌کند ذهن مقوم بالذات و مکمل بالذات است و به تمامی با اتکای به خویش می‌کوشد به نتایجی بعید دست یازد. به اعتقاد ملاصدرا، عروج پیش‌رونده ما رنگ و بویی از ناگزیری و ضرورت دارد. ظاهرا ما بدون استمداد از هیچ مقوله ازپیش‌تصورشده‌ای به شناخت علیت، خدا، سرمدیت جهان و حقایق عرفانی دست می‌یابیم. چنین می‌نماید که هرذهنی می‌تواند به همان حقایق نایل شود، مشروط بر آنکه مبدأ شناختش را داده‌های ساده تجربه گیرد و قوانین انسجام منطقی را دنبال کند. از این‌روست که حکم مشهور آلفرد نورث وایتهد دایر بر اینکه... . (ص29)
4- الف) کتاب هاوی: به اعتقاد ابن‌طفیل، همچنان که در باب‌های دوم و سوم رساله حی‌بن یقظان می‌توان دید، نظریه‌ها در عین اینکه ممکن است امور واقع را تعبیر و تفسیر کنند، از واقعیات جهان پیرامون که ما در حیطه تجربه بی‌واسطه با آنها مواجه می‌شویم حقایقی را نیز انتزاع می‌کنند. نظریه‌های محض، بدون تجسم ملموس و بدون ملاحظه واقعیات از حیث رویه بالفعل‌شان، ذهن را از منزل و مأوای طبیعی‌اش، یعنی عالم تجربه، بیگانه می‌سازد. (ص 101)
4- ب) رساله دکترای خاتمی: به اعتقاد مکتب اشراق، همچنان که در ملاصدرا می‌توان دید، نظریه‌ها در عین اینکه ممکن است امور واقع را تعبیر و تفسیر کنند، از واقعیات جهان پیرامون که ما در حیطه تجربه بی‌واسطه با آنها مواجه می‌شویم حقایقی را نیز انتزاع می‌کنند. نظریه‌های محض، بدون تجسم ملموس و بدون ملاحظه واقعیات از حیث رویه بالفعل‌شان، ذهن را از منزل و مأوای طبیعی‌اش، یعنی عالم تجربه، بیگانه می‌سازد. (ص33)
ما نتوانستیم دریابیم در کمیته دفاع این رساله دکترا چه کسانی بوده‌اند. خاتمی در رساله‌اش از کریستوفر تی.لانگ در دپارتمان فلسفه تشکر می‌کند که ظاهرا استادراهنمای او بوده است. ولی هیچ اثری از شخصی به نام کریستوفر تی.لانگ در دانشگاه دارام به چشم نمی‌خورد. تنها چیزی که در اینترنت پیدا می‌شود، یک‌صفحه دانشگاهی است به همراه یک پروفایل که می‌گوید کریستوفر لانگ در شماره62 مجله «فلسفه و پژوهش پدیدارشناختی» مقاله‌ای منتشر کرده، حال آنکه کسی با این نام نه در شمار62 و نه در هیچ‌یک از شماره‌های دیگر این مجله مقاله‌ای ندارد.
باورنکردنی است که دانشگاه دارام به این رساله اجازه دفاع داده باشد. به اعتقاد ما، دانشگاه‌تهران، خانه نشر دکترمولر و دانشگاه دارام هرسه در قبال این قضیه مسوولند و باید پاسخگو باشند. شایان ذکر است که آنچه در اینجا آمد، قابل تعمیم به دیگر موسسات پژوهشی فلسفه در ایران نیست، زیرا در این کشور موسسات و فیلسوفان محترمی هستند که مشغول کار فلسفی حقیقی‌اند.
مطلب زیر شواهدی ارایه می‌کند دال بر اینکه محمود خاتمی، استاد فلسفه دانشگاه‌تهران که در ایران بسیار مشهور و شناخته‌شده است، بخش‌هایی از رساله دکترای خود را که در سال1996 در دانشگاه دارام نوشته شد، از متن دیگری سرقت کرده است. در ضمن شواهدی به دست می‌دهد مبنی بر اینکه کتابی که درباره آثار خاتمی نوشته شده نیز سرقت ادبی است (و اشاره می‌کند که هویت نویسنده این کتاب نیز مشخص نیست). این کتاب را خانه نشر دکترمولر منتشر کرده؛ یک نشر دیجیتالی نه‌چندان معروف که کتاب‌هایی را در تیراژ اندک منتشر می‌کند و ناشر بسیاری از کتاب‌های خاتمی است. این مقاله را گروهی از محققان فلسفه نوشته‌اند که نام آنها نزد این سایت محفوظ است.
