|

ابدا و حتما و اکیدا

کریم ارغنده‌پور

چندروز پیش با جمعی از دوستان در مسیری همراه بودم. یکی از آنها در میان کلماتش در یک‌دقیقه، دوبار از قید «قطعا» برای پیش‌بینی امری اجتماعی استفاده کرد. دوستانه به او گفتم این «قطعا»گفتنت بیش از آنکه بر اطمینان مخاطب بیفزاید، تردید را در خودت یا شنونده می‌رساند گو اینکه اگر غیر از این بود دیگر نیازی به تکرار نداشت. همه ما در زندگی روزمره‌مان در خانه و کار و تفریح و... به‌طور مداوم از قیود تاکید استفاده می‌کنیم در حالی که روند امور لزوما با آن موافق نیست. مثلا در هوای پاییزی پیش‌بینی می‌کنیم «حتما» باران نمی‌بارد، در حالی که واقعا ممکن است ببارد. یا اینکه در کار تصور می‌کنیم اکیدا رییس یا رقیبمان فلان تصمیم را نمی‌گیرد در حالی که واقعا ممکن است بگیرد، یا اینکه خیال می‌کنیم مثلا علی مطهری که در سیاست با ما همراه است در فرهنگ هم باید مطلقا همراه باشد در حالی‌که لزوما چنین نیست و ناگهان عکس‌های دختران ساپورت‌پوش را در مجلس به‌نمایش می‌گذارد یا طرحی را پیشنهاد می‌کند که کمتر‌کسی در جناح مقابل، مشابهش را عرضه کرده است و قس‌علیهذا. بنابراین مطلق‌گویی با اینکه کمتر بر واقعیت منطبق است ولی در زندگی روزمره همه ما نفوذی فوق‌العاده دارد و جاری است. کمی به‌دوروبر خود نگاه کنید و قضاوت کنید که آیا جز این است؟ هرگاه ادبیات ما از این حکم‌کردن‌های مکرر قطعی - مثل حتما و اکیدا و قطعا و شدیدا و ابدا و امثال آنها - به سمت محتملات و احتیاط - مثل شاید، احتمالا، اگر، چنانچه، ممکن است و امثال آنها - میل کند به این معنی‌ است که ما بیشتر در واقعیت زندگی می‌کنیم. ضمن اینکه هم نزد دیگران و هم نزد خود اعتماد‌برانگیزتر هستیم. روند امور در واقعیت اینچنین است. فکر نکنیم ادبیاتِ قطعیت، عزم ما را برای رسیدن به اهدافمان قوی‌تر می‌کند. این نوعی فریب خویشتن است که شاید در کوتاه‌مدت به‌کار آید ولی در بلندمدت کارایی ندارد. ادبیات غیرمطلق، روح‌وروان جامعه را نیز مداراجوتر می‌کند که آن به ادبیات، معنا و فرهنگ دموکراتیک نزدیک‌تر است. هر اندازه مطلق‌اندیشی احتمال فاصله‌ها را با افزودن بر سوءتفاهم‌ها یا کدورت‌ها می‌افزاید، رواداری احتمال بخشش، آشتی و نزدیکی را فراهم‌تر می‌کند و در نتیجه جامعه همبسته‌تر و چسبندگی آن بیشتر است ضمن آنکه در چنین جامعه‌ای امکان دستیابی به هنجارهای اخلاقی نیز فراهم‌تر است. چنین باد.
چندروز پیش با جمعی از دوستان در مسیری همراه بودم. یکی از آنها در میان کلماتش در یک‌دقیقه، دوبار از قید «قطعا» برای پیش‌بینی امری اجتماعی استفاده کرد. دوستانه به او گفتم این «قطعا»گفتنت بیش از آنکه بر اطمینان مخاطب بیفزاید، تردید را در خودت یا شنونده می‌رساند گو اینکه اگر غیر از این بود دیگر نیازی به تکرار نداشت. همه ما در زندگی روزمره‌مان در خانه و کار و تفریح و... به‌طور مداوم از قیود تاکید استفاده می‌کنیم در حالی که روند امور لزوما با آن موافق نیست. مثلا در هوای پاییزی پیش‌بینی می‌کنیم «حتما» باران نمی‌بارد، در حالی که واقعا ممکن است ببارد. یا اینکه در کار تصور می‌کنیم اکیدا رییس یا رقیبمان فلان تصمیم را نمی‌گیرد در حالی که واقعا ممکن است بگیرد، یا اینکه خیال می‌کنیم مثلا علی مطهری که در سیاست با ما همراه است در فرهنگ هم باید مطلقا همراه باشد در حالی‌که لزوما چنین نیست و ناگهان عکس‌های دختران ساپورت‌پوش را در مجلس به‌نمایش می‌گذارد یا طرحی را پیشنهاد می‌کند که کمتر‌کسی در جناح مقابل، مشابهش را عرضه کرده است و قس‌علیهذا. بنابراین مطلق‌گویی با اینکه کمتر بر واقعیت منطبق است ولی در زندگی روزمره همه ما نفوذی فوق‌العاده دارد و جاری است. کمی به‌دوروبر خود نگاه کنید و قضاوت کنید که آیا جز این است؟ هرگاه ادبیات ما از این حکم‌کردن‌های مکرر قطعی - مثل حتما و اکیدا و قطعا و شدیدا و ابدا و امثال آنها - به سمت محتملات و احتیاط - مثل شاید، احتمالا، اگر، چنانچه، ممکن است و امثال آنها - میل کند به این معنی‌ است که ما بیشتر در واقعیت زندگی می‌کنیم. ضمن اینکه هم نزد دیگران و هم نزد خود اعتماد‌برانگیزتر هستیم. روند امور در واقعیت اینچنین است. فکر نکنیم ادبیاتِ قطعیت، عزم ما را برای رسیدن به اهدافمان قوی‌تر می‌کند. این نوعی فریب خویشتن است که شاید در کوتاه‌مدت به‌کار آید ولی در بلندمدت کارایی ندارد. ادبیات غیرمطلق، روح‌وروان جامعه را نیز مداراجوتر می‌کند که آن به ادبیات، معنا و فرهنگ دموکراتیک نزدیک‌تر است. هر اندازه مطلق‌اندیشی احتمال فاصله‌ها را با افزودن بر سوءتفاهم‌ها یا کدورت‌ها می‌افزاید، رواداری احتمال بخشش، آشتی و نزدیکی را فراهم‌تر می‌کند و در نتیجه جامعه همبسته‌تر و چسبندگی آن بیشتر است ضمن آنکه در چنین جامعه‌ای امکان دستیابی به هنجارهای اخلاقی نیز فراهم‌تر است. چنین باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.