|

پرشورترین روز کتاب فروشی‌ها در پاسخ به یک فراخوان

وقتی که مردم برای کتاب صف بستند

گیسو فغفوری

اول هفته پیش که فراخوان حضور در کتابفروشی‌ها منتشر شد، یک پیشنهاد بود. پیشنهادی از طرف یک فرد فرهنگی - احمد مسجدجامعی - برای توجه به کتاب؛ مثل هر توجهی دیگر. اما مانند گلوله‌برفی که از بالای کوه حرکت کند تبدیل به بهمنی بزرگ شد آن هم از نوع خوبش. همان نوعی که توانست یک پنجشنبه به‌یادماندنی را در تاریخ کتابفروشی رقم بزند. از بازیگر مشهور «مهتاب کرامتی» تا اندیشمندان و صاحبان فکر «یوسف اباذری»، «شاپور اعتماد»، «حسین پاینده» و...، از کارگردان سینما «بهمن فرمان آرا» تا مشهورترین نویسنده ایران «محمود دولت‌آبادی» به کتابفروشی‌ها آمدند و از این اتفاق تشکر کردند. کتابفروشان خود هم قدم به پیش گذاشتند و همراه شدند. میهمان دعوت کردند و نویسنده‌ها و چهره‌ها را دعوت کردند. اما «علی جنتی» وزیر ارشاد یک‌بار دیگر نشان داد، همراه مردم و اتفاق‌های خوب است؛ او هم به این اتفاق پیوست. همان‌طور که در بخش‌های دیگر دولت نیز این اتفاق افتاد. هرکدام به سراغ کتابفروشی در سویی رفتند. از جمله جمعی از سینماگران به همراه علیرضا رضاداد نیز به کتابفروشی‌ پارت رفتند.
صف کتاب
می‌دانیم این‌روزها مردم حضوری چشمگیر در عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری دارند. پدیده مرتضی پاشایی هنوز در حال بررسی است. ولی در تقاطع میرزای‌شیرازی و کریمخان نیز صف دیگری می‌دیدید که اتفاقا به افتتاحیه کله‌پاچه‌فروشی کریمخان هیچ ارتباطی نداشت و این عمق خوشحالی بود. مردمی که صف کشیده بودند تا به داخل کتابفروشی نشر چشمه بروند و این بعد از سال‌ها جزو اتفاق‌های متفاوت این‌روزهاست. ما به یاد داریم روزگاری برای خرید نسخه انگلیسی هری‌پاتر که همزمان با دنیا در ایران عرضه شد، مردم تا صبح در صف بودند تا فروش آغاز شود و اتفاقا عکس یک روزنامه «شرق» هم شد. حالا در این‌روزها بازهم صف کتاب داریم؛ صفی برای دریافت و خرید کتاب. مثل همان صف‌هایی که برای دیدن فیلم در جشنواره کشیده می‌شود.
فضای مجازی
حالا رسانه‌های دیگری غیر از رسانه مکتوب در به‌وجودآمدن موج‌های مردمی تاثیرگذارند. چهارشنبه بیشتر افراد درباره رفتن به کتابفروشی‌ها نوشته بودند؛ هر کتابفروشی، هرکدام که نزدیک بود، یا هرکدام که بیشتر به آن علاقه داشتند و در این مدت نتوانسته بودند به سراغ آنها بروند. بسیاری درباره کتاب می‌نوشتند.
همه کتابفروشی‌ها
یکسری از کتابفروشی‌ها برنامه‌های خاصی را اعلام کرده بودند. افراد مختلف برای رفتن به کتابفروشی‌های متعدد اعلام آمادگی کرده بودند؛ استادان تاریخ، استادان جامعه‌شناسی. بسیاری از ناشران مشهور و فعال در حوزه‌های مختلف همچون دایره‌المعارف اسلامی و... هم قدم پیش گذاشته بودند. شاید برخی به اندازه چند پله پایین‌تر آمده بودند و به جای دفتر کار خود به کتابفروشی آمده بودند ولی همه آمده بودند. همه کتابفروشی‌ها روز هیجان‌انگیزی داشتند، حتی در شهرهایی همچون شیراز، قم و اصفهان.
