|

از رنجی که می‌بریم

افسردگی از نمایی نزدیک

بسیاری از ما دیدگاهی کلی نسبت به افسردگی داریم. شاید اولین و پررنگ‌ترین تصویر ذهنی اکثر افراد از آن «اندوه و غم» باشد، ولی نکته اینجاست که صرفا دچار غم و اندوه‌شدن به معنای افسرده‌شدن و افسردگی نیست. اگرچه افسردگی حتما اندوه را هم با خود به همراه‌ دارد، ولی نه به‌تنهایی. همه ما در طول زندگی ممکن است بارها و به دلایل مختلفی دچار غم و ناراحتی شویم. این کاملا طبیعی است و بسیاری از ما هم می‌توانیم در نهایت بدون دریافت کمک در مدتی کوتاه (کمتر یا بیشتر) بر آن غلبه ‌کنیم. اما در افسردگی ماجرا بسیار پیچیده‌تر است چرا که در آن فرد با مشکلی طولانی‌مدت و سخت مواجه است و در نتیجه آن، مواجهه درست با بسیاری از امور مختلف و معمول و حتی چه‌بسا پیش‌پاافتاده زندگی روزمره برایش دشوار یا غیرممکن می‌شود. در واقع از جنبه تخصصی وقتی صحبت از افسردگی به‌عنوان اختلالی روانی به میان می‌آید منظور از آن عمدتا می‌تواند یکی از این دو‌مورد باشد: اختلال افسردگی یا اختلال دوقطبی. اینها در واقع دو اختلال متفاوتند که باوجود برخی شباهت‌ها و اینکه افسردگی را در هر دو آنها می‌توان دید، علایم، تشخیص و درمانشان متفاوت است. منظور از اختلال دوقطبی (چیزی که آن را اختلال افسردگی-شیدایی یا مانیک‌دپرسیو هم می‌نامند) نوعی تغییر شدید خلق و حالات‌ روحی است که در‌آن‌حال، فرد بین دو‌وضعیت افسردگی و شیدایی (سرخوشی و هیجان زیاد) در نوسان است. این نوسانات می‌تواند هفته‌ها یا ماه‌ها به‌طول بینجامد و تمام جنبه‌های زندگی فرد را تحت‌تاثیر قرار ‌دهد و مختل کند. در وضعیت دوره‌های افسردگی (به مانند آنچه در اختلال افسردگی هم می‌بینیم) فرد دچار غم‌واندوه است، زود‌رنج و تحریک‌پذیر می‌شود، خوابش به‌هم می‌خورد، اشتهایش تغییر‌ می‌کند، فعالیت‌های مورد علاقه‌اش را دیگر انجام نمی‌دهد یا مثل سابق سراغشان نمی‌رود و نسبت به آنچه که قبلا لذت می‌برد اشتیاق کمتری نشان می‌دهد، ممکن است بدون هیچ دلیل خاصی گریه کند یا چنین احساسی داشته باشد بی‌آنکه بتواند اشکی بریزد، انرژی و رغبتش برای زندگی کم می‌شود، تقریبا نسبت به همه‌چیز دیدگاه و نظری منفی پیدا می‌کند، تمرکزکردن برایش سخت می‌شود، توان تصمیم‌گیری‌اش در بسیاری موارد حتی چه‌بسا در موارد ساده به‌شدت تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد و از دست می‌دهد، به نظرش فردی ناشایست و بی‌لیاقت یا حتی شکست‌خورده است و آینده را تیره‌وتار و ناامیدانه می‌بینید و در نهایت در صورت شدت‌یافتن این وضعیت حس می‌کند زنده‌بودن و زندگی‌اش دیگر چندان ارزشی ندارد و در نتیجه در برخی موارد تنها راه چاره را در خودکشی و مرگ می‌بیند. اما در فاز شیدایی و سرخوشی شرایط درست بر‌عکس این حالت است: فرد دچار نوعی شادی، هیجان و انرژی بیش از اندازه و غیرعادی است به‌طوری ‌که حتی اطرافیانش هم این را به‌خوبی حس می‌کنند، ممکن است با کوچک‌ترین مساله‌ای که برخلاف میلش باشد عصبی شده و پرخاشگری نشان‌ دهد، اشتهایش زیاد می‌شود، تمایل و توانایی خوابیدن در آنها