|

خوش‌بین‌ها محتاط‌تر شدند

دود خاکستری بر فراز «وین»

زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی شرق به وین : کافی است از محل مذاکره دل بکنیم، چندقدم آن سوتر خیابانی است به پاییز نشسته که می‌توان به آرامی در آن قدم زد. فارغ از دغدغه نفسگیر توافق یا عدم توافق هسته‌ای. آن‌سوتر؛ پارکی هست که هر شب میهمانان شیک‌پوش، شنونده ارکسترهایش هستند. برخی عابران حتی می‌پرسند این همه دوربین منتظر شکار چه لحظه‌ای هستند؟ اما نمی‌توان از مقابل هتلی که این روزها مهم‌ترین مذاکرات یک‌دهه اخیر در آن انجام می‌شود، دل کند. حتی از خیمه سفید خبرنگاران با نور کمش و از اینترنتی که گاه قطع می‌شود و دیوارهای سفیدی که هیچ روزنی به بیرون ندارند، نمی‌توان دور شد. هربار ورودوخروج خبرنگاران مستلزم گذشتن از دستگاه «چک» و گذاشتن وسایل و پالتو و بارانی در دستگاه است. اما همه در رفت‌وآمدند و منتظر، منتظر یک نشانه، نشانه‌ای مبنی بر ‌یک حرکت، حال؛ دود سفید یا خاکستری. اما کمتر کسی است که منتظر خبر شکست باشد.
روز پنجم مذاکره است و انتظار خاصی از شنبه نیمه‌تعطیل نمی‌رود. همه به بی‌خبری مذاکره، خو کرده‌اند، به یکدیگر یک‌سال پیش و روزهای قبل از توافق ژنو و مذاکرات پیاپی را یادآوری می‌کنند و این جمله معروف که no news is good news.
برخی خبرها، توافق را نزدیک می‌کنند و برخی دیگر شکست را. پینگ‌پنگ ادامه دارد و توپ در دست
دو طرف می‌چرخد. آخرهای شب جمعه است که درز می‌کند یوسف بن‌علوی چند روزی است در «وین» است و در حال میانجیگری. ظهر جمعه است که می‌شنویم «جان کری» با چند شیخ‌نشین تلفنی صحبت کرده و عصر هم با نتانیاهو. لاوروف، گویی آخرین مسافر «وین» است و شاید آمدنش نشانه‌ای باشد از پایان ماراتن نفس‌گیر مذاکره. وزیر خارجه آلمان خود را از آفریقای جنوبی به «وین» رسانده و تنها وزیر خارجه فرانسه و انگلیس‌اند که به پایتخت‌ها برگشتند. اما هنوز باید منتظر ماند تا آخرین چانه‌زنی‌ها به بار بنشیند. در هر چانه‌زنی شاید صدسانتریفیوژ و درصدی از غنی‌سازی جابه‌جا شود؛ لغو یا تعلیق تحریمی باشد که باید تکلیفش همین روزها معلوم شود.
آلمانی خوش‌بین
صبح روز پنجم با دیدارهای معاونان آغاز شد، «برنز» و «شرمن» معاونان وزیر خارجه آمریکا و «هلگا اشمید»، معاون اشتون با عراقچی و روانچی معاونان ظریف دیدار کردند. دیدارهای کارشناسان هم در اتاقی دیگر از هتل بزرگ و قدیمی کوبورگ برگزار می‌شد. با رسیدن وزیر خارجه آلمان به وین، فضا تکان دوباره‌ای خورد. فرانک والتر اشتاین مایر، وزیر خارجه آلمان مقابل هتل به خبرنگاران گفت: «در تعیین‌کننده‌ترین لحظه 10سال اخیر هستیم و الان بهتر از هر زمان دیگری شانس توافق داریم.» او هم مثل دیگر همکاران اروپایی‌اش به کوتاه‌بودن زمان توافق اشاره کرد اما همانطور که از وجود اختلافات می‌گفت، موضع او نیز این بود «اگر ایران احساس کند که پیشرفت ملموسی وجود دارد باید حرکتی انجام دهد.» درست مانند فابیوس و فیلیپ هاموند، وزرای خارجه فرانسه و انگلیس که یک‌روز پیش مقابل همین دوربین‌ها ایستادند و از انعطاف ایران حرف زدند.