دکترمحمود خاتمی، دکترای دانشگاه دارام، استادتمام فلسفه قاره‌ای در دانشگاه‌تهران است. او کتاب‌های زیادی درباره فلسفه قاره‌ای نوشته؛ تنها در عرض یک‌سال، 2010، تعداد 10کتاب در خانه نشر دکترمولر منتشر کرده؛ یک ناشر کوچک دیجیتالی که به سفارش مشتری، کتاب چاپ می‌کند. در نتیجه به‌نظر می‌رسد ارزش علمی کتاب‌های این نشر تردیدپذیر باشد. با این‌حال، خاتمی با این کتاب‌ها توانسته اعتبار علمی مهمی در دانشگاه تهران کسب کند. ما از وبلاگ طرفداران دکترخاتمی (وبلاگی که هم‌اکنون از دسترس خارج شده) درمی‌یابیم سوفیا تیلور نیز کتابی درباره خاتمی نوشته. تیلور که طبق اطلاعات سایت آمازون فارغ‌التحصیل فلسفه از دانشگاه لینکلن است، کتابش را با عنوان «مقدمات فلسفه اُنتتیک سوبژکتیویته بشر نزد محمود خاتمی» با همان خانه نشر دکترمولر منتشر کرده است. در اینترنت، اطلاعاتی از سوفیا تیلور یافت نمی‌شود به‌جز اینکه او کتابی درباره خاتمی نوشته، از این‌رو مشخص نیست که آیا او یک شخص حقیقی است یا نه.
با این‌حال، کتاب تیلور مورد آشکاری از سرقت ادبی است. کتاب که وانمود می‌کند درباره خاتمی است، به نحو ناشیانه و مضحکی عینا رونوشت صفحاتی است از دوکتاب پاپ ژان‌ پل‌دوم با عنوان «شخص فاعل» و کتاب دفرن با عنوان «پدیدارشناسی تجربه زیباشناختی». در اینجا به ذکر دومثال بسنده می‌کنیم:
1- الف) کتاب ژان پل‌دوم: ولی درباره آگاهی به شیوه‌ای مشخص‌تر از منظر عینی هم می‌توان سخن گفت آن‌هم با عطف‌ به ساختار معناداری که در آگاهی به اگو (من) مربوط می‌شود، یعنی به وجه خاص وجودش و فرآیندهای آن‌که به‌واسطه پرتویی از روابط متقابل گسترش می‌یابد. آگاهی، این معنا، یا صریح‌تر، این مجموعه معانی مرهون معرفت نفس است.
1- ب) کتاب تیلور (ص 23): خاتمی درباره آگاهی به شیوه‌ای مشخص‌تر از منظر عینی هم سخن می‌گوید، آن‌هم با عطف‌نظر به ساخت معناداری که در آگاهی به خود (self) مربوط می‌شود، یعنی به وجه خاص وجودش و فرآیندهای آن‌که به‌واسطه پرتوی از روابط متقابل گسترش می‌یابد. آگاهی، این معنا، یا صریح‌تر، این مجموعه معانی را مرهون معرفت نفس است.
2- الف) کتاب دفرن (ص396): به دودلیل ادراک زیباشناختی نباید شواهد نوعی ضرورت خود‌بسنده را درون اثر هنری رد کند: 1) زیرا این ضرورت ضرورت اثر هنری است چنان‌که هست نه چنان‌که می‌تواند باشد و 2) زیرا این ضرورت درون اثر هنری وجود دارد و برای تبیین آن نیازی به سلسله‌ای از علل یا سلسله‌های گوناگونی از علل نیست.
2- ب) کتاب تیلور (ص143): به‌زعم خاتمی، به دودلیل نباید شواهد نوعی ضرورت خود‌بسنده درون جهان رد شود: 1) زیرا این ضرورت جهان است چنان‌که هست نه چنان‌که می‌تواند باشد و 2) زیرا این ضرورت درون جهان وجود دارد و برای تبیین آن نیازی به سلسله‌ای از علل یا سلسله‌های گوناگونی از علل نیست.
خاتمی در سال1996 از رساله دکترای خود با عنوان «آگاهی واحد: در جست‌وجوی راه‌حلی برای بحران وجود‌شناختی در نظریات مدرن از خود» در دپارتمان فلسفه دانشگاه دارام دفاع کرد. این رساله بعدها در قالب کتابی منتشر شد (یکی از معدود کتاب‌های خاتمی که با ناشری غیر از خانه نشر دکترمولر منتشر شده است). رساله او سرقت ادبی حیرت‌آوری است. صفحه‌های این رساله یکی پس از دیگری مستقیما از کتاب‌های زیر کپی شده‌اند: «اصول معرفت‌شناسی در فلسفه اسلامی»، «بُعد درونی»، «ناتورالیسم و سوبژکتیویسم»، «معضل جسم-ذهن: نظریات فلسفی» اثر آرمسترانگ و «طبیعت‌گرایی اسلامی و عرفان: مطالعه فلسفی رمان حی‌بن یقظان اثر ابن‌طفیل» (اثر سامی هاوی).
