|

بیم و امید جهانیان از فرجام مذاکره هسته‌ای در «وین»

واپسین رایزنی دیپلمات‌ها با پایتخت‌ها

زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی«شرق» به «وین»: پایتخت اتریش یا پرشتاب است یا آرام و کند؛ زمان و مذاکره با هم در رقابتند. گاه خبری نیست و گاه جایی برای نشستن در چادر سفید محل استقرار خبرنگاران نیست. ساعاتی هم هست که همه یکجا جمع می‌شوند؛ مثل زنبورها دور کندوی عسل، اغلب وقتی‌ قرار است وزیر خارجه‌ای به جمع مذاکره‌کنندگان بپیوندد. پنجشنبه و جمعه چندبار دوربین‌ها مقابل هتل «کوبورگ» مستقر شد. وزرای خارجه به مذاکرات پیوستند، جان کری، وزیر خارجه آمریکا عصر پنجشنبه وارد وین شد و دوساعتی بعد به مذاکره با جواد ظریف و کاترین اشتون، پیوست. وزیران خارجه انگلیس و فرانسه هم جمعه حوالی ظهر بود که به شهر سرد وین رسیدند. عصر جمعه بود که در میانه خبر برگشتن وزرای خارجه به پایتخت‌هایشان، خبر آمدن برخی دیگر به وین شنیده می‌شد و بعد بازگشت ظریف به تهران و بعد تکذیبش. حالا چهره خبرنگاران از مات به مبهوت تغییر کرده و تحلیل‌ها کم عمر‌تر از قبل شده‌است. هیچ تحلیلی نزدیک به واقعیت آنچه داخل اتاق‌های مذاکره می‌گذرد، نیست.
دیدارهایی پیش از مذاکره
عصر پنجشنبه خبرنگارانی که دوساعتی مقابل هتل، دوربین‌ها و میکروفن‌هایشان را آماده گذاشته‌ بودند، با دست‌ها و دماغ‌های قرمز به داخل سالن برگشتند، آن‌هم بدون تصویر یا خبر. جان کری از در پشتی وارد هتل شده بود. در سه‌روزی که مذاکرات با نشست‌های دو و چندجانبه ظریف و اشتون و معاونان شروع شده بود، آمدن جان کری تکانی بود به سمت توافق نهایی، اما حکایت ورود از در پشتی، نشانه خوبی نبود. او بعد از دیدار با همتای فرانسوی خود در پاریس و البته وزیر خارجه عربستان راهی وین شده بود، یک‌روز قبل‌تر هم با همتای بریتانیایی و عمانی خود دیدار کرده بود. «مسقط»، دوماهی است که حضور پررنگ‌تری در مذاکرات پیدا کرده، اما گویا هنوز میانجیگری او نیز نتوانسته تاثیری بر روند کند مذاکره بگذارد. عربستان نیز به‌عنوان یک شریک مهم منطقه‌ای برای فرانسه و آمریکا مطرح است و توافق نهایی ایران با «1+5» می‌تواند تاثیر جدی بر منافع منطقه‌ای او بگذارد. خبرنگاران آمریکایی به نقل از مقامات کشورشان می‌گویند که آخرین پیشنهادهای واشنگتن در «مسقط» روی میز گذاشته‌ شده و حالا آنها منتظر پاسخ یا پیشنهاد تهران‌اند، اما شب پنجشنبه بدون انتشار خبری از داخل اتاق‌های مذاکره به پایان رسید.