کم می‌شود، روابط جنسی آنها ممکن است روندی افراطی پیدا کند، فعالیتشان بیشتر از حد معمول می‌شود، دایم از یک‌ ایده به فکر و ایده‌ای دیگر می‌پرند، تصمیماتشان عجولانه و گاهی اسفبار است، نیز خیلی از آنها ممکن است دچار افکار کاذب خودبزرگ‌‌بینی و خودبرتربینی بشوند و عملا نسبت به هیچ‌کدام از این موارد هم اطلاع و آگاهی لازم را نداشته باشند. در نتیجه، خودشان اغلب متوجه نیازشان به دریافت کمک‌ها و درمان‌های ضروری نمی‌شوند. این اختلال شایعی است و به‌طور متوسط حدود یک‌درصد از افراد جامعه (به‌طور دقیق‌تر از 0/3 تا 1/5درصد در دنیا) به‌آن دچار می‌شوند و ممکن است از سنین نوجوانی در فرد بروز کند و برخی عوامل محیطی نظیر استرس‌ها و مصرف مواد‌مخدر و الکل و... نیز می‌تواند آن را تشدید کند. با دریافت درمان‌های لازم می‌توان اختلال دوقطبی و همین‌طور افسردگی را کنترل کرده و در جهت بهبودی و رفع آنها قدم برداشت. در صورتی‌که تمایل یا نیاز دارید در این مورد بیشتر بدانید، وب‌سایت کالج سلطنتی روانپزشکان انگلستان (www.rcpsych.ac.uk) اطلاعات بسیار مفیدی را به زبان فارسی تهیه کرده و می‌توانید با مراجعه به آن راجع به اختلال افسردگی و اختلال دوقطبی بخوانید. نکته اساسی آگاه‌بودن از این شرایط و کمک به فردی‌است که دچار این وضعیت بوده (خصوصا در مواردی مثل اختلال دوقطبی که شخص اغلب از آن بی‌خبر است) و نیز داشتن نگاهی درست به آن؛ اینکه آن را مایه شرمساری خود یا فرد دیگری ندانیم و به‌عنوان یک‌اختلال و بیماری قابل‌‌درمان به‌آن بنگریم.
بسیاری از ما دیدگاهی کلی نسبت به افسردگی داریم. شاید اولین و پررنگ‌ترین تصویر ذهنی اکثر افراد از آن «اندوه و غم» باشد، ولی نکته اینجاست که صرفا دچار غم و اندوه‌شدن به معنای افسرده‌شدن و افسردگی نیست. اگرچه افسردگی حتما اندوه را هم با خود به همراه‌ دارد، ولی نه به‌تنهایی. همه ما در طول زندگی ممکن است بارها و به دلایل مختلفی دچار غم و ناراحتی شویم. این کاملا طبیعی است و بسیاری از ما هم می‌توانیم در نهایت بدون دریافت کمک در مدتی کوتاه (کمتر یا بیشتر) بر آن غلبه ‌کنیم. اما در افسردگی ماجرا بسیار پیچیده‌تر است چرا که در آن فرد با مشکلی طولانی‌مدت و سخت مواجه است و در نتیجه آن، مواجهه درست با بسیاری از امور مختلف و معمول و حتی چه‌بسا پیش‌پاافتاده زندگی روزمره برایش دشوار یا غیرممکن می‌شود. در واقع از جنبه تخصصی وقتی صحبت از افسردگی به‌عنوان اختلالی روانی به میان می‌آید منظور از آن عمدتا می‌تواند یکی از این دو‌مورد باشد: اختلال افسردگی یا اختلال دوقطبی. اینها در واقع دو اختلال متفاوتند که باوجود برخی شباهت‌ها و اینکه افسردگی را در هر دو آنها می‌توان دید، علایم، تشخیص و درمانشان متفاوت است. منظور از اختلال دوقطبی (چیزی که آن را اختلال افسردگی-شیدایی یا مانیک‌دپرسیو هم می‌نامند) نوعی تغییر شدید خلق و حالات‌ روحی است که در‌آن‌حال، فرد بین دو‌وضعیت افسردگی و شیدایی (سرخوشی و هیجان زیاد) در نوسان است. این نوسانات می‌تواند هفته‌ها یا ماه‌ها به‌طول بینجامد و تمام جنبه‌های