خصوصا قطعاتی که از کتاب سامی هاوی سرقت شده، جالب توجه است. کتاب هاوی درباره ابن‌طفیل است، حال آنکه خاتمی در رساله‌اش به ملاصدرا می‌پردازد. خاتمی با گذاشتن نام ملاصدرا به جای ابن‌طفیل صفحاتی از کتاب سامی را در رساله‌اش عینا آورده. در اینجا به چندمورد اشاره می‌کنیم:
3- الف) کتاب هاوی: بنا به تصویری که ابن‌طفیل از ذهن «خالی» و پذیرای حی‌بن یقظان ترسیم می‌کند ذهن او مقوم بالذات و مکمل بالذات است و به تمامی با اتکای به خویش می‌کوشد به نتایجی بعید دست یازد. عروج پیش‌رونده حی‌بن یقظان رنگ و بویی از ناگزیری و ضرورت دارد. ظاهرا او بدون استمداد از هیچ مقوله ازپیش‌تصورشده‌ای به شناخت علیت، خدا، سرمدیت جهان و حقایق عرفانی دست می‌یابد. چنین می‌نماید که هرذهنی می‌تواند به همان حقایقی نایل شود که حی‌بن یقظان نایل شد، مشروط بر آنکه مبدأ شناختش را داده‌های ساده تجربه گیرد و قوانین انسجام منطقی را دنبال کند. از این‌روست که حکم مشهور آلفرد نورث وایتهد دایر بر اینکه... . (ص 94)
3- ب) رساله دکترای خاتمی: برای مثال، بنا به تصویری که ملاصدرا از ذهن «خالی» و پذیرای ما ترسیم می‌کند ذهن مقوم بالذات و مکمل بالذات است و به تمامی با اتکای به خویش می‌کوشد به نتایجی بعید دست یازد. به اعتقاد ملاصدرا، عروج پیش‌رونده ما رنگ و بویی از ناگزیری و ضرورت دارد. ظاهرا ما بدون استمداد از هیچ مقوله ازپیش‌تصورشده‌ای به شناخت علیت، خدا، سرمدیت جهان و حقایق عرفانی دست می‌یابیم. چنین می‌نماید که هرذهنی می‌تواند به همان حقایق نایل شود، مشروط بر آنکه مبدأ شناختش را داده‌های ساده تجربه گیرد و قوانین انسجام منطقی را دنبال کند. از این‌روست که حکم مشهور آلفرد نورث وایتهد دایر بر اینکه... . (ص29)
4- الف) کتاب هاوی: به اعتقاد ابن‌طفیل، همچنان که در باب‌های دوم و سوم رساله حی‌بن یقظان می‌توان دید، نظریه‌ها در عین اینکه ممکن است امور واقع را تعبیر و تفسیر کنند، از واقعیات جهان پیرامون که ما در حیطه تجربه بی‌واسطه با آنها مواجه می‌شویم حقایقی را نیز انتزاع می‌کنند. نظریه‌های محض، بدون تجسم ملموس و بدون ملاحظه واقعیات از حیث رویه بالفعل‌شان، ذهن را از منزل و مأوای طبیعی‌اش، یعنی عالم تجربه، بیگانه می‌سازد. (ص 101)
4- ب) رساله دکترای خاتمی: به اعتقاد مکتب اشراق، همچنان که در ملاصدرا می‌توان دید، نظریه‌ها در عین اینکه ممکن است امور واقع را تعبیر و تفسیر کنند، از واقعیات جهان پیرامون که ما در حیطه تجربه بی‌واسطه با آنها مواجه می‌شویم حقایقی را نیز انتزاع می‌کنند. نظریه‌های محض، بدون تجسم ملموس و بدون ملاحظه واقعیات از حیث رویه بالفعل‌شان، ذهن را از منزل و مأوای طبیعی‌اش، یعنی عالم تجربه، بیگانه می‌سازد. (ص33)
ما نتوانستیم دریابیم در کمیته دفاع این رساله دکترا چه کسانی بوده‌اند. خاتمی در رساله‌اش از کریستوفر تی.لانگ در دپارتمان فلسفه تشکر می‌کند که ظاهرا استادراهنمای او بوده است. ولی هیچ اثری از شخصی به نام کریستوفر تی.لانگ در دانشگاه دارام به چشم نمی‌خورد. تنها چیزی که در اینترنت پیدا می‌شود، یک‌صفحه دانشگاهی است به همراه یک پروفایل که می‌گوید کریستوفر لانگ در شماره62 مجله «فلسفه و پژوهش پدیدارشناختی» مقاله‌ای منتشر کرده، حال آنکه کسی با این نام نه در شمار62 و نه در هیچ‌یک از شماره‌های دیگر این مجله مقاله‌ای ندارد.
باورنکردنی است که دانشگاه دارام به این رساله اجازه دفاع داده باشد. به اعتقاد ما، دانشگاه‌تهران، خانه نشر دکترمولر و دانشگاه دارام هرسه در قبال این قضیه مسوولند و باید پاسخگو باشند. شایان ذکر است که آنچه در اینجا آمد، قابل تعمیم به دیگر موسسات پژوهشی فلسفه در ایران نیست، زیرا در این کشور موسسات و فیلسوفان محترمی هستند که مشغول کار فلسفی حقیقی‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.