«فابیوس» و «هاموند» در «وین»
جمعه، روز شلوغی است. دیدار دوم «کری»، «اشتون» و ظریف، حوالی ساعت 11 به وقت محلی آغاز شد و حوالی همان زمان بود که ابتدا وزیر خارجه فرانسه و اندکی بعد وزیر خارجه انگلیس به محل مذاکره رسیدند. عصر دیروز دیدار سومی هم میان «ظریف»، «کری» با همراهی «اشتون» انجام شد. خبرنگاران همچنان منتظر بودند، «لوران فابیوس»، کوتاه حرف زد آنهم به فرانسه: «موضع فرانسه در این زمینه کاملا شناخته شده و معقول است. این موضع هماهنگ با جامعه بین‌المللی است و طبق آن، ایران کاملا حق دارد به انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز دسترسی داشته باشد. به وین آمده‌ام تا به یک توافق خوب دست پیدا کنیم؛ توافقی که به نفع صلح و امنیت بین‌المللی باشد.»یک یا دوجمله کافی بود تا خبرنگاران منتظر، امیدوار شوند. اگرچه، وزیر خارجه انگلیس طولانی‌تر سخن گفت و از «واقع‌بینی و کوتاه‌بودن زمان» گفت: «در صورت دستیابی به توافق ایران امتیازات زیادی به دست خواهد آورد از قبیل دسترسی به منابع بلوکه‌شده‌اش و امکان دوباره تجارت آزاد با دنیا و برقراری رابطه با جامعه بین‌الملل. هر دو طرف می‌خواهند به یک توافق دست پیدا کنند اما هیچ‌کدام از ما نمی‌خواهیم که توافق بدی کنیم. باید طرف ایرانی انعطاف بیشتری از خود نشان دهد.» همین موضع را «فابیوس» هم در نشست خبری مشترک با «کری» در پاریس گفته بود. آنجا چهارمورد را به‌عنوان کف خواسته‌های خود را مطرح کرده‌ بود و توافق را مستلزم انعطاف تهران دانسته ‌بود. گفته می‌شود «اشتان مایر»، وزیر خارجه آلمان نیز به زودی به دیگر مذاکره‌کنندگان می‌پیوندد.
رفت و برگشت به پایتخت‌ها
دهمین دور از مذاکره در «وین»، بیشتر مذاکره‌ای است بین تهران، واشنگتن، پاریس و بریتانیا. از ایفای نقش روس و چین خبر چندانی نیست؛ اگرچه «لاوروف» و «کری» در مورد توافق با هم گفت‌وگوی تلفنی داشتند. اما صبح جمعه بود که نماینده روسیه در مذاکرات برای مشورت به «مسکو» برگشت. «لاوروف» گفته است در صورت جدی‌بودن دستیابی به توافق، به «وین» خواهد آمد. خبرنگاران روس می‌گویند که «لاوروف» وزیر خارجه روسیه، یکشنبه به محل مذاکره بازمی‌گردد. هرچند واپسین رایزنی با پایتخت‌ها داغ است؛ اما موضوع بازگشت به پایتخت‌ها گیج‌کننده‌ترین مساله روز گذشته بود. در فاصله بین دیدار صبح سه‌جانبه «کری»، ظریف و «اشتون» و دیدار با وزیر خارجه فرانسه و انگلیس، دو خبر از سوی مقامات ایرانی نزدیک به مذاکره‌کنندگان به خبرنگاران ایرانی رسید. خبر اول می‌گفت که جواد ظریف برای مشورت با مسوولان ارشد کشور، جمعه شب راهی تهران می‌شود و با فاصله‌ای دوساعته خبر دوم می‌گفت که نه، جواد ظریف به تهران نمی‌رود. در خبر دوم که از یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده نقل شده‌ بود، آمده: «ما از «مسقط» تاکنون طرح‌های مختلفی داده‌ایم و هنوز این ایده‌ها به مرحله‌ای نرسیده که ظریف آن را به تهران ببرد لذا ایشان به تهران نمی‌رود و مذاکرات ادامه می‌یابد.» هوا تاریک شده بود که دوباره «ایتارتاس» خبر داد که ظریف با راه‌های ارتباطی امن، پیشنهادات ارایه‌شده را به تهران منتقل می‌کند. این دو خبر، تمام معادلات را پیچیده کرد. سخنگوی وزارت خارجه ارائه پیشنهاد جدید 1+5 به ایران و پردازش‌های پیرامون آن را بی اساس خواند و گفت: «در سه روز گذشته مذاکرات فشرده و متعدد دو جانبه و چندجانبه بر اساس طرح‌ها و ابتکارات متعدد تیم مذاکره کننده ایرانی که آخرین آنها در مسقط پیشنهاد شد، انجام شده و مذاکرات درسطوح مختلف کارشناسی و سیاسی ادامه دارد و هیچ‌گونه طرح جدیدی از طرف کشورهای 1+5 ارایه نشده است.»