پیاده‌روهای شلوغ
این اتفاق کلام به کلام پیچیده بود و مردم با یکدیگر قرار گذاشته بودند و وقتی از کنار کتابفروشی‌ها رد می‌شدید، می‌دیدید که بسیاری این‌بار با هیجان آمده بودند.
قفسه‌های خالی
شنیدن جمله تمام کردیم، برای کسانی که آخر وقت به این شور عمومی پیوسته بودند، کلمه عادی‌ای بود. قفسه‌های خالی، روزنامه‌های دور کتاب‌ها که بر زمین گه‌گاه افتاده بود، بازمانده حجم زیاد کتاب‌هایی بود که از صبح به‌فروش رسیده بود. یکی از همکاران از قول کتابفروشان نشر چشمه حکایت می‌کرد که قرار بود یک‌وانت پر «کلیدر» به کتابفروشی بیاورند. این جمله صبح خنده‌دار به‌نظر می‌رسید و شامگاه که دولت‌آبادی با دستان دردگرفته از امضا به خارج از کتابفروشی هدایت شد، معنای دیگری داشت.
سلبریتی‌های مشهور و امضاهای فراوان
اتفاق پنجشنبه در دوکتابفروشی ثالث و چشمه به شکل دیگری رخ داد. حضور فاطمه معتمدآریا و اندیشه فولادوند، احمدرضا احمدی و... و جمع بسیاری دیگر که تابلویی را به این مناسبت هم امضا کردند و جزو یادگاری‌های این کتابفروشی‌ها شد. مردم با علاقه زیاد و برای خرید و صحبت درباره کتاب آمده بودند، جمع‌های کوچک در گوشه‌وکنار کتابفروشی‌ها تشکیل می‌شد. «بهمن فرمان‌آرا» و «مهتاب کرامتی» هرکدام در گوشه‌ای از شهر طرفداران خود را داشتند. دیدن آدم‌های مشهور و ناپیدا در کتابفروشی‌ها می‌توانست با امضای آنان همراه شود اما بیشتر بحث خرید و سخن از کتاب بود. همین که نویسنده‌ها با مخاطبان خود و جوانان، ارتباط برقرار کردند، مهم بود و این صحنه‌ای بود که دیروز بسیار دیده می‌شد. همان‌طور که نمونه‌اش را در طول یک‌ماه گذشته دیده‌ایم مانند مراسم رونمایی از کتاب‌های «اصغر فرهادی»، «یغما گلرویی»، «پوریا عالمی» و «چهارکتاب جدید نشر نگاه» که همه شلوغ شدند و حتی کتاب‌ها به چاپ دوم می‌رسیدند.
فروش دوبرابر
در گذری کوتاه که به چند کتابفروشی در گوشه‌وکنار شهر تهران داشتم، یک نکته بیش از همه مشهود بود؛ کتابفروشان راضی بودند. از اینکه مردم به سراغشان آمده بودند، خوشحال بودند. اما کسانی همچون مدیر کتابفروشی «لارستان» آن را مسکن می‌دانستند؛ مسکنی که شاید فقط زمان کوتاهی درد فروش را التیام بخشد. کتابفروشان راضی از افزایش تعداد کتاب‌های خوب منتشرشده، منتظرند که علاقه‌مندان نیز دوباره با کتاب آشتی کنند. اکثر آنان از فروش دوبرابری کتاب می‌گفتند و اتفاقا اکثرشان هم تخفیف بین10تا20درصدی برای کتاب می‌دادند.
