ایران هفتمین تولیدکننده گازهای گلخانهای در جهان
فاطمه پاسبان . کارشناس کشاورزی
مروری بر مطالب گذشته اقتصاد سبز سوالی را به ذهن متبادر میکند که درست است اقتصاد سبز برای جهان کنونی از نظر زندگی بهتر و سالمتر مهم است اما چرا ضروری است؟ چه واقعیتهایی در جهان کنونی به چشم میخورد که اهمیت توجه و پرداختن به آن را در زمان، بدون فوت وقت ضروری میکند؟ برای پاسخ به این ابهام نگاهی به برخی شاخصهای جهانی در این خصوص و وضعیت ایران میاندازیم. یکی از این معیارها تولید گازهای گلخانهای است؛ سهگاز اصلی دیاکسیدکربن (CO2)، متان (CH4) و مونوکسیددینیتروژن (N2O) سبب وقوع پدیده گازها گلخانهای میشوند. در این میان گاز دیاکسیدکربن یکی از مهمترین گازهای گلخانهای است که بر اثر مصرف سوختهای فسیلی در سطح زمین منتشر میشود. چرا به این گازها لقب گاز گلخانهای داده شده است؟ به این دلیل که این گازها فضایی مانند گلخانه در اطراف زمین ایجاد میکنند. در گلخانه نور خورشید وارد فضای آن میشود اما چون جداره شیشهای دارد بخشی از آن دوباره به درون گلخانه برمیگردد. به این ترتیب فضای داخل گلخانه از بیرون گرمتر میشود. در جو زمین هم اتفاق مشابهی روی میدهد. قبل از دخالت انسان در طبیعت، جو زمین همیشه بخشی از امواج
خورشید را در خود نگه میداشت که سبب میشد هوای کرهخاکی ما به اندازه مناسبی برای زیست، گرم باشد، اما تولید گازهای گلخانهای و افزایش آن در جو، میزان جذب اشعههای خورشید را افزایش داده است. انتشار گازهای گلخانهای بر گرمشدن هوای زمین و اسیدیشدن اقیانوسها اثری تجمیعی دارد. این یک قانون فیزیکی است و چه ما بخواهیم و چه نخواهیم اتفاق میافتد. نکته مهم درخصوص گاز دیاکسیدکربن این است که صدهاسال در جو و حتی مدت بیشتری در اقیانوسها باقی میماند و سلامت و زندگی در کرهزمین را بهخطر میاندازد. اگر به آمار و ارقام منتشرشده بانکجهانی نگاهی بیندازیم ملاحظه میشود طی دوره 1990 تا 2010 کل انتشار گاز دیاکسیدکربن از رقم 22/2میلیاردتن متریک در سال1990 به 33/6میلیاردتن متریک در سال2010 رسیده که سالانه در حدود 2/1 درصد رشد داشته است.
یعنی با وجود توجه به مقوله اقتصاد سبز و کاهش گازهای گلخانهای که در سطح بینالمللی مطرح بوده است ما شاهد انتشار گازهای گلخانهای بودهایم. در سال2010 چین با انتشار 3/8، آمریکا با انتشار 5/5 و هند با انتشار دومیلیاردتن متریک و به ترتیب سهم 24/7، 16/2 و ششدرصد در رتبههای اول تا سوم انتشار قرار داشتهاند. در سال مزبور ایران با انتشار 571میلیون تن متریک با سهم 1/7درصد در رتبه هفتم قرار داشته؛ یعنی سلامت حیات کشور تهدید شده است. اگر سرانه انتشار دیاکسیدکربن (کل دیاکسید منتشرشده در یک کشور نتیجه فعالیتهای انسانی (تولید و مصرف) بر جمعیت همان کشور) را نیز نگاهی به 4/9متریک تن در سال2010 رسیده که در حدود 8/0درصد رشد نشان میدهد؛ یعنی حتی با درنظرگرفتن جمعیت باز هم رشد گاز دیاکسیدکربن را شاهد بودهایم. به دلیل افزایش مصرف حاملهای انرژی در خلال سالهای اخیر، کل و سرانه انتشار گاز دیاکسیدکربن در ایران مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه افزایش قابل توجهی یافته است و میزان آن از 3/7 در سال1990 با نرخ رشد سالانه 4/3درصد به 7/7 تن متریک در سال 2010 افزایش یافته است. سرانه انتشار دیاکسیدکربن ایران در
مقایسه با میانگین جهانی در حدود 57درصد بیشتر است که نشان از وضعیت بحرانی در کشور است. همچنین معیار شدت انرژی (مصرف کل انرژی اولیه در هر دلار از تولید ناخالص داخلی براساس برای قدرت خرید به قیمتهای ثابت ٢٠٠٥) نشان میدهد که در سال2010 شدت مصرف انرژی در ایران 0/28کیلو معادل نفتخام بهازای هر دلار تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت 2005 است، در حالی که متوسط این رقم در جهان 0/19 و در کشورهای پیشرفته مانند ژاپن معادل 0/13 است به عبارت دیگر در ایران برای هر دلار تولید ناخالص داخلی در حدود 0/28کیلو انرژی معادل نفت مصرف میشود؛ یعنی تولید با بهرهوری کم انرژی و انتشار دیاکسیدکربن بیشتر. تامل در فاصله ایران با دیگر کشورها در معیارهای برشمرده مهر تاییدی است بر اینکه اقتصاد سبز با تمامی گستردگی و جامعیت آن نهتنها مهم بلکه ضرورت حیاتی کشور ایران است.