زندگی فرد را تحت‌تاثیر قرار ‌دهد و مختل کند. در وضعیت دوره‌های افسردگی (به مانند آنچه در اختلال افسردگی هم می‌بینیم) فرد دچار غم‌واندوه است، زود‌رنج و تحریک‌پذیر می‌شود، خوابش به‌هم می‌خورد، اشتهایش تغییر‌ می‌کند، فعالیت‌های مورد علاقه‌اش را دیگر انجام نمی‌دهد یا مثل سابق سراغشان نمی‌رود و نسبت به آنچه که قبلا لذت می‌برد اشتیاق کمتری نشان می‌دهد، ممکن است بدون هیچ دلیل خاصی گریه کند یا چنین احساسی داشته باشد بی‌آنکه بتواند اشکی بریزد، انرژی و رغبتش برای زندگی کم می‌شود، تقریبا نسبت به همه‌چیز دیدگاه و نظری منفی پیدا می‌کند، تمرکزکردن برایش سخت می‌شود، توان تصمیم‌گیری‌اش در بسیاری موارد حتی چه‌بسا در موارد ساده به‌شدت تحت‌تاثیر قرار می‌گیرد و از دست می‌دهد، به نظرش فردی ناشایست و بی‌لیاقت یا حتی شکست‌خورده است و آینده را تیره‌وتار و ناامیدانه می‌بینید و در نهایت در صورت شدت‌یافتن این وضعیت حس می‌کند زنده‌بودن و زندگی‌اش دیگر چندان ارزشی ندارد و در نتیجه در برخی موارد تنها راه چاره را در خودکشی و مرگ می‌بیند. اما در فاز شیدایی و سرخوشی شرایط درست بر‌عکس این حالت است: فرد دچار نوعی شادی، هیجان و انرژی بیش از اندازه و غیرعادی است به‌طوری ‌که حتی اطرافیانش هم این را به‌خوبی حس می‌کنند، ممکن است با کوچک‌ترین مساله‌ای که برخلاف میلش باشد عصبی شده و پرخاشگری نشان‌ دهد، اشتهایش زیاد می‌شود، تمایل و توانایی خوابیدن در آنها کم می‌شود، روابط جنسی آنها ممکن است روندی افراطی پیدا کند، فعالیتشان بیشتر از حد معمول می‌شود، دایم از یک‌ ایده به فکر و ایده‌ای دیگر می‌پرند، تصمیماتشان عجولانه و گاهی اسفبار است، نیز خیلی از آنها ممکن است دچار افکار کاذب خودبزرگ‌‌بینی و خودبرتربینی بشوند و عملا نسبت به هیچ‌کدام از این موارد هم اطلاع و آگاهی لازم را نداشته باشند. در نتیجه، خودشان اغلب متوجه نیازشان به دریافت کمک‌ها و درمان‌های ضروری نمی‌شوند. این اختلال شایعی است و به‌طور متوسط حدود یک‌درصد از افراد جامعه (به‌طور دقیق‌تر از 0/3 تا 1/5درصد در دنیا) به‌آن دچار می‌شوند و ممکن است از سنین نوجوانی در فرد بروز کند و برخی عوامل محیطی نظیر استرس‌ها و مصرف مواد‌مخدر و الکل و... نیز می‌تواند آن را تشدید کند. با دریافت درمان‌های لازم می‌توان اختلال دوقطبی و همین‌طور افسردگی را کنترل کرده و در جهت بهبودی و رفع آنها قدم برداشت. در صورتی‌که تمایل یا نیاز دارید در این مورد بیشتر بدانید، وب‌سایت کالج سلطنتی روانپزشکان انگلستان (www.rcpsych.ac.uk) اطلاعات بسیار مفیدی را به زبان فارسی تهیه کرده و می‌توانید با مراجعه به آن راجع به اختلال افسردگی و اختلال دوقطبی بخوانید. نکته اساسی آگاه‌بودن از این شرایط و کمک به فردی‌است که دچار این وضعیت بوده (خصوصا در مواردی مثل اختلال دوقطبی که شخص اغلب از آن بی‌خبر است) و نیز داشتن نگاهی درست به آن؛ اینکه آن را مایه شرمساری خود یا فرد دیگری ندانیم و به‌عنوان یک‌اختلال و بیماری قابل‌‌درمان به‌آن بنگریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.