اهالی اندیشه دوستدار برنامه از پیش‌ تعیین‌شده
اندیشمندان، جامعه‌شناسان و دانشگاهیان، آثارشان از چهره‌شان مشهور‌تر است و آنان در این حرکت حضور داشتند و اتفاقا بودنشان «شور» و «هیجان» به‌دنبال داشت، کلمه‌ای که آنان چندان علاقه‌ای به استفاده از آن ندارند. برای آنان - شاپور اعتماد، ضیاء موحد، داوری اردکانی، یوسف اباذری و ... - باید این اتفاق از قبل برنامه‌ریزی می‌شد. سخنرانی‌های کوچکی ترتیب داده می‌شد. جالب اینکه وقتی از آنان که چندنفرشان در شهر کتاب بخارست حضور داشتند درباره برنامه می‌پرسیم، با اندکی طنز می‌گویند: «فقط مزاحم کار فروشنده‌ها شدیم» یا دیگری می‌گفت: «خودمان کلی کتاب خریدیم، کسی ما را نمی‌شناسد که به‌خاطر ما کتاب بخرد.» اما کتابفروشان راضی بودند، از آمدن مردمی که شاید سال‌های‌‌سال به سراغ کتاب‌خریدن نمی‌رفتند. شاید بعد‌تر که میزان فروش کتاب‌ها مشخص شد، می‌توان تحلیل کرد که کدام کتابفروشی بیشتر فروش داشته، آنکه میزبان چهره‌های مشهور هنر و سینما بود یا آنکه میزبان چهره‌های اندیشه. اما در یک چیز نمی‌توان شک کرد، میزان رضایت جوانان علاقه‌مند هر حوزه از حضور در این اتفاق که برای هرکدام شکل متفاوت خودش را دارد.
حرکت خودجوش
جالب این بود که این یک حرکت اجتماعی بدون عقبه دولتی بود ولی دولتمردان همراهش شدند و حرکت کاملا خودجوش بود. کتابفروشی‌ها پیشنهادی کردند که این حرکت به‌صورت فصلی یا سالانه دوباره ادامه پیدا کند. در جایی نیز پیشنهاد شده بود که سالانه پنجشنبه آخر هفته کتاب به کتابفروشی‌ها اختصاص پیدا کند شاید هم ماهانه این اتفاق بیفتد. باید منتظر ماند و دید چه نتیجه و تحلیلی از این برنامه می‌شود.
ترافیک و چندغایب و گرانی
ترافیک پنجشنبه بعدازظهر از ویژگی‌های شهر تهران است. کسانی که علاقه به دیدن افراد مختلف و کتابفروشی‌های بیشتر داشتند معطل می‌شدند و پشت چراغ‌قرمز می‌ماندند. همین شد که برخی از میهمانان هم نیامدند یا دیر‌تر آمدند. عده‌ای دیگر از قیمت بالای کتاب می‌گفتند و آخر ماه. هرچند تخفیف می‌توانست کمک کوچکی به آنها بکند. تجربه اول است و خب شاید دفعه‌های بعدی همه‌چیز فرق داشته باشد.
اول هفته پیش که فراخوان حضور در کتابفروشی‌ها منتشر شد، یک پیشنهاد بود. پیشنهادی از طرف یک فرد فرهنگی - احمد مسجدجامعی - برای توجه به کتاب؛ مثل هر توجهی دیگر. اما مانند گلوله‌برفی که از بالای کوه حرکت کند تبدیل به بهمنی بزرگ شد آن هم از نوع خوبش. همان نوعی که توانست یک پنجشنبه به‌یادماندنی را در تاریخ کتابفروشی رقم بزند. از بازیگر مشهور «مهتاب کرامتی» تا اندیشمندان و صاحبان فکر «یوسف اباذری»، «شاپور اعتماد»، «حسین پاینده» و...، از کارگردان سینما «بهمن فرمان آرا» تا مشهورترین نویسنده ایران «محمود دولت‌آبادی» به کتابفروشی‌ها آمدند و از این اتفاق تشکر کردند. کتابفروشان خود هم قدم به پیش گذاشتند و همراه شدند. میهمان دعوت کردند و نویسنده‌ها و چهره‌ها را دعوت کردند. اما «علی جنتی» وزیر ارشاد یک‌بار دیگر نشان داد، همراه مردم و اتفاق‌های خوب است؛ او هم به این اتفاق پیوست. همان‌طور که در بخش‌های دیگر دولت نیز این اتفاق افتاد. هرکدام به سراغ کتابفروشی در سویی رفتند. از جمله جمعی از سینماگران به همراه علیرضا رضاداد نیز به کتابفروشی‌ پارت رفتند.