دو ساعتی که خبر رفتن ظریف به تهران منتشر شده ‌بود، امید به توافق، چادر سفید خبرنگاران را درنوردید. در صورتی‌که او به تهران برمی‌گشت، با آخرین طرح روی میز به تهران می‌رفت و با نظر مقامات ارشد کشور با طرح، موافقت یا مخالفت اعلام می‌شد، اما خبر نرفتن ظریف برای مشورت به تهران، ماجرا را به زاویه‌ دیگری می‌چرخاند. آنچه روی میز بود، هنوز مورد قبول تهران نبود تا بتواند آن را برای دریافت نظر آخر به مشورت مقامات‌عالی برساند؛ از سویی دیگر نشان می‌داد مذاکره در مسقط و پیشنهاداتی که آنجا مطرح شده، متوقف شده است. اما خبرها از بازگشت مابقی وزرای خارجه به پایتخت‌هایشان حکایت داشت، وزیر خارجه انگلیس و فرانسه به لندن و پاریس بازمی‌گردند و قرار شده که جان کری هم به پاریس بازگردد. برخی معتقدند با بازگشت جان کری به پاریس فرصت توافق از دست می‌رود و این محاسبه زمان را کوتاه‌تر از آنچه هست، می‌کند. مذاکره‌کنندگان ایرانی و اعضای «1+5» تا دوشنبه سوم‌آذر فرصت دارند تا ماراتن یک‌ساله را با توافق به پایان برسانند.جمع‌بندی‌ها این‌است که در هیچ‌کدام از مذاکرات، طرح جدیدی ارایه نشده، ‌آخرین پیشنهاد، همان است که در «مسقط» روی میز گذاشته شده و حالا چانه‌زنی بر سر آن ادامه دارد. روز جمعه بعد از پایان نشست سه‌جانبه جواد ظریف، «اشتون» و «کری»، نشست او با همتایانش از کشورهای اروپایی برگزار شد که البته آلمان در سطح معاون وزیر نماینده داشت. مشابه این نشست که کوتاه بود با فاصله اندکی دوباره برگزار شد؛ آن‌هم بین جواد ظریف و «فابیوس» وزیر خارجه فرانسه. وزیر خارجه بریتانیا بعد از پایان دیدار با ظریف گفت اختلافات همچنان وجود دارد، ولی مذاکرات مفیدی داشته‌است. هنوز مشخص نیست اختلافاتی که در همه مذاکرات یک‌سال گذشته وجود دارد، چه زمانی قرار است به پایان برسد.
زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی«شرق» به «وین»: پایتخت اتریش یا پرشتاب است یا آرام و کند؛ زمان و مذاکره با هم در رقابتند. گاه خبری نیست و گاه جایی برای نشستن در چادر سفید محل استقرار خبرنگاران نیست. ساعاتی هم هست که همه یکجا جمع می‌شوند؛ مثل زنبورها دور کندوی عسل، اغلب وقتی‌ قرار است وزیر خارجه‌ای به جمع مذاکره‌کنندگان بپیوندد. پنجشنبه و جمعه چندبار دوربین‌ها مقابل هتل «کوبورگ» مستقر شد. وزرای خارجه به مذاکرات پیوستند، جان کری، وزیر خارجه آمریکا عصر پنجشنبه وارد وین شد و دوساعتی بعد به مذاکره با جواد ظریف و کاترین اشتون، پیوست. وزیران خارجه انگلیس و فرانسه هم جمعه حوالی ظهر بود که به شهر سرد وین رسیدند. عصر جمعه بود که در میانه خبر برگشتن وزرای خارجه به پایتخت‌هایشان، خبر آمدن برخی دیگر به وین شنیده می‌شد و بعد بازگشت ظریف به تهران و بعد تکذیبش. حالا چهره خبرنگاران از مات به مبهوت تغییر کرده و تحلیل‌ها کم عمر‌تر از قبل شده‌است. هیچ تحلیلی نزدیک به واقعیت آنچه داخل اتاق‌های مذاکره می‌گذرد، نیست.