مروری بر مطالب گذشته اقتصاد سبز سوالی را به ذهن متبادر میکند که درست است اقتصاد سبز برای جهان کنونی از نظر زندگی بهتر و سالمتر مهم است اما چرا ضروری است؟ چه واقعیتهایی در جهان کنونی به چشم میخورد که اهمیت توجه و پرداختن به آن را در زمان، بدون فوت وقت ضروری میکند؟ برای پاسخ به این ابهام نگاهی به برخی شاخصهای جهانی در این خصوص و وضعیت ایران میاندازیم. یکی از این معیارها تولید گازهای گلخانهای است؛ سهگاز اصلی دیاکسیدکربن (CO2)، متان (CH4) و مونوکسیددینیتروژن (N2O) سبب وقوع پدیده گازها گلخانهای میشوند. در این میان گاز دیاکسیدکربن یکی از مهمترین گازهای گلخانهای است که بر اثر مصرف سوختهای فسیلی در سطح زمین منتشر میشود. چرا به این گازها لقب گاز گلخانهای داده شده است؟ به این دلیل که این گازها فضایی مانند گلخانه در اطراف زمین ایجاد میکنند. در گلخانه نور خورشید وارد فضای آن میشود اما چون جداره شیشهای دارد بخشی از آن دوباره به درون گلخانه برمیگردد. به این ترتیب فضای داخل گلخانه از بیرون گرمتر میشود. در جو زمین هم اتفاق مشابهی روی میدهد. قبل از دخالت انسان در طبیعت، جو زمین همیشه بخشی از امواج
خورشید را در خود نگه میداشت که سبب میشد هوای کرهخاکی ما به اندازه مناسبی برای زیست، گرم باشد، اما تولید گازهای گلخانهای و افزایش آن در جو، میزان جذب اشعههای خورشید را افزایش داده است. انتشار گازهای گلخانهای بر گرمشدن هوای زمین و اسیدیشدن اقیانوسها اثری تجمیعی دارد. این یک قانون فیزیکی است و چه ما بخواهیم و چه نخواهیم اتفاق میافتد. نکته مهم درخصوص گاز دیاکسیدکربن این است که صدهاسال در جو و حتی مدت بیشتری در اقیانوسها باقی میماند و سلامت و زندگی در کرهزمین را بهخطر میاندازد. اگر به آمار و ارقام منتشرشده بانکجهانی نگاهی بیندازیم ملاحظه میشود طی دوره 1990 تا 2010 کل انتشار گاز دیاکسیدکربن از رقم 22/2میلیاردتن متریک در سال1990 به 33/6میلیاردتن متریک در سال2010 رسیده که سالانه در حدود 2/1 درصد رشد داشته است.
یعنی با وجود توجه به مقوله اقتصاد سبز و کاهش گازهای گلخانهای که در سطح بینالمللی مطرح بوده است ما شاهد انتشار گازهای گلخانهای بودهایم. در سال2010 چین با انتشار 3/8، آمریکا با انتشار 5/5 و هند با انتشار دومیلیاردتن متریک و به ترتیب سهم 24/7، 16/2 و ششدرصد در رتبههای اول تا سوم انتشار قرار داشتهاند. در سال مزبور ایران با انتشار 571میلیون تن متریک با سهم 1/7درصد در رتبه هفتم قرار داشته؛ یعنی سلامت حیات کشور تهدید شده است. اگر سرانه انتشار دیاکسیدکربن (کل دیاکسید منتشرشده در یک کشور نتیجه فعالیتهای انسانی (تولید و مصرف) بر جمعیت همان کشور) را نیز نگاهی به 4/9متریک تن در سال2010 رسیده که در حدود 8/0درصد رشد نشان میدهد؛ یعنی حتی با درنظرگرفتن جمعیت باز هم رشد گاز دیاکسیدکربن را شاهد بودهایم. به دلیل افزایش مصرف حاملهای انرژی در خلال سالهای اخیر، کل و سرانه انتشار گاز دیاکسیدکربن در ایران مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه افزایش قابل توجهی یافته است و میزان آن از 3/7 در سال1990 با نرخ رشد سالانه 4/3درصد به 7/7 تن متریک در سال 2010 افزایش یافته است. سرانه انتشار دیاکسیدکربن ایران در
مقایسه با میانگین جهانی در حدود 57درصد بیشتر است که نشان از وضعیت بحرانی در کشور است. همچنین معیار شدت انرژی (مصرف کل انرژی اولیه در هر دلار از تولید ناخالص داخلی براساس برای قدرت خرید به قیمتهای ثابت ٢٠٠٥) نشان میدهد که در سال2010 شدت مصرف انرژی در ایران 0/28کیلو معادل نفتخام بهازای هر دلار تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت 2005 است، در حالی که متوسط این رقم در جهان 0/19 و در کشورهای پیشرفته مانند ژاپن معادل 0/13 است به عبارت دیگر در ایران برای هر دلار تولید ناخالص داخلی در حدود 0/28کیلو انرژی معادل نفت مصرف میشود؛ یعنی تولید با بهرهوری کم انرژی و انتشار دیاکسیدکربن بیشتر. تامل در فاصله ایران با دیگر کشورها در معیارهای برشمرده مهر تاییدی است بر اینکه اقتصاد سبز با تمامی گستردگی و جامعیت آن نهتنها مهم بلکه ضرورت حیاتی کشور ایران است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.