صف کتاب
می‌دانیم این‌روزها مردم حضوری چشمگیر در عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری دارند. پدیده مرتضی پاشایی هنوز در حال بررسی است. ولی در تقاطع میرزای‌شیرازی و کریمخان نیز صف دیگری می‌دیدید که اتفاقا به افتتاحیه کله‌پاچه‌فروشی کریمخان هیچ ارتباطی نداشت و این عمق خوشحالی بود. مردمی که صف کشیده بودند تا به داخل کتابفروشی نشر چشمه بروند و این بعد از سال‌ها جزو اتفاق‌های متفاوت این‌روزهاست. ما به یاد داریم روزگاری برای خرید نسخه انگلیسی هری‌پاتر که همزمان با دنیا در ایران عرضه شد، مردم تا صبح در صف بودند تا فروش آغاز شود و اتفاقا عکس یک روزنامه «شرق» هم شد. حالا در این‌روزها بازهم صف کتاب داریم؛ صفی برای دریافت و خرید کتاب. مثل همان صف‌هایی که برای دیدن فیلم در جشنواره کشیده می‌شود.
فضای مجازی
حالا رسانه‌های دیگری غیر از رسانه مکتوب در به‌وجودآمدن موج‌های مردمی تاثیرگذارند. چهارشنبه بیشتر افراد درباره رفتن به کتابفروشی‌ها نوشته بودند؛ هر کتابفروشی، هرکدام که نزدیک بود، یا هرکدام که بیشتر به آن علاقه داشتند و در این مدت نتوانسته بودند به سراغ آنها بروند. بسیاری درباره کتاب می‌نوشتند.
همه کتابفروشی‌ها
یکسری از کتابفروشی‌ها برنامه‌های خاصی را اعلام کرده بودند. افراد مختلف برای رفتن به کتابفروشی‌های متعدد اعلام آمادگی کرده بودند؛ استادان تاریخ، استادان جامعه‌شناسی. بسیاری از ناشران مشهور و فعال در حوزه‌های مختلف همچون دایره‌المعارف اسلامی و... هم قدم پیش گذاشته بودند. شاید برخی به اندازه چند پله پایین‌تر آمده بودند و به جای دفتر کار خود به کتابفروشی آمده بودند ولی همه آمده بودند. همه کتابفروشی‌ها روز هیجان‌انگیزی داشتند، حتی در شهرهایی همچون شیراز، قم و اصفهان.
پیاده‌روهای شلوغ
این اتفاق کلام به کلام پیچیده بود و مردم با یکدیگر قرار گذاشته بودند و وقتی از کنار کتابفروشی‌ها رد می‌شدید، می‌دیدید که بسیاری این‌بار با هیجان آمده بودند.
قفسه‌های خالی
شنیدن جمله تمام کردیم، برای کسانی که آخر وقت به این شور عمومی پیوسته بودند، کلمه عادی‌ای بود. قفسه‌های خالی، روزنامه‌های دور کتاب‌ها که بر زمین گه‌گاه افتاده بود، بازمانده حجم زیاد کتاب‌هایی بود که از صبح به‌فروش رسیده بود. یکی از همکاران از قول کتابفروشان نشر چشمه حکایت می‌کرد که قرار بود یک‌وانت پر «کلیدر» به کتابفروشی بیاورند. این جمله صبح خنده‌دار به‌نظر می‌رسید و شامگاه که دولت‌آبادی با دستان دردگرفته از امضا به خارج از کتابفروشی هدایت شد، معنای دیگری داشت.
سلبریتی‌های مشهور و امضاهای فراوان
اتفاق پنجشنبه در دوکتابفروشی ثالث و چشمه به شکل دیگری رخ داد. حضور فاطمه معتمدآریا و اندیشه فولادوند، احمدرضا احمدی و... و جمع بسیاری دیگر که تابلویی را به این مناسبت هم امضا کردند و جزو یادگاری‌های این کتابفروشی‌ها شد. مردم با علاقه زیاد و برای خرید و صحبت درباره کتاب آمده بودند، جمع‌های کوچک در گوشه‌وکنار کتابفروشی‌ها تشکیل می‌شد. «بهمن فرمان‌آرا» و «مهتاب کرامتی» هرکدام در گوشه‌ای از شهر طرفداران خود را داشتند. دیدن آدم‌های مشهور و ناپیدا در کتابفروشی‌ها می‌توانست با امضای آنان همراه شود اما بیشتر بحث خرید و سخن از کتاب بود. همین که نویسنده‌ها با مخاطبان خود و جوانان، ارتباط برقرار کردند، مهم بود و این صحنه‌ای بود که دیروز بسیار دیده می‌شد. همان‌طور که نمونه‌اش را در طول یک‌ماه گذشته دیده‌ایم مانند مراسم رونمایی از کتاب‌های «اصغر فرهادی»، «یغما گلرویی»، «پوریا عالمی» و «چهارکتاب جدید نشر نگاه» که همه شلوغ شدند و حتی کتاب‌ها به چاپ دوم می‌رسیدند.