دیدارهایی پیش از مذاکره
عصر پنجشنبه خبرنگارانی که دوساعتی مقابل هتل، دوربین‌ها و میکروفن‌هایشان را آماده گذاشته‌ بودند، با دست‌ها و دماغ‌های قرمز به داخل سالن برگشتند، آن‌هم بدون تصویر یا خبر. جان کری از در پشتی وارد هتل شده بود. در سه‌روزی که مذاکرات با نشست‌های دو و چندجانبه ظریف و اشتون و معاونان شروع شده بود، آمدن جان کری تکانی بود به سمت توافق نهایی، اما حکایت ورود از در پشتی، نشانه خوبی نبود. او بعد از دیدار با همتای فرانسوی خود در پاریس و البته وزیر خارجه عربستان راهی وین شده بود، یک‌روز قبل‌تر هم با همتای بریتانیایی و عمانی خود دیدار کرده بود. «مسقط»، دوماهی است که حضور پررنگ‌تری در مذاکرات پیدا کرده، اما گویا هنوز میانجیگری او نیز نتوانسته تاثیری بر روند کند مذاکره بگذارد. عربستان نیز به‌عنوان یک شریک مهم منطقه‌ای برای فرانسه و آمریکا مطرح است و توافق نهایی ایران با «1+5» می‌تواند تاثیر جدی بر منافع منطقه‌ای او بگذارد. خبرنگاران آمریکایی به نقل از مقامات کشورشان می‌گویند که آخرین پیشنهادهای واشنگتن در «مسقط» روی میز گذاشته‌ شده و حالا آنها منتظر پاسخ یا پیشنهاد تهران‌اند، اما شب پنجشنبه بدون انتشار خبری از داخل اتاق‌های مذاکره به پایان رسید.
«فابیوس» و «هاموند» در «وین»
جمعه، روز شلوغی است. دیدار دوم «کری»، «اشتون» و ظریف، حوالی ساعت 11 به وقت محلی آغاز شد و حوالی همان زمان بود که ابتدا وزیر خارجه فرانسه و اندکی بعد وزیر خارجه انگلیس به محل مذاکره رسیدند. عصر دیروز دیدار سومی هم میان «ظریف»، «کری» با همراهی «اشتون» انجام شد. خبرنگاران همچنان منتظر بودند، «لوران فابیوس»، کوتاه حرف زد آنهم به فرانسه: «موضع فرانسه در این زمینه کاملا شناخته شده و معقول است. این موضع هماهنگ با جامعه بین‌المللی است و طبق آن، ایران کاملا حق دارد به انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز دسترسی داشته باشد. به وین آمده‌ام تا به یک توافق خوب دست پیدا کنیم؛ توافقی که به نفع صلح و امنیت بین‌المللی باشد.»یک یا دوجمله کافی بود تا خبرنگاران منتظر، امیدوار شوند. اگرچه، وزیر خارجه انگلیس طولانی‌تر سخن گفت و از «واقع‌بینی و کوتاه‌بودن زمان» گفت: «در صورت دستیابی به توافق ایران امتیازات زیادی به دست خواهد آورد از قبیل دسترسی به منابع بلوکه‌شده‌اش و امکان دوباره تجارت آزاد با دنیا و برقراری رابطه با جامعه بین‌الملل. هر دو طرف می‌خواهند به یک توافق دست پیدا کنند اما هیچ‌کدام از ما نمی‌خواهیم که توافق بدی کنیم. باید طرف ایرانی انعطاف بیشتری از خود نشان دهد.» همین موضع را «فابیوس» هم در نشست خبری مشترک با «کری» در پاریس گفته بود. آنجا چهارمورد را به‌عنوان کف خواسته‌های خود را مطرح کرده‌ بود و توافق را مستلزم انعطاف تهران دانسته ‌بود. گفته می‌شود «اشتان مایر»، وزیر خارجه آلمان نیز به زودی به دیگر مذاکره‌کنندگان می‌پیوندد.
رفت و برگشت به پایتخت‌ها
دهمین دور از مذاکره در «وین»، بیشتر مذاکره‌ای است بین تهران، واشنگتن، پاریس و بریتانیا. از ایفای نقش روس و چین خبر چندانی نیست؛ اگرچه «لاوروف» و «کری» در مورد توافق با هم گفت‌وگوی تلفنی داشتند. اما صبح جمعه بود که نماینده روسیه در مذاکرات برای مشورت به «مسکو» برگشت. «لاوروف» گفته است در صورت جدی‌بودن دستیابی به توافق، به «وین» خواهد آمد. خبرنگاران روس می‌گویند که «لاوروف» وزیر خارجه روسیه، یکشنبه به محل مذاکره بازمی‌گردد. هرچند واپسین رایزنی با پایتخت‌ها داغ است؛ اما موضوع بازگشت به پایتخت‌ها گیج‌کننده‌ترین مساله روز گذشته بود. در فاصله بین دیدار صبح سه‌جانبه «کری»، ظریف و «اشتون» و دیدار با وزیر خارجه فرانسه و انگلیس، دو خبر از سوی مقامات ایرانی نزدیک به مذاکره‌کنندگان به خبرنگاران ایرانی رسید. خبر اول می‌گفت که جواد ظریف برای مشورت با مسوولان ارشد کشور، جمعه شب راهی تهران می‌شود و با فاصله‌ای دوساعته خبر دوم می‌گفت که نه، جواد ظریف به تهران نمی‌رود. در خبر دوم که از یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده نقل شده‌ بود، آمده: «ما از «مسقط» تاکنون طرح‌های مختلفی داده‌ایم و هنوز این ایده‌ها به مرحله‌ای نرسیده که ظریف آن را به تهران ببرد لذا ایشان به تهران نمی‌رود و مذاکرات ادامه می‌یابد.» هوا تاریک شده بود که دوباره «ایتارتاس» خبر داد که ظریف با راه‌های ارتباطی امن، پیشنهادات ارایه‌شده را به تهران منتقل می‌کند. این دو خبر، تمام معادلات را پیچیده کرد. سخنگوی وزارت خارجه ارائه پیشنهاد جدید 1+5 به ایران و پردازش‌های پیرامون آن را بی اساس خواند و گفت: «در سه روز گذشته مذاکرات فشرده و متعدد دو جانبه و چندجانبه بر اساس طرح‌ها و ابتکارات متعدد تیم مذاکره کننده ایرانی که آخرین آنها در مسقط پیشنهاد شد، انجام شده و مذاکرات درسطوح مختلف کارشناسی و سیاسی ادامه دارد و هیچ‌گونه طرح جدیدی از طرف کشورهای 1+5 ارایه نشده است.»
دو ساعتی که خبر رفتن ظریف به تهران منتشر شده ‌بود، امید به توافق، چادر سفید خبرنگاران را درنوردید. در صورتی‌که او به تهران برمی‌گشت، با آخرین طرح روی میز به تهران می‌رفت و با نظر مقامات ارشد کشور با طرح، موافقت یا مخالفت اعلام می‌شد، اما خبر نرفتن ظریف برای مشورت به تهران، ماجرا را به زاویه‌ دیگری می‌چرخاند. آنچه روی میز بود، هنوز مورد قبول تهران نبود تا بتواند آن را برای دریافت نظر آخر به مشورت مقامات‌عالی برساند؛ از سویی دیگر نشان می‌داد مذاکره در مسقط و پیشنهاداتی که آنجا مطرح شده، متوقف شده است. اما خبرها از بازگشت مابقی وزرای خارجه به پایتخت‌هایشان حکایت داشت، وزیر خارجه انگلیس و فرانسه به لندن و پاریس بازمی‌گردند و قرار شده که جان کری هم به پاریس بازگردد. برخی معتقدند با بازگشت جان کری به پاریس فرصت توافق از دست می‌رود و این محاسبه زمان را کوتاه‌تر از آنچه هست، می‌کند. مذاکره‌کنندگان ایرانی و اعضای «1+5» تا دوشنبه سوم‌آذر فرصت دارند تا ماراتن یک‌ساله را با توافق به پایان برسانند.جمع‌بندی‌ها این‌است که در هیچ‌کدام از مذاکرات، طرح جدیدی ارایه نشده، ‌آخرین پیشنهاد، همان است که در «مسقط» روی میز گذاشته شده و حالا چانه‌زنی بر سر آن ادامه دارد. روز جمعه بعد از پایان نشست سه‌جانبه جواد ظریف، «اشتون» و «کری»، نشست او با همتایانش از کشورهای اروپایی برگزار شد که البته آلمان در سطح معاون وزیر نماینده داشت. مشابه این نشست که کوتاه بود با فاصله اندکی دوباره برگزار شد؛ آن‌هم بین جواد ظریف و «فابیوس» وزیر خارجه فرانسه. وزیر خارجه بریتانیا بعد از پایان دیدار با ظریف گفت اختلافات همچنان وجود دارد، ولی مذاکرات مفیدی داشته‌است. هنوز مشخص نیست اختلافاتی که در همه مذاکرات یک‌سال گذشته وجود دارد، چه زمانی قرار است به پایان برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.