تمام توان مذاکراتی جهان این‌روزها در وین جمع شده ‌است. کارکشته‌ترین دیپلمات‌های ایران، مقابل کارکشته‌ترین دیپلمات‌های جهان نشسته‌اند و اگر این مذاکرات به نتیجه نرسد، باید در توان حل دیپلماتیک مسایل تردید کرد. نمایندگان پنج‌کشور عضو دایم شورای امنیت و آلمان به‌عنوان عضو غیردایم، برای حل‌وفصل مساله هسته‌ای ایران تنها دوروز پیش رو فرصت دارند. اگر توافقی به دست بیاید برای ایران یک پیروزی است که توانسته آنقدر مقاومت کند تا طرف غربی که ابتدای مذاکرات به دنبال برچیدن برنامه‌هسته‌ای ایران بود، برنامه غنی‌سازی ایران را به‌عنوان یک برنامه صنعتی پذیرفته است.
اما صحبت‌های وزیر خارجه آلمان، یک شباهت دیگر هم با حرف‌های همتای اروپایی خود داشت؛ او هم گفت برای دستیابی به توافق به وین آمده است. جواد ظریف هم در بدو ورود به وین، تاکید کرده که می‌توان به توافق رسید و ما آماده توافقیم.
یک شکار خوب
جواد ظریف و عباس عراقچی روی بالکن. کادر عکسی که دیروز خیلی‌ها را به خود مشغول کرد. آیا با هم مشورت می‌کنند؟ موضوع چیست؟ آیا موضع جدیدی باید اتخاذ شود یا اینکه تلاش برای متقاعدکردن طرف مقابل ادامه پیدا کند؟ یا پیغامی از تهران رسیده‌ است؟ همه اینها سوال باقی ماند، چون خبرنگارانی که تصویر ظریف و معاون پرکارش را شکار می‌کردند، تنها توانستند از او بپرسند: «اوضاع خوب می‌شود؟» و ظریف گفت: «انشاءالله خوب می‌شود.» شاید خنده‌دار باشد اما این گفت‌وگو تنها خبر از مذاکره‌کنندگان ایرانی بود که منتشر شد که نه دود سفید را معلوم می‌کرد نه دود سیاه. معلوم است که هنوز فضا خاکستری است.
خوش‌بینی محتاطانه کری
عصر شنبه، هوا هر یک‌ساعت که می‌گذشت، درجه‌ای سردتر می‌شد. همه آنها که پشت دوربین مستقر بودند، دستمال به دست‌اند و فین‌های بلندی می‌کنند؛ آن‌هم وقتی که برخلاف ایران این کار، رفتاری خلاف ادب به شمار نمی‌رود.
صدای آژیر پلیس حوالی ساعت پنج به وقت وین، خبر از آمدن جان کری، به محل مذاکره می‌داد اما او این‌بار هم از در پشتی وارد محل مذاکره شد و چهارمین دور مذاکره سه‌جانبه‌اش با ظریف، با یک‌ربع تاخیر برای ادای نماز هیات ایرانی آغاز شد. کری تنها در طی سه روزی که در وین حاضر شده، در جمع خبرنگارانی که او را همراهی می‌کنند، یک اظهارنظر کرده، «محتاطانه در حال پیشرفتیم اما اختلاف‌های بزرگی داریم. در تلاشیم تا به هم نزدیک شویم.»
سخنگوی کاخ سفید هم که «باراک اوباما» را در سفر به لاس‌وگاس همراهی می‌کرده گفته: «مذاکرات هسته‌ای همچنان شاهد اختلافات جدی است. طرفین در حال رقابت با زمان هستند تا بتوانند بر سر موعد به توافق جامع دست یابند.»
«فارین پالیسی» نیز خبری داده بود که وزیر امور خارجه آمریکا، از «جک سالیوان» مشاور اسبق کاخ سفید، دعوت کرده که به تیم مذاکره‌کننده آمریکا بپیوندد. آنها هدف این دعوت را برای جلب رضایت کنگره برای توافق احتمالی با ایران می‌دانند.
«کری»، روز شنبه چند تماس تلفنی دیپلماتیک هم داشت. او به‌صورت گروهی با وزرای امور خارجه بحرین، کویت، قطر و امارات، درباره مذاکرات هسته‌ای گفت‌وگو کرد. او قبل از آمدن به وین، در پاریس با سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان هم دیدار کرده‌ بود؛ همان‌طور که یک‌روز قبل از آن هم با یوسف‌بن‌علوی، وزیر خارجه عمان در لندن دیدار کرده ‌بود. ایرنا هم به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته که کری با چاوش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه و جان برد، وزیر خارجه کانادا هم تماس تلفنی جداگانه داشته و درباره مذاکرات وین گفت‌وگو کرده است. آخر این دفتر تلفن بنیامین نتانیاهو بود که باید در مورد آنچه در وین می‌گذرد، باخبر شود. شعاع منطقه‌ای مذاکرات هسته‌ای و توافق احتمالی کشورهای مختلفی را دربر می‌گیرد که جان کری در تلاش است آنها را از نگرانی‌های احتمالی برهاند.
«کری»، در بدو ورود اشتاین مایر به وین، با او دیدار کرد. قرار است امروز «سرگئی لاوروف» هم به مذاکره‌کنندگان بپیوندد. برخی معتقدند که آمدن «لاوروف» می‌تواند نشانه خوبی باشد. او در توافق «ژنو» هم آخرین وزیر خارجه‌ای بود که به مذاکرات پیوست.
خبرها البته همه آن چیزی نیست که به خبرنگاران منتقل می‌شود. برخی خبرها درگوشی و در جلسات غیررسمی گفته می‌شود و برخی دیگر تا مدت‌ها مخفی می‌ماند. نمونه‌اش در این روزها، آمدن و رفتن بی‌سروصدای یوسف‌بن‌علوی، وزیر خارجه عمان به محل مذاکرات بود. او تلاش دارد تا نقش میانجیگری پررنگی ایفا کند. بی‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه نوشت که وزیر خارجه عمان که برای مذاکرات ایران به وین سفر کرده بود، روز شنبه این شهر را ترک کرده است.
از آنچه روی میز مذاکره در حال جابه‌جایی است کسی مطلع نیست، شایعه تمدید هم در برخی رسانه‌ها می‌چرخد، اما احتمال تمدید مذاکره، هنوز چندان جدی انگاشته نمی‌شود.
زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی شرق به وین : کافی است از محل مذاکره دل بکنیم، چندقدم آن سوتر خیابانی است به پاییز نشسته که می‌توان به آرامی در آن قدم زد. فارغ از دغدغه نفسگیر توافق یا عدم توافق هسته‌ای. آن‌سوتر؛ پارکی هست که هر شب میهمانان شیک‌پوش، شنونده ارکسترهایش هستند. برخی عابران حتی می‌پرسند این همه دوربین منتظر شکار چه لحظه‌ای هستند؟ اما نمی‌توان از مقابل هتلی که این روزها مهم‌ترین مذاکرات یک‌دهه اخیر در آن انجام می‌شود، دل کند. حتی از خیمه سفید خبرنگاران با نور کمش و از اینترنتی که گاه قطع می‌شود و دیوارهای سفیدی که هیچ روزنی به بیرون ندارند، نمی‌توان دور شد. هربار ورودوخروج خبرنگاران مستلزم گذشتن از دستگاه «چک» و گذاشتن وسایل و پالتو و بارانی در دستگاه است. اما همه در رفت‌وآمدند و منتظر، منتظر یک نشانه، نشانه‌ای مبنی بر ‌یک حرکت، حال؛ دود سفید یا خاکستری. اما کمتر کسی است که منتظر خبر شکست باشد.
روز پنجم مذاکره است و انتظار خاصی از شنبه نیمه‌تعطیل نمی‌رود. همه به بی‌خبری مذاکره، خو کرده‌اند، به یکدیگر یک‌سال پیش و روزهای قبل از توافق ژنو و مذاکرات پیاپی را یادآوری می‌کنند و این جمله معروف که no news is good news.
برخی خبرها، توافق را نزدیک می‌کنند و برخی دیگر شکست را. پینگ‌پنگ ادامه دارد و توپ در دست
دو طرف می‌چرخد. آخرهای شب جمعه است که درز می‌کند یوسف بن‌علوی چند روزی است در «وین» است و در حال میانجیگری. ظهر جمعه است که می‌شنویم «جان کری» با چند شیخ‌نشین تلفنی صحبت کرده و عصر هم با نتانیاهو. لاوروف، گویی آخرین مسافر «وین» است و شاید آمدنش نشانه‌ای باشد از پایان ماراتن نفس‌گیر مذاکره. وزیر خارجه آلمان خود را از آفریقای جنوبی به «وین» رسانده و تنها وزیر خارجه فرانسه و انگلیس‌اند که به پایتخت‌ها برگشتند. اما هنوز باید منتظر ماند تا آخرین چانه‌زنی‌ها به بار بنشیند. در هر چانه‌زنی شاید صدسانتریفیوژ و درصدی از غنی‌سازی جابه‌جا شود؛ لغو یا تعلیق تحریمی باشد که باید تکلیفش همین روزها معلوم شود.
آلمانی خوش‌بین
صبح روز پنجم با دیدارهای معاونان آغاز شد، «برنز» و «شرمن» معاونان وزیر خارجه آمریکا و «هلگا اشمید»، معاون اشتون با عراقچی و روانچی معاونان ظریف دیدار کردند. دیدارهای کارشناسان هم در اتاقی دیگر از هتل بزرگ و قدیمی کوبورگ برگزار می‌شد. با رسیدن وزیر خارجه آلمان به وین، فضا تکان دوباره‌ای خورد. فرانک والتر اشتاین مایر، وزیر خارجه آلمان مقابل هتل به خبرنگاران گفت: «در تعیین‌کننده‌ترین لحظه 10سال اخیر هستیم و الان بهتر از هر زمان دیگری شانس توافق داریم.» او هم مثل دیگر همکاران اروپایی‌اش به کوتاه‌بودن زمان توافق اشاره کرد اما همانطور که از وجود اختلافات می‌گفت، موضع او نیز این بود «اگر ایران احساس کند که پیشرفت ملموسی وجود دارد باید حرکتی انجام دهد.» درست مانند فابیوس و فیلیپ هاموند، وزرای خارجه فرانسه و انگلیس که یک‌روز پیش مقابل همین دوربین‌ها ایستادند و از انعطاف ایران حرف زدند.
تمام توان مذاکراتی جهان این‌روزها در وین جمع شده ‌است. کارکشته‌ترین دیپلمات‌های ایران، مقابل کارکشته‌ترین دیپلمات‌های جهان نشسته‌اند و اگر این مذاکرات به نتیجه نرسد، باید در توان حل دیپلماتیک مسایل تردید کرد. نمایندگان پنج‌کشور عضو دایم شورای امنیت و آلمان به‌عنوان عضو غیردایم، برای حل‌وفصل مساله هسته‌ای ایران تنها دوروز پیش رو فرصت دارند. اگر توافقی به دست بیاید برای ایران یک پیروزی است که توانسته آنقدر مقاومت کند تا طرف غربی که ابتدای مذاکرات به دنبال برچیدن برنامه‌هسته‌ای ایران بود، برنامه غنی‌سازی ایران را به‌عنوان یک برنامه صنعتی پذیرفته است.
اما صحبت‌های وزیر خارجه آلمان، یک شباهت دیگر هم با حرف‌های همتای اروپایی خود داشت؛ او هم گفت برای دستیابی به توافق به وین آمده است. جواد ظریف هم در بدو ورود به وین، تاکید کرده که می‌توان به توافق رسید و ما آماده توافقیم.
یک شکار خوب
جواد ظریف و عباس عراقچی روی بالکن. کادر عکسی که دیروز خیلی‌ها را به خود مشغول کرد. آیا با هم مشورت می‌کنند؟ موضوع چیست؟ آیا موضع جدیدی باید اتخاذ شود یا اینکه تلاش برای متقاعدکردن طرف مقابل ادامه پیدا کند؟ یا پیغامی از تهران رسیده‌ است؟ همه اینها سوال باقی ماند، چون خبرنگارانی که تصویر ظریف و معاون پرکارش را شکار می‌کردند، تنها توانستند از او بپرسند: «اوضاع خوب می‌شود؟» و ظریف گفت: «انشاءالله خوب می‌شود.» شاید خنده‌دار باشد اما این گفت‌وگو تنها خبر از مذاکره‌کنندگان ایرانی بود که منتشر شد که نه دود سفید را معلوم می‌کرد نه دود سیاه. معلوم است که هنوز فضا خاکستری است.
خوش‌بینی محتاطانه کری
عصر شنبه، هوا هر یک‌ساعت که می‌گذشت، درجه‌ای سردتر می‌شد. همه آنها که پشت دوربین مستقر بودند، دستمال به دست‌اند و فین‌های بلندی می‌کنند؛ آن‌هم وقتی که برخلاف ایران این کار، رفتاری خلاف ادب به شمار نمی‌رود.
صدای آژیر پلیس حوالی ساعت پنج به وقت وین، خبر از آمدن جان کری، به محل مذاکره می‌داد اما او این‌بار هم از در پشتی وارد محل مذاکره شد و چهارمین دور مذاکره سه‌جانبه‌اش با ظریف، با یک‌ربع تاخیر برای ادای نماز هیات ایرانی آغاز شد. کری تنها در طی سه روزی که در وین حاضر شده، در جمع خبرنگارانی که او را همراهی می‌کنند، یک اظهارنظر کرده، «محتاطانه در حال پیشرفتیم اما اختلاف‌های بزرگی داریم. در تلاشیم تا به هم نزدیک شویم.»
سخنگوی کاخ سفید هم که «باراک اوباما» را در سفر به لاس‌وگاس همراهی می‌کرده گفته: «مذاکرات هسته‌ای همچنان شاهد اختلافات جدی است. طرفین در حال رقابت با زمان هستند تا بتوانند بر سر موعد به توافق جامع دست یابند.»
«فارین پالیسی» نیز خبری داده بود که وزیر امور خارجه آمریکا، از «جک سالیوان» مشاور اسبق کاخ سفید، دعوت کرده که به تیم مذاکره‌کننده آمریکا بپیوندد. آنها هدف این دعوت را برای جلب رضایت کنگره برای توافق احتمالی با ایران می‌دانند.
«کری»، روز شنبه چند تماس تلفنی دیپلماتیک هم داشت. او به‌صورت گروهی با وزرای امور خارجه بحرین، کویت، قطر و امارات، درباره مذاکرات هسته‌ای گفت‌وگو کرد. او قبل از آمدن به وین، در پاریس با سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان هم دیدار کرده‌ بود؛ همان‌طور که یک‌روز قبل از آن هم با یوسف‌بن‌علوی، وزیر خارجه عمان در لندن دیدار کرده ‌بود. ایرنا هم به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته که کری با چاوش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه و جان برد، وزیر خارجه کانادا هم تماس تلفنی جداگانه داشته و درباره مذاکرات وین گفت‌وگو کرده است. آخر این دفتر تلفن بنیامین نتانیاهو بود که باید در مورد آنچه در وین می‌گذرد، باخبر شود. شعاع منطقه‌ای مذاکرات هسته‌ای و توافق احتمالی کشورهای مختلفی را دربر می‌گیرد که جان کری در تلاش است آنها را از نگرانی‌های احتمالی برهاند.
«کری»، در بدو ورود اشتاین مایر به وین، با او دیدار کرد. قرار است امروز «سرگئی لاوروف» هم به مذاکره‌کنندگان بپیوندد. برخی معتقدند که آمدن «لاوروف» می‌تواند نشانه خوبی باشد. او در توافق «ژنو» هم آخرین وزیر خارجه‌ای بود که به مذاکرات پیوست.
خبرها البته همه آن چیزی نیست که به خبرنگاران منتقل می‌شود. برخی خبرها درگوشی و در جلسات غیررسمی گفته می‌شود و برخی دیگر تا مدت‌ها مخفی می‌ماند. نمونه‌اش در این روزها، آمدن و رفتن بی‌سروصدای یوسف‌بن‌علوی، وزیر خارجه عمان به محل مذاکرات بود. او تلاش دارد تا نقش میانجیگری پررنگی ایفا کند. بی‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه نوشت که وزیر خارجه عمان که برای مذاکرات ایران به وین سفر کرده بود، روز شنبه این شهر را ترک کرده است.
از آنچه روی میز مذاکره در حال جابه‌جایی است کسی مطلع نیست، شایعه تمدید هم در برخی رسانه‌ها می‌چرخد، اما احتمال تمدید مذاکره، هنوز چندان جدی انگاشته نمی‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.