فروش دوبرابر
در گذری کوتاه که به چند کتابفروشی در گوشه‌وکنار شهر تهران داشتم، یک نکته بیش از همه مشهود بود؛ کتابفروشان راضی بودند. از اینکه مردم به سراغشان آمده بودند، خوشحال بودند. اما کسانی همچون مدیر کتابفروشی «لارستان» آن را مسکن می‌دانستند؛ مسکنی که شاید فقط زمان کوتاهی درد فروش را التیام بخشد. کتابفروشان راضی از افزایش تعداد کتاب‌های خوب منتشرشده، منتظرند که علاقه‌مندان نیز دوباره با کتاب آشتی کنند. اکثر آنان از فروش دوبرابری کتاب می‌گفتند و اتفاقا اکثرشان هم تخفیف بین10تا20درصدی برای کتاب می‌دادند.
اهالی اندیشه دوستدار برنامه از پیش‌ تعیین‌شده
اندیشمندان، جامعه‌شناسان و دانشگاهیان، آثارشان از چهره‌شان مشهور‌تر است و آنان در این حرکت حضور داشتند و اتفاقا بودنشان «شور» و «هیجان» به‌دنبال داشت، کلمه‌ای که آنان چندان علاقه‌ای به استفاده از آن ندارند. برای آنان - شاپور اعتماد، ضیاء موحد، داوری اردکانی، یوسف اباذری و ... - باید این اتفاق از قبل برنامه‌ریزی می‌شد. سخنرانی‌های کوچکی ترتیب داده می‌شد. جالب اینکه وقتی از آنان که چندنفرشان در شهر کتاب بخارست حضور داشتند درباره برنامه می‌پرسیم، با اندکی طنز می‌گویند: «فقط مزاحم کار فروشنده‌ها شدیم» یا دیگری می‌گفت: «خودمان کلی کتاب خریدیم، کسی ما را نمی‌شناسد که به‌خاطر ما کتاب بخرد.» اما کتابفروشان راضی بودند، از آمدن مردمی که شاید سال‌های‌‌سال به سراغ کتاب‌خریدن نمی‌رفتند. شاید بعد‌تر که میزان فروش کتاب‌ها مشخص شد، می‌توان تحلیل کرد که کدام کتابفروشی بیشتر فروش داشته، آنکه میزبان چهره‌های مشهور هنر و سینما بود یا آنکه میزبان چهره‌های اندیشه. اما در یک چیز نمی‌توان شک کرد، میزان رضایت جوانان علاقه‌مند هر حوزه از حضور در این اتفاق که برای هرکدام شکل متفاوت خودش را دارد.
حرکت خودجوش
جالب این بود که این یک حرکت اجتماعی بدون عقبه دولتی بود ولی دولتمردان همراهش شدند و حرکت کاملا خودجوش بود. کتابفروشی‌ها پیشنهادی کردند که این حرکت به‌صورت فصلی یا سالانه دوباره ادامه پیدا کند. در جایی نیز پیشنهاد شده بود که سالانه پنجشنبه آخر هفته کتاب به کتابفروشی‌ها اختصاص پیدا کند شاید هم ماهانه این اتفاق بیفتد. باید منتظر ماند و دید چه نتیجه و تحلیلی از این برنامه می‌شود.
ترافیک و چندغایب و گرانی
ترافیک پنجشنبه بعدازظهر از ویژگی‌های شهر تهران است. کسانی که علاقه به دیدن افراد مختلف و کتابفروشی‌های بیشتر داشتند معطل می‌شدند و پشت چراغ‌قرمز می‌ماندند. همین شد که برخی از میهمانان هم نیامدند یا دیر‌تر آمدند. عده‌ای دیگر از قیمت بالای کتاب می‌گفتند و آخر ماه. هرچند تخفیف می‌توانست کمک کوچکی به آنها بکند. تجربه اول است و خب شاید دفعه‌های بعدی همه‌چیز